قازاقستاننىڭ ساياسي ساحناسىندا «ادىلەت» پارتياسىنىڭ پايدا بولۋى قوعام ىشىندە ۇلكەن تالقى تۋدىردى. ايبەك دادەباي باستاعان جاڭا ساياسي ۇيىم ءوزىن «تاۋەلسىزدىك پەن ادىلەتتىلىكتىڭ كەپىلى» رەتىندە تانىستىرىپ وتىر. الايدا بۇل قۇبىلىسقا قوعام ءارتۇرلى كوزقاراسپەن قاراۋدا. ءبىرى ونى «اماناتقا» بالاما بولاتىن جاڭا كۇش دەسە، ەكىنشى تاراپ «جوعارىدان جاسالعان ساياسي جوبا» دەپ قابىلدايدى. ماتەريالدىڭ وزەگىنەن بىرنەشە ماڭىزدى ماسەلەنى ءبولىپ كورسەتۋگە بولادى.

ناۋرىزدا اتا زاڭعا وزگەرىستىڭ ەنگىزلۋى قازاق ساياساتشىلارىن بولاشاقتا ەلىمىز اقش ۇلگىسىندەگى قوس پارتيالى ەلگە اينالۋى مۇمكىندەگەن بولجام جاساعان ەدى. اۋىزدارىنا قۇدايدىڭ ءوزى تۇكىرىپ قويعاندارى ايداي كەلدى. نەگە دەيسىز بە، ەڭ اۋەلى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ايبەك دادەبايدىڭ قىزمەتىنەن كەتۋى تۇرلىنشە بولجام جاساتتى. باقساق باقا ەكەن دەگەندەي، ول تەگىن كەتپەپتى. بيىلعى جىلدىڭ 7 مامىرىندا استانادا وتكەن «ادىلەت» پارتياسىنىڭ قۇرىلتاي سەزى ەلىمىزدىڭ ساياسي ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعاعا اينالدى. پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى ايبەك دادەبايدىڭ جەتەكشىلىگىمەن قۇرىلعان بۇل ۇيىم ءوزىن «تاۋەلسىزدىك پەن ادىلدىكتىڭ جاڭا كەپىلى» رەتىندە تانىستىردى. باق بەتتەرىندەگى جاريالانىمدارعا سۇيەنە وتىرىپ، بۇل پارتيانىڭ كەلەشەگى مەن ستراتەگيالىق ماقساتتارىنا تەرەڭىرەك ءۇڭىلىپ كورەيىك.

قازاقستان قوس پارتيالى جۇيەگە بەت الىپ بارا ما؟

سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدەگى ساياسي رەفورمالار كوپپارتيالىق جۇيەنى دامىتۋ تۋرالى ءجيى ايتىلا باستادى. «ادىلەتتىڭ» قۇرىلۋى وسى پروتسەستىڭ جاڭا كەزەڭى رەتىندە باعالانۋدا. قوعامدا «كەلەسى ساياسي باسەكە «امانات» پەن «ادىلەت» اراسىندا وتەدى» دەگەن پىكىر قالىپتاسىپ كەلەدى. بۇل تۇستا اقش-تاعى دەموكراتتار مەن رەسپۋبليكاشىلدار ۇلگىسى ءجيى مىسالعا الىنادى. الايدا ساراپشىلاردىڭ ءبىر بولىگى قازاقستانداعى پارتيالىق جۇيە ءالى دە اكىمشىلىك رەسۋرستارعا تاۋەلدى ەكەنىن ايتادى. سوندىقتان نەگىزگى سۇراق مىناۋ: «ادىلەت» شىنىمەن تاۋەلسىز ساياسي كۇش بولا الا ما، الدە بيلىك جۇيەسىنىڭ جاڭا فورماتى عانا ما؟

ەسكى كادرلارمەن جاڭا قازاقستان قۇرۋ مۇمكىن بە؟

پارتيا قۇرامىنا قاراساق، ونىڭ ىشىندە بۇرىنعى مەملەكەتتىك اپپارات وكىلدەرى كوپ ەكەنى بايقالادى. «نۇر وتان» داۋىرىندە ساياساتقا ارالاسقان تۇلعالاردىڭ ەندى «ادىلەت» تۋىنىڭ استىنا جينالۋى قوعامدا كۇمان تۋعىزۋدا. ءيا، ولاردىڭ اراسىندا تاجىريبەلى مەنەدجەرلەر، كاسىپكەرلەر مەن قوعام بەلسەندىلەرى بار. بىراق حالىقتىڭ كوكەيىندەگى باستى ساۋال وزگەرمەيدى: «ءبىر كەزدەرى جۇيەنىڭ ىشىندە بولعان ادامدار جاڭا رەفورمانىڭ قوزعاۋشىسى بولا الا ما؟»، «جاڭا پارتيا بۇرىنعى ساياسي مادەنيەتتى قايتالاماي ما؟» نەمەسە «ەسكى ەليتانىڭ رەبرەندينگى» دەگەن پىكىر قانشالىقتى شىندىققا جاقىن؟». بۇل سۇراقتارعا ناقتى جاۋاپتى ۋاقىت پەن ناقتى ارەكەت قانا بەرەدى.

ساراپشىلاردىڭ نازارىن اۋدارعان باستى ماسەلە – پارتيانىڭ ساياسي كەڭەسىنىڭ قۇرامى. مۇندا مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ «تىسقاققان» مەنەدجەرلەرى (ايبەك دادەباي، باعدات مۋسين) مەن ازاماتتىق قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ (دينارا زاكيەۆا، قارلىعاش جامانقۇلوۆا) بىرىگۋى بايقالادى. بۇل – پارتيانىڭ تەك جالاڭ لوزۋنگتارمەن شەكتەلمەي، ناقتى ءىس-قيمىلعا جانە باسقارۋشىلىق تاجىريبەگە سۇيەنەتىنىن كورسەتەدى.

«كوماندالىق سينەرگيا»

1. راۋان كەنجەحانۇلى: «ينتەللەكتۋالدى كاپيتالدىڭ درايۆەرى»

راۋان كەنجەحانۇلى – قازاقستاندىق ءبىلىم بەرۋ جانە مەديا سالاسىنداعى ءىرى رەفورماتور. ونىڭ ساياسي تۇلعاسى «تسيفرلىق ۇلت» جانە «قازاق ءتىلىن مودەرنيزاتسيالاۋ» كونتسەپتسيالارىمەن تىعىز بايلانىستى.

2. مارات شيبۇتوۆ: «ستراتەگيالىق پراگماتيك جانە اناليتيك»

مارات شيبۇتوۆ – ەلدەگى ەڭ تانىمال ساياساتتانۋشىلاردىڭ ءبىرى، قوعامدىق كەڭەستەردىڭ بەلسەندى مۇشەسى. ونىڭ «ادىلەت» قاتارىندا بولۋى پارتيانىڭ ينتەللەكتۋالدى ءفيلترى بار ەكەنىن كورسەتەدى.

3. اندرەي لاۆرەنتەۆ: «يندۋستريالىق دامۋدىڭ سيمۆولى»

اندرەي لاۆرەنتەۆ – وتاندىق ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ (Allur Group) نەگىزىن قالاۋشى، ءىرى كاسىپكەر. ونىڭ ساياسي قاتىسۋى پارتيانىڭ «وندىرىستىك قازاقستان» يدەياسىنا باسىمدىق بەرەتىنىن بىلدىرەدى.

4. دينارا زاكيەۆا: «الەۋمەتتىك ادىلدىكتىڭ قورعاۋشىسى»

دينارا زاكيەۆا – بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل رەتىندە ءوزىن ناعىز «حالىقتىق» قورعاۋشى رەتىندە تانىتتى. ونىڭ پارتيا ساپىندا بولۋى «ادىلەتتىڭ» گۋمانيتارلىق ميسسياسىن ايقىنداي تۇسەدى.

بۇل ءتورت تۇلعانىڭ بىرىگۋى – «ينتەللەكت + اناليتيكا + ەكونوميكا + الەۋمەت» فورمۋلاسىن قۇرايدى. مۇنداي «الەۋەتتەر جيىنتىعى» پارتيانىڭ قوعامنىڭ بارلىق سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرۋگە دايىن ەكەنىن كورسەتەتىن ستراتەگيالىق قادام.

باق جاريالانىمدارىن تالداي كەلە، اياعىن ەندى عانا ءتاي-ءتاي باسقان پارتيا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «ادىلەتتى قازاقستان» كونتسەپتسياسىن زاڭ شىعارۋشى دەڭگەيدە جۇزەگە اسىراتىن نەگىزگى ساياسي قۇرالعا اينالۋدى كوزدەيدى. پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنەن شىققان تۇلعالاردىڭ پارتيا قۇرۋى — ساياسي ەليتانىڭ كابينەتتىك جۇمىستان اشىق باسەكەلەستىككە كوشۋىنىڭ بەلگىسى. سايلاۋداعى «اماناتتىڭ» جالعان جەڭىسىنەن شارشاعان سايلاۋشىلار ءۇشىن «ادىلەت» جاڭا بالاما رەتىندە ۇسىنىلىپ وتىر. «ا» مەن «ءا» تەكەتىرەسىن ومىرگە اكەلۋشىلەردىڭ تۇپكى ويى «بيلىك پارتياسى» دەگەن اتاۋدان قاشىپ، «حالىقتىق پارتيا» ءيميدجىن قالىپتاستىرۋ.

بۇل ساتتە «ادىلەتتىلىك» ۇرانى ناقتى رەفورمالارعا ۇلاسا ما دەگەن سۇراق تۋىندايدى. پارتيا باعدارلاماسىندا الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتى ازايتۋ، ءبىلىم مەن مەديتسينانىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ، تسيفرلىق دەموكراتيا ەنگىزۋ سەكىلدى تارتىمدى يدەيالار ايتىلدى. مۇنىڭ ءبارى قوعام سۇرانىسىنا ساي كەلەدى. بىراق قازاقستان قوعامى سوڭعى جىلدارى ادەمى ۇراننان شارشادى. سوندىقتان حالىق ەندى ءسوز ەمەس، ناتيجە كۇتەدى.

قوعام شىنايى ساياسي باسەكەگە دايىن با؟

ماتەريالدا قوعامنىڭ «كوزبوياۋشى سايلاۋدان شارشاعانى» انىق سەزىلەدى. بۇل – بۇگىنگى ساياسي احۋالعا بەرىلگەن ماڭىزدى باعا. حالىق ەندى الدىن الا بەلگىلى ناتيجەلەردەن ەمەس، شىنايى باسەكەدەن ءۇمىت كۇتەدى. سوندىقتان «ادىلەتتىڭ» بولاشاعى تەك ونىڭ باعدارلاماسىنا ەمەس، ەلدەگى ساياسي مادەنيەتتىڭ وزگەرۋىنە دە بايلانىستى بولادى. «ادىلەت» پارتياسىنىڭ قۇرىلۋى – قازاقستان ساياساتىنداعى ەلەۋلى وقيعا. ول قوعامدا ءۇمىت تە، كۇمان دە تۋدىرىپ وتىر. ءبىر جاعىنان، بۇل – ساياسي جاڭارۋ تالپىنىسى. ەكىنشى جاعىنان، كوپشىلىك مۇنى بيلىك جۇيەسىنىڭ جاڭا تاكتيكاسى رەتىندە قابىلدايدى. قازىر باستى ماسەلە – اتاۋ مەن ۇراندا ەمەس، ناقتى ارەكەتتە. ەگەر جاڭا پارتيا حالىق سەنىمىن اقتايتىن رەفورمالار جاساي السا، وندا ول شىنىمەن ىقپالدى كۇشكە اينالۋى مۇمكىن. ال ەگەر ءبارى بۇرىنعى ستسەناريمەن جالعاسسا، قوعامنىڭ ساياسي جۇيەگە دەگەن سەنىمى ودان ءارى السىرەۋى ىقتيمال.

نۇرگەلدى ابدىعانيۇلى

Abai.kz