Sәrsenbi, 24 Mausym 2026
Pikir 148 0 pikir 24 Mausym, 2026 saghat 13:21

Qazaqstan AQSh ýshin OA-daghy negizgi serikteske ainaldy!

Suret: avtordyng jeke múraghatynan alyndy

Qazaqstan men AQSh arasyndaghy strategiyalyq әriptestik songhy jyldary jana mazmúngha ie bolyp keledi. Ásirese siyrek jer metaldary, kólik-logistika, investisiyalar jәne ónirlik qauipsizdik salalaryndaghy yntymaqtastyq eki el arasyndaghy qarym-qatynastyng manyzyn arttyra týsti. Búl mәseleler AQSh Preziydentining Ontýstik jәne Ortalyq Aziya jónindegi arnayy ókili Serdjio Gordyng Qazaqstangha sapary barysynda da keninen talqylandy.

Sarapshylardyng pikirinshe, Qazaqstannyng Ortalyq Aziyadaghy ekonomikalyq әleueti, qolayly geografiyalyq ornalasuy jәne kópvektorly syrtqy sayasaty ony Vashington ýshin ónirdegi negizgi seriktesterding birine ainaldyryp otyr. Sonymen qatar elimizding halyqaralyq dialogty damytugha, bitimgerlik jәne gumanitarlyq bastamalardy ilgeriletuge qosyp otyrghan ýlesi de erekshe nazar audartady.

Qazaqstan men AQSh arasyndaghy qazirgi qarym-qatynastyng negizgi baghyttary, strategiyalyq manyzy jәne aldaghy perspektivalary turaly sayasattanushy Tair Nigmanovpen әngimelestik.

- AQSh Preziydentining Ontýstik jәne Ortalyq Aziya jónindegi arnayy ókili Serdjio Gormen kezdesude Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev AQSh-pen keneytilgen strategiyalyq әriptestikti odan әri nyghaytugha beyildi ekenin rastady. Býginde Qazaqstannyng Ortalyq Aziyadaghy Vashington sayasaty ýshin airyqsha manyzgha ie boluyn qanday faktorlar aiqyndaydy?

- Qazaqstannyng AQSh pen Ortalyq Aziya arasyndaghy ózara is-qimylda manyzdy ról atqaruyna әser etetin negizgi faktorlar — ekonomika, geografiyalyq ornalasu jәne qalyptasqan yntymaqtastyq tarihy. Eng aldymen, Qazaqstan Ortalyq Aziyadaghy ekonomikalyq túrghydan eng damyghan memleketterding biri bolyp sanalady. AQSh-pen bizding el ondaghan jyldar boyy paydaly qazbalardy óndiru jәne energetika salalarynda seriktestik ornatyp keledi. Búl rette Qazaqstan aumaghynda qyzmet jýrgizip otyrghan Chevron jәne ExxonMobil siyaqty iri amerikalyq kompaniyalardy atap ótuge bolady. Sonymen qatar, Ortalyq Aziya elderining AQSh-pen sauda ainalymy men Amerikadan tartylatyn tikeley investisiyalar kólemin qarastyratyn bolsaq, onyng eleuli bóligi Qazaqstannyng ýlesine tiyesili ekenin kóremiz. Yaghni, Qazaqstan ónirdegi ekonomikalyq túrghydan eng iri seriktesterding biri retinde AQSh pen Ortalyq Aziya arasyndaghy baylanystardy damytuda manyzdy buyn qyzmetin atqaryp otyr.

- Memleket basshysy Serdjio Gordyng C5+1 formatyndaghy asa manyzdy paydaly qazbalar jónindegi dialogqa qatysuyn erekshe atap ótti. Búl baghyt AQSh pen Ortalyq Aziya elderi arasyndaghy yntymaqtastyqtyng jana baghytyna ainalyp kele me? Osy salada Qazaqstannyng qanday artyqshylyqtary bar?

- Siyrek jer metaldary turaly aitqanda, olardy keyde «jana dәuirding altyny» dep te ataydy. Múnyng sebebi – joghary tehnologiyalyq ónimderge degen súranystyng ýzdiksiz artuynda. Atap aitqanda, gharysh ónerkәsibi, zymyran jasau, medisina, kompiuterlik tehnologiyalar, mikrochipter óndirisi jәne basqa da ozyq salalar siyrek jer metaldaryn keninen paydalanady. Sondyqtan búl metaldarsyz zamanauy tehnologiyalyq ónimderdi óndiru is jýzinde mýmkin emes.

Osyghan baylanysty strategiyalyq manyzy bar joghary tehnologiyalyq ónimder óndirisinde kóshbasshylyqqa úmtylatyn memleketter, eng aldymen AQSh, siyrek jer metaldary shiykizatyna túraqty qoljetimdilikti qamtamasyz etuge mýddeli. Alayda búl baghytta belgili bir qiyndyqtar bar. Sebebi siyrek jer metaldarynyng basym bóligi Qytayda óndiriledi әri tútynylady. Sondyqtan AQSh siyaqty elder atalghan strategiyalyq resurstyng balamaly kózderin izdeude. Siyrek jer metaldarynyng әleuetti qorlary Ortalyq Aziya aumaghynda, sonyng ishinde Qazaqstanda da bar. Sol sebepti AQSh búl ken oryndaryn barlau júmystaryna jәne bolashaqta olardy iygeruge qyzyghushylyq tanytyp otyr.

- Serdjio Gor songhy bir jyl ishinde AQSh pen ónir memleketteri arasynda jalpy qúny 20 milliard dollardan asatyn kelisimder men mәmileler jasalghanyn mәlimdedi. Múny AQSh-tyng Ortalyq Aziyadaghy ekonomikalyq qatysuynyng kýshengi retinde baghalaugha bola ma? Búl jaghday Qazaqstan ýshin qanday mýmkindikter ashady?

- Qazaqstandaghy AQSh-tyng ekonomikalyq qatysuynyng kýsheyip kele jatqanyn aitugha bolady. Óitkeni AQSh tek óndirushi ónerkәsipke ghana emes, elimizding logistikalyq әleuetin damytugha da investisiya salyp keledi. Búl asa manyzdy baghyt, sebebi Qazaqstan ekonomikasynyng shiykizattyq tәueldiligin, әsirese múnaygha tәueldiligin azaytugha mýddeli.Ekonomikany әrtaraptandyrugha eleuli ýles qosa alatyn strategiyalyq salalardyng biri – kólik jәne logistika. Osy baghytta songhy jyldary Qazaqstan men AQSh arasynda belsendi yntymaqtastyq qalyptasty. Songhy eki-ýsh jyl ishinde elimizding temirjol infraqúrylymyn damytugha baghyttalghan birneshe milliard dollar kólemindegi kelisimderge qol jetkizildi. Sonymen qatar Memleket basshysy amerikalyq investorlardy Qazaqstannyng kólik-logistikalyq infraqúrylymyna, atap aitqanda Aqtau jәne Qúryq porttaryn damytugha belsendi týrde shaqyryp keledi. Búl porttardyng ótkizu qabiletin arttyru, terendetu júmystaryn jýrgizu, qoyma infraqúrylymyn keneytu siyaqty jobalardy qamtidy. Atalghan bastamalardyng barlyghy Qazaqstannyng Shyghys pen Batysty baylanystyratyn manyzdy tranzittik torap retindegi rólin odan әri kýsheytuge jәne elimizding halyqaralyq kólik dәlizderindegi ornyn nyghaytugha baghyttalghan.

- Kezdesu barysynda Beybitshilik kenesining qyzmeti men Qazaqstannyng gumanitarlyq bastamalaryna erekshe nazar audaryldy. Qazirgi tanda Qazaqstannyng dialog alany әri bitimgerlik jәne gumanitarlyq bastamalardy ilgeriletushi memleket retindegi róli qanshalyqty súranysqa iye?

- Qazaqstan ózin diplomatiya qaghidattaryn berik ústanatyn, halyqaralyq daulardy kýsh qoldanu arqyly sheshudi qúptamaytyn jәne kez kelgen mәselede kelissózder men dialogty qoldaytyn memleket retinde tanytyp keledi. Dәl osy ústanymnyng arqasynda Qazaqstan halyqaralyq arenada tengerimdi sayasat jýrgizip, kóptegen eldermen syndarly qarym-qatynas ornata aldy. Búl sayasat tek AQSh tarapynan ghana emes, sonday-aq әlemning jetekshi memleketteri men Qazaqstannyng kórshiles elderi tarapynan da týsinistikpen qabyldanuda. Múnyng manyzy qazirgi kýrdeli geosayasy jaghdayda búrynghydan da arta týsti. Býginde halyqaralyq qatynastar jýiesinde senimsizdik kýsheyip, memleketter arasyndaghy bәsekelestik pen qayshylyqtar terendey týsude. Ásirese әlemdik jәne ónirlik dengeydegi iri oiynshylar arasynda shiyelenisterding artuy bayqalady.Osynday jaghdayda Qazaqstan ózining bayypty әri kópvektorly diplomatiyalyq sayasatynyng arqasynda ózara bәsekeles nemese qarym-qatynasy kýrdeli memleketterding barlyghymen derlik jaqsy baylanys saqtap keledi. Búl elimizding halyqaralyq arenadaghy bedeli men diplomatiyalyq mýmkindikterining joghary ekenin kórsetedi.

- Serdjio Gor Preziydent Qasym-Jomart Toqaevqa: «Sizding Aq ýide dosynyz bar ekenine sendire alamyn. Preziydent Tramp Sizding qyzmetinizdi joghary baghalaydy», – dep mәlimdedi. Búl sózderdi tek diplomatiyalyq ishara ghana emes, Qazaqstannyng AQSh ýshin manyzyn bildiretin sayasy signal retinde de qarastyrugha bola ma?

- Áriyne, múny belgili bir dengeyde diplomatiyalyq iltipat dep baghalaugha bolady. Degenmen ony jay ghana әserli sóz nemese resmy hattama ayasyndaghy kompliyment retinde qabyldamaghan jón. Sebebi Donalid Tramptyng sayasy stiyline nazar audarsaq, ol memleketter arasyndaghy qarym-qatynastarda kóshbasshylardyng jeke baylanysyna erekshe mәn beredi. Onyng pikirinshe, memleket basshylarynyng tikeley qarym-qatynasy ekijaqty qatynastardyng damuyna eleuli yqpal ete alady. Sondyqtan ol qay elmen bolmasyn baylanys ornatuda jeke diplomatiyany belsendi qoldanatyn sayasatker retinde tanymal.

Osy túrghydan alghanda, Qazaqstannyng diplomatiyalyq qyzmeti amerikalyq tarappen senimdi qarym-qatynas qalyptastyru baghytynda auqymdy júmys atqardy. Eger alghashqy kezdesulerge deyingi kezendi eske alsaq, búl ýderiste Qazaqstannyng AQSh-taghy elshiligi manyzdy ról atqardy. Tipti eki el basshylarynyng jeke kezdesulerine deyin-aq Donalid Tramp Qazaqstan basshysy turaly ong pikir bildirip otyrghan.

Ásirese songhy jyldary Qazaqstan delegasiyasynyng AQSh-qa jasaghan joghary dengeydegi saparlary jәne «S5+1» formatyndaghy kezdesuler ekijaqty qatynastardy jana dengeyge kóterdi. Búl Qazaqstan ýshin manyzdy diplomatiyalyq jetistik boldy. Áriyne, Qazaqstan tarapy da amerikalyq kóshbasshygha qatysty qúrmet pen iltipat tanytty. Alayda múnyng nәtiyjesinde naqty ekonomikalyq jәne investisiyalyq kelisimderge qol jetkizildi. Atap aitqanda, temirjol infraqúrylymyn damytu, aviasiya salasyndaghy yntymaqtastyq, auyl sharuashylyghy jәne auyl sharuashylyghy tehnikasyn óndiru baghyttarynda manyzdy jobalar jýzege asa bastady.

Yaghny diplomatiyalyq ózara týsinistik pen sayasy dialog naqty ekonomikalyq nәtiyjelermen úshtasyp otyr. Keyinnen Donalid Tramp ta Qazaqstangha jәne onyng basshylyghyna qúrmet bildiretin birqatar simvoldyq qadamdar jasady. Múnyng bәri eki el arasyndaghy ózara senim men seriktestik qatynastardyng nyghaya týskenin kórsetedi.

Abai.kz

0 pikir