Jwma, 19 Şilde 2019
Qwyılsın köşiñ 6059 0 pikir 2 Qazan, 2014 sağat 18:10

M. BAQTIYARWLI: ETNIKALIQ KÖŞİ-QONĞA JEÑİLDİKTER JASALUI TIİS

Bügin qwramı jañartılğan Parlament Senatınıñ jalpı otırısında

Senator Mwrat Baqtiyarwlı Qazaqstan Respublikası

Prem'er-ministri K. Q. Mäsimovtıñ atına deputattıq saual joldap köşi-qon mäselesin köterdi. Deputat köşi-qonğa kedergi bolıp twrğan Ükimet qaulıları men äkimşilik-qwqıtıq byurokratiyanı alğa tarta otırıp «Täuelsiz elimizdiñ wlttıq qauipsizdigi tüptep kelgende memleket qwruşı wlttıñ  öz  jerinde  mülde  basımdılığına   tikeley  täueldi ekendigin  tübi  bir tuısqan eki el: Resey men Ukraina  arasındağı halıqaralıq janjal ayqın däleldep berdi» dep qadap ayttı. Mwrat Baqtiyarwlınıñ saualın äriptesteri: Q. Aytahanov, Q. Baymahanov, J. Erğaliev, N. Orazalin qoldadı.

 

Qwrmetti Kärim Qajımqanwlı!

Osı deputattıq saualdıñ joldauına Qıtay Halıq Respublikasınıñ Ürimşi aymağındağı twratın qandastarımızdıñ hal-jağdayların közben körip tanısu men elimizge Qıtaydan köşip kelgen bir top oralmandarmen kezdesip pikir alısu sebep boldı. Onıñ üstine Ükimette bwrın qabıldanğan «Halıqtıñ Köşi-qon turalı» zañına baylanıstı özgerister men tolıqtırular engizuge jwmıs jasalıp jatqanın bilemiz.

Täuelsizdigimizdi alğalı beri alıstağı qandastarımızdıñ Atajwrtqa oraluına, olardıñ Qazaqstan azamatı atanuına Elbası N.Nazarbaev orasan zor rol' atqardı. Prezidentimiz Ükimetke şeteldegi qazaq diasporasın qoldau jöninde strategiyalıq mindetti belgilep, der kezinde naqtı bağdarlamalar jasattırıp, onıñ zañdıq-qwqıqtıq negizin dwrıs qalıptastıruğa ülken qoldau körsetti. Nätijesinde Ata qonısqa oralğan qandastarımız elimizdiñ ösip-örkendeuine,mädenietimiz ben ana tilimizdiñ damuına sübeli ülesterin qosıp keledi.

Alayda köşi-qon salasındağı atqarılğan jwmıstardı taldau barısı körsetip otırğanday, soñğı jıldarı bwl mäselede köptegen kemşilikter men olqılıqtar orın alğanın aytuımız kerek. El ömirindegi küngeyli tarihi şeşimge soñğı kezderi «köleñke tüsiru» äreketteri bayqaladı. Prezident pärmenimen jüzege asa bastağan el köşin toqtatuğa bolmaydı.

Sondıqtan tömendegi jaylarğa nazar audaru qajet  dep oylaymız:

1. Köşi-qon mäselelerin keşendi şeşu maqsatında tikeley aynalısatın memlekettik basqaru organdarınıñ is-qimılı tolıqqandı üylestirilmegendikten, osı sala boyınşa şeşimder qabıldaudağı  sabaqtastıq pen birizidiliktiñ bolmauı - qonıs audaru şaralarına memleket tarapınan bölingen mol qarjını talan-tarajığa salıp, sıbaylas jemqorlıq körinisteri orın aldı. Aldağı uaqıtta mwndaydı boldırmas üşin, köşi-qonğa qatıstı bar mäselelerdi üylestirip, şeşip otıratın naqtı bir ortalıq ne qoğamdıq keñes qwru qajet dep esepteymiz.

2. Soñğı jıldarda elge oralıp jatqan öz qandastarımızdıñ QR azmattığın alıp, twraqtı twruı üşin qwqıqtıq jäne äkimşilik kedergilerdiñ aytarlıqtay köbeyip ketkendigi sebepti olardıñ öz elinde qonıstanuı mülde   qiındap ketti.

Jaqında  Respublika Ükimeti qoldanıstağı zañdar men qwqıqtıq aktilerge qajetti özgerister men tolıqtırular engizu arqılı qazaq köşin qayta tületuge şeşim qabıldadı. Mwnı da el-jwrt wlttıq memleketimizdi mäñgilikke bekemdeu jolındağı Elbası sayasatımen tikeley baylanıstı dep biledi.

Biz bwl barısta öz küşine engen qwqıqtıq jüyeni jañğırtudıñ belgili merzimge sozılatındığın jaqsı tüsinemiz. Al, äkimşilik kedergilerdi tez arada joyuğa tek Ükimet basşısı Sizdiñ öz qwziretiñiz şegindegi şeşimiñizdiñ özi şeşuşi betbwrıs jasay aladı. Atalğan kedergiler Qazaqstan Respublikası Ükimetiniñ 2012 jılğı 28 naurızdağı №362 Qaulısı men  2014 jılğı 19 aqpandağı №111 qaulısı negizinde soñğı jıldarda twraqtı twruğa jäne azamattıq aluda öz qandastarımızğa jasalğan eñ bastı kedergige aynaldı.

Atalğan qaulılarğa säykes, twraqtı twruğa jäne QR azamattığına ötiniş bergen öz qandastarımızdan «onıñ azamattığı memleketiniñ jazbaşa kelisimi retinde boluı mümkin ketu parağı ne şetelge twraqtı twru üşin şığuğa rwqsattı rastaytın basqa qwjat» jäne «kelgen elinde sottılığınıñ bar boluın ne joqtığın rastaytın qwjattı» talap ete bastağan bolatın.

Al, kelgen elinen alıp kelgen sol qwjatqa sol eldiñ osındağı diplomatiyalıq ökildikteri mör basıp maqwldaytın bolğan. Aşığın aytqanda, atalğan eki türli qwjattı äkelu qarapayım oralmandar üşin qwqıqtıq twrğıdan mümkin bolğanımen, is jüzinde mülde mümkin emes. Qazaq köşiniñ jiırma jıldan asa tarihında elge oralğan qandastarımız däl osınday qoldan qiındatılğan kedergige kezdesken joq edi. Ärine,  QR Ükimetiniñ atalğan qaulıları elimizge sırttan keletin kelimsekterdiñ köşi-qon ağınınan tuındaytın qauip–qaterlerdiñ aldın alu maqsatında qabıldağandığın tüsinuge boladı. Biraq, bwdan bwrın mwnday talaptardıñ etnikalıq qazaqtarğa qatısı joq bolatın. Jäne bwğan deyingi Ükimet Qaulılarınıñ   köbinde mäsele şeteldegi qazaqtarğa qatıstı bolğan jağdayda, «etnikalıq qazaq ökilderinen özge» degen tirkes arnayı qosılatın. Ökinişke qaray, soñğı birneşe jıldıñ köleminde şeteldegi qazaqtar müddesi köbinde wmıt qalıp, olardıñ qwqıqtıq därejesi özge de şeteldikterdiñ därejesine deyin qwldırap ketti.

Elbasımız 2011 jılı Düniejüzi qazaqtarınıñ törtinşi qwrıltayında «qandastarımızdıñ qwjat tapsıruda, tirkeuge twruda, azamattıq aluda kezdesetin türli kedergilerdi joyudı» qadap tapsırğan bolatın. Eñ ökinerligi, qazir qazaq köşinde qalıptasqan kürdeli jağday Elbasımızdıñ sol tapsırmasınıñ mülde orındalmağandığın körsetedi.

         Täuelsiz elimizdiñ wlttıq qauipsizdigi tüptep kelgende memleket qwruşı wlttıñ  öz  jerinde  mülde  basımdılığına   tikeley  täueldi ekendigin  tübi  bir tuısqan eki el: Resey men Ukraina  arasındağı halıqaralıq janjal ayqın däleldep berdi. Sol sebepti, şetelderde twratın öz qandastarımızdı özderiniñ birden-bir täuelsiz otanı Qazaqstanğa toptau kezek küttirmeytin qasietti mindet.

         Sol sebepti Sizden Ükimettiñ atalğan qaulısınıñ (2014 jılğı 19 aqpandağı №111qaulı) qandastarımız twraqtı twruına eñ bastı kedergige aynalğan sol eki türli qwjattıñ aldına «etnikalıq qazaq ökilderinen özge» degen bir auız tirkesti qosıp tolıqtıruıñızdı swraymız.

3.  Otanına köşip kelgen qandastarımızğa azamattıq berudiñ merzimin bir jılğa deyin sozbay äuelgidey üş aydıñ köleminde beru qolğa                      alınsa. Elimizge eñbek köşi-qonımen keluşilerge qoyılatın şart-talaptardı bügingi uaqıt talaptarına say qayta qarap, jetildiru kezinde, etnikalıq qazaqtar yağni oralmandar köşine eş ziyanı timeui kerek. Köptegen örkenietti elder eñbek köşi-qonı men etnikalıq köşi-qonğa eki türli közqaraspen qarap, eñbek köşi-qonınıñ talaptarın barınşa qataytıp, al etnikalıq köşi-qonğa barınşa jeñildikter jasaydı. Sondıqtan da, aldağı uaqıtta etnikalıq köşi-qonımen keletin qandastarımızğa barınşa jeñildikter jasaluı tiis.

  1. Oralmandar men olardıñ otbası müşelerin beyimdeu men ıqpaldastıru tetigin jetildiru, olarğa qarjılay jäne basqa da türli kömekter berilgende olarmen naqtı kelisim şart jasau mäselesin de qolğa alu kerek.
  2. Köşip kelgen jäne köşip keletin oralmandardı äleumettik qoldau jüyesi jetildirudi qajet etedi. Olardı twrğın üymen qamtamassız etu bügingi künniñ talaptarına säykes kelmeydi. Sondıqtan da otandastarımızdı  baspanamen qamtamassız etudiñ jaña tetikterin qarastıru qajet.
  3. Qazaqstanğa oqu maqsatımen keletin şetelderdegi etnikalıq qazaq ökilderi wl-qızdarınıñ Elimizde twraqtı twruına jäne azamattıq aluına barınşa qolaylı jağday jasauğa, sonday-aq Almatı jäne Astana qalalarındağı oqu orındarınıñ jataqhanalarına tirkelip, twraqtı twrğızıp jäne Qazaqstan azamattığına qol jetkizuge qolaylı mümkindik jasaluı qajet dep bilemiz.

Qwrmetti Kärim Qajımqanwlı! Biz köterip otırğan osı mäselege ükimet barınşa nazar audara otırıp, şet elderdegi qandastarımızdı köşirip aludıñ bügingi künniñ talaptarına say jauap beretin jaña jüyesin tez arada jasalatınına senemiz.

 

Qwrmetpen,                                                                 M. Baqtiyarwlı,

                                                                                     Q. Aytahanov,

                                                                                     Q. Baymahanov,

                                                                                     J. Erğaliev,

                                                                                     N. Orazalin.

Abai.kz 

0 pikir