Qazaqstannyng sayasy sahnasynda «Ádilet» partiyasynyng payda boluy qogham ishinde ýlken talqy tudyrdy. Aybek Dәdebay bastaghan jana sayasy úiym ózin «Tәuelsizdik pen Ádilettilikting kepili» retinde tanystyryp otyr. Alayda búl qúbylysqa qogham әrtýrli kózqaraspen qarauda. Biri ony «Amanatqa» balama bolatyn jana kýsh dese, ekinshi tarap «jogharydan jasalghan sayasy joba» dep qabyldaydy. Materialdyng ózeginen birneshe manyzdy mәseleni bólip kórsetuge bolady.

Nauryzda Ata zangha ózgeristing engizlui qazaq sayasatshylaryn bolashaqta elimiz AQSh ýlgisindegi qos partiyaly elge ainaluy mýmkindegen boljam jasaghan edi. Auyzdaryna qúdaydyng ózi týkirip qoyghandary aiday keldi. Nege deysiz be, eng әueli Preziydent Ákimshiligining basshysy Aybek Dәdebaydyng qyzmetinen ketui týrlinshe boljam jasatty. Baqsaq baqa eken degendey, ol tegin ketpepti. Biylghy jyldyng 7 mamyrynda Astanada ótken «Ádilet» partiyasynyng qúryltay sezi elimizding sayasy ómirindegi eleuli oqighagha ainaldy. Preziydent Ákimshiligining búrynghy basshysy Aybek Dәdebaydyng jetekshiligimen qúrylghan búl úiym ózin «tәuelsizdik pen әdildikting jana kepili» retinde tanystyrdy. BAQ betterindegi jariyalanymdargha sýiene otyryp, búl partiyanyng keleshegi men strategiyalyq maqsattaryna terenirek ýnilip kóreyik.

Qazaqstan qos partiyaly jýiege bet alyp bara ma?

Songhy jyldary elimizdegi sayasy reformalar kóppartiyalyq jýieni damytu turaly jii aityla bastady. «Ádilettin» qúryluy osy prosesting jana kezeni retinde baghalanuda. Qoghamda «kelesi sayasy bәseke «Amanat» pen «Ádilet» arasynda ótedi» degen pikir qalyptasyp keledi. Búl tústa AQSh-taghy demokrattar men respublikashyldar ýlgisi jii mysalgha alynady. Alayda sarapshylardyng bir bóligi Qazaqstandaghy partiyalyq jýie әli de әkimshilik resurstargha tәueldi ekenin aitady. Sondyqtan negizgi súraq mynau: «Ádilet» shynymen tәuelsiz sayasy kýsh bola ala ma, әlde biylik jýiesining jana formaty ghana ma?

Eski kadrlarmen jana Qazaqstan qúru mýmkin be?

Partiya qúramyna qarasaq, onyng ishinde búrynghy memlekettik apparat ókilderi kóp ekeni bayqalady. «Núr Otan» dәuirinde sayasatqa aralasqan túlghalardyng endi «Ádilet» tuynyng astyna jinaluy qoghamda kýmәn tughyzuda. IYә, olardyng arasynda tәjiriybeli menedjerler, kәsipkerler men qogham belsendileri bar. Biraq halyqtyng kókeyindegi basty saual ózgermeydi: «Bir kezderi jýiening ishinde bolghan adamdar jana reformanyng qozghaushysy bola ala ma?», «Jana partiya búrynghy sayasy mәdeniyetti qaytalamay ma?» nemese «Eski elitanyng rebrendingi» degen pikir qanshalyqty shyndyqqa jaqyn?». Búl súraqtargha naqty jauapty uaqyt pen naqty әreket qana beredi.

Sarapshylardyng nazaryn audarghan basty mәsele – partiyanyng Sayasy kenesining qúramy. Múnda memlekettik apparattyng «tisqaqqan» menedjerleri (Aybek Dәdebay, Baghdat Musiyn) men azamattyq qogham belsendilerining (Dinara Zәkiyeva, Qarlyghash Jamanqúlova) birigui bayqalady. Búl – partiyanyng tek jalang lozungtarmen shektelmey, naqty is-qimylgha jәne basqarushylyq tәjiriybege sýienetinin kórsetedi.

«Komandalyq siynergiya»

1. Rauan Kenjehanúly: «Intellektualdy kapitaldyng drayveri»

Rauan Kenjehanúly – qazaqstandyq bilim beru jәne media salasyndaghy iri reformator. Onyng sayasy túlghasy «Sifrlyq últ» jәne «Qazaq tilin modernizasiyalau» konsepsiyalarymen tyghyz baylanysty.

2. Marat Shiybútov: «Strategiyalyq pragmatik jәne analitiyk»

Marat Shiybútov – eldegi eng tanymal sayasattanushylardyng biri, qoghamdyq kenesterding belsendi mýshesi. Onyng «Ádilet» qatarynda boluy partiyanyng intellektualdy filitri bar ekenin kórsetedi.

3. Andrey Lavrentiev: «Industriyalyq damudyng simvoly»

Andrey Lavrentiev – otandyq mashina jasau salasynyng (Allur Group) negizin qalaushy, iri kәsipker. Onyng sayasy qatysuy partiyanyng «óndiristik Qazaqstan» iydeyasyna basymdyq beretinin bildiredi.

4. Dinara Zakiyeva: «Áleumettik әdildikting qorghaushysy»

Dinara Zakiyeva – Bala qúqyqtary jónindegi uәkil retinde ózin naghyz «halyqtyq» qorghaushy retinde tanytty. Onyng partiya sapynda boluy «Ádilettin» gumanitarlyq missiyasyn aiqynday týsedi.

Búl tórt túlghanyng birigui – «Intellekt + Analitika + Ekonomika + Áleumet» formulasyn qúraydy. Múnday «әleuetter jiyntyghy» partiyanyng qoghamnyng barlyq súranysyna jauap beruge dayyn ekenin kórsetetin strategiyalyq qadam.

BAQ jariyalanymdaryn talday kele, ayaghyn endi ghana tәi-tәy basqan partiya Preziydent Qasym-Jomart Toqaevtyng «Ádiletti Qazaqstan» konsepsiyasyn zang shygharushy dengeyde jýzege asyratyn negizgi sayasy qúralgha ainaludy kózdeydi. Preziydent Ákimshiliginen shyqqan túlghalardyng partiya qúruy — sayasy elitanyng kabiynettik júmystan ashyq bәsekelestikke kóshuining belgisi. Saylaudaghy «Amanattyn» jalghan jenisinen sharshaghan saylaushylar ýshin «Ádilet» jana balama retinde úsynylyp otyr. «A» men «Á» teketiresin ómirge әkelushilerding týpki oiy «biylik partiyasy» degen ataudan qashyp, «halyqtyq partiya» imidjin qalyptastyru.

Búl sәtte «Ádilettilik» úrany naqty reformalargha úlasa ma degen súraq tuyndaydy. Partiya baghdarlamasynda әleumettik tensizdikti azaytu, bilim men medisinanyng qoljetimdiligin arttyru, sifrlyq demokratiya engizu sekildi tartymdy iydeyalar aityldy. Múnyng bәri qogham súranysyna say keledi. Biraq Qazaqstan qoghamy songhy jyldary әdemi úrannan sharshady. Sondyqtan halyq endi sóz emes, nәtiyje kýtedi.

Qogham shynayy sayasy bәsekege dayyn ba?

Materialda qoghamnyng «kózboyaushy saylaudan sharshaghany» anyq seziledi. Búl – býgingi sayasy ahualgha berilgen manyzdy bagha. Halyq endi aldyn ala belgili nәtiyjelerden emes, shynayy bәsekeden ýmit kýtedi. Sondyqtan «Ádilettin» bolashaghy tek onyng baghdarlamasyna emes, eldegi sayasy mәdeniyetting ózgeruine de baylanysty bolady. «Ádilet» partiyasynyng qúryluy – Qazaqstan sayasatyndaghy eleuli oqigha. Ol qoghamda ýmit te, kýmәn de tudyryp otyr. Bir jaghynan, búl – sayasy janaru talpynysy. Ekinshi jaghynan, kópshilik múny biylik jýiesining jana taktikasy retinde qabyldaydy. Qazir basty mәsele – atau men úranda emes, naqty әrekette. Eger jana partiya halyq senimin aqtaytyn reformalar jasay alsa, onda ol shynymen yqpaldy kýshke ainaluy mýmkin. Al eger bәri búrynghy ssenariymen jalghassa, qoghamnyng sayasy jýiege degen senimi odan әri әlsireui yqtimal.

Núrgeldi Ábdighaniyúly

Abai.kz