Särsenbi, 1 Säuir 2020
Ne deydi?! 4064 12 pikir 23 Aqpan, 2018 sağat 10:22

Äzimbay Ğali. Bügingi qazaq - mülde basqa qazaq.

Qoğamtanuşı retinde aytarım, qazaqta lingva wltşıldıq pen dinşildik köterilu örşui ıqtimal. Bwl erteñgi künniñ mäselesi. Ekinşiden, bügin ekzistencialdıq erkindik, individualdıq pen personalizm küşeymek. Eki ürdistiñ biri  qala twrğındarına jäne biri jeke menşikşil qoğamğa tän. Bwrındarı qazaq ru basına, mahallya jamağatına täueldi boldı. Keyin kolhoz predsedateline, auılsovet bastığına, upravlyayuşiyge, brigadirge, buhgalterge t.b. täueldi edi. Keñes odağı qazaq üşin otarşıldıq bilik edi. Qazaq qızmette şettetildi, tilden kemsitildi, aşarşılıqta näubet boldı.  Äskeri jazalauşılar qazaqtı äskermen qırdı. Bwl genocid edi. Bügin bwl jaylı az aytıladı.

Sol twstağı memleket KSRO dep atalıp, biligi is jüzinde Reseylik imperiyalıq otarşıldıq memleketi boldı. KSRO qazaqtıñ qalağa köşip keluin şektedi. Propiskanı talap etti. Propiskasız qara jwmıs ta , qızmet te joq.

Bizge Täuelsizdik degen narıqtıq qatınaspen qatar keldi. Narıqtıq qatınas bay alpauıttardan basqa ortañ qol, orta däuletti qauımdı qalıptastırdı. Qazaqtıñ 60 %-dan astamı qalada twratın boldı. Endi Qazaqstanda öz özine jetkilikti, täuelsiz qauım men orta payda boldı. Bwl qauımda hanğa sälem bermeytin tipaj köbeydi. Sebebi, olar eşkimge bağınıştı emes. Onıñ üstine qalada anonimdik qarım-qatınas. Köp adamdar bir birine beytarap,tipti tanımaydı da. Bilikke de bas wrmaydı.

Otarşıldıq keñes ükimeti tatalitarlıq edi. Keñes ükimetiniñ ornına egemendik avtoritarizm keldi. Men bizdiñ avtoritarizmdi köz aşıq avtoritarizm dep atadım. Bizdiñ avtoritarizmniñ negizgi jetistigi egemendik pen territorialdıq twtastıqtı saqtağanı.Tağı bir zor eñbegi narıqtıq qatınastardı ornatqanı.Sol radikaldı reformalardıñ äserinen Qazaqstan ekonomikası men onıñ işki jiıntıq önimi eselep östi. Qazaqstanda İJÖ Özbekstannan 4,2 ese artıq, al Almatınıñ öñirlik işki önimi Qırğızstannıñ işki jiıntıq öniminen köbirek.

Jetistikter men qatar negativter de az emes. Bizde otarşıldıqtıñ dertinen ayıqpağandar äli de bar. Qazaq tiliniñ statusı qazaqtıñ köñilinen şıqpaydı. Iya, Qazaqstandı otarsızdandıru 1970 jıldan bastalıp 1991 jılğa deyin ekonomikalıq jäne äleumettik sebepterge baylanıstı jürip keldi. Qazaqstanda eñbek qolı artıq bolğandıqtan, Reseyde, Germaniyada, Grekiyada, Izrail'de twrmıs deñgeyi joğarı bolıp, Qazaqstannan köşem deuşilerge köşuge rwqsat bolğandıqtan, orıstar pen nemister, grekter men evreyler öz ata mekenine köşti, olardı eşkim quğan joq.

26 jıl egemendikte qazaq otarşıldıqtıñ zardabın wmıttı. Wlttıq sanada relaks-prostraciya, beybit ömir men egemendik wlttıq sananı äldilep wyıqtatıp tastadı. Wlttıq talaptar kün tärtibinen şığıp, esesine äleumettik , twrmıstıq, ekologiyalıq, seksualdıq mäseleler mañızdıraq körinetin boldı.

Tağı bir zaualdı qauıp bar. Ol Qazaqstanda narıqtıq sayasi bağıttıñ bäseñdeui, memlekettik sektordıñ ülesiniñ ösu ıqtimaldılığı. Mäselen Reseyde 70 % menşik memleket qolında. Tipti bül kün sanap ösip keledi. Halıq, qalıñ bwqara belsendileri jerge jeke menşikti qabıldağısı joq. Bwl adasuşılıq. Körşi jatqan şet memleketerge (Qıtay,Resey, Özbekstan) jalğa jäne jeke menşikke bermey aq, öz azamattarımızğa jerge jeke menşik institutın tereñdetu kerek. Jer narıqtıq ob'ekt retinde tiyanaqtı qarjılıq institutqa aynalğanı jön. Fermerlerdiñ basım köpşiligi qazaq (80%), sondıqtan qazaqqa qazaqtıñ jerin qimau- qatelik.

Nazarbaev jer latifundisteriniñ menşik kölemin şektep, jerleriniñ bir böligin satqızıp, fermerlerge arzan bağada berip bwl isti qoldauı - dwrıs. Fermerler alğan jer ielikterin jeke menşikke aynaldırıp, bankterge kepildikke qoyıp nesie alğanı älemdik damığan el praktikasında bar.  Subvenciya täjiribesi fermerler şaruasına qoldau boladı. Al halıqta beyqamdıq, boyküyezdik, beytaraptıq psihologiya basım. Ne desek te bügingi qazaq - mülde basqa qazaq.

Abai.kz

12 pikir