Beysenbi, 13 Jeltoqsan 2018
Ädebiet 1797 6 pikir 9 Qaraşa, 2018 sağat 09:34

Berdibek Soqpaqbaev. Jeksen - jekemenşik

«Abay» aqparattıq portalı Berdibek Soqpaqbaev mwrasın üzdiksiz nasihattap kele jatır. Osıdan biraz uaqıt bwrın biz Berdibektiñ eşqanday kitabına enbegen, KSRO-nıñ totalitarlıq jüyesine qarsılıq bildirgen «Ergejeyli eline sayahat» attı hikayatın jariyalağan edik. Mwnan keyin jinaqtarğa enbey jürgen birneşe äñgimesin oqırman nazarına wsındıq. «Balalıq şaqqa sayahat» povesindegi bir keyipkerdi tauıp alıp, sol keyipkerdiñ jazuşı jaylı esteligin  de jariyaladıq. "Ölgender qaytıp kelmeydi" romanınan qiılıp ketken twstarın da oqırman igiligi (birinşi silteme, ekinşi silteme) ettik.  Berdibektiñ eş jerde jariyalanbağan suretterin de bizdiñ portal tauıp, elge süyinşilegen bolatın.

Bügin sol ürdisti tağı jalğastırıp, jinaqtarğa enbey jürgen "Jeksen - jekemenşik"  degen äñgimesin jariyalap otırmız.

Jeksen - jekemenşik

(äñgime)

Qoldarına sumkaların wstağan bes-altı bala Qosqwdıqtağı sauın siır fermasınan şığıp, Aqadırdağı mektepterine kele jatır. Bwl eki aranıñ qaşıqtığı üş kilometr şaması, miday jazıq. Jer qara, kün jılıda eşkim bwnı alıssınıp körmep edi. Jol - jönekey oyın dabır üstinde, jer şalğaylığı bilinbeytin. Endi qıs tüskeli beri basqaşalau: qarlı - borandı künderi üş kilometr jerge jayaulap jetu de qiınğa tüsip jür.

Bügin de sonday auır künniñ biri. Tünimen kar jauıp, joldı bitep, basıp qalğan. Balalar maltığıp, äreñ jürip kele jatır. Eki ezuinen külkisi arılmaytın, ör köñil Mwhamedi ğana eşteñeni elep qoyar emes. Şarşay bastağan qızdardı qolınan jetelep:

— Men traktormın, sen meniñ tirkememsiñ. Äyda, kettik! — dep, mañdayınıñ buı bwrqırap, en aldında, kardı bwzıp keledi.

Kenet balalardıñ biri:

— Äy, osı Jeksen qayda! — dedi.

— Bäse, Jeksen qayda?

— Qayda ol?

Jeksen jatağan torı qwnanğa minip alğan, art jaqtan soqtırıp kele jatır.

— Äne Jeksen!

— Joldan bılay twrıñdar! At basadı! — dep Jeksen örtke asıqqanday entelep, kimelep kelip toqtağanda, bireulerdi at şınında da qağıp kete jazdadı. «Sender qar keşip, maltaqtap jayau bara jatırsıñdar, men mine atqa minip aldım» degendey Jeksenniñ eki tanauı jelp-jelp etedi.

— Jeksen, mingestire ketşi!

— Artına mingizşi.

— Meni mingizşi! — degen dauıs jamırap ketti.

Mingizbek tügil Jeksen eşkimdi mañına jolatar emes.

— Tart qolıñdı!

— Arı! Aulaq!

— Wstama tizginnen! — dep taq-taq etip, ayaq astınan dörekilene qalıptı. Sol arada ol biraz oyqastap qır körsetti de, bireulerdiñ bas kiimiñe şüyligip, ala qaşpaqşı bolıp, onıñ säti tüspegennen keyin:

— Al men kettim — dep, eki etegi dalaqtap, qwyğıta jöneldi.

Osınday tosırañ minezdi Jeksen sabaqtan tarağan soñ da körsete bastan edi. Mwhamedi oğan:

— Jeksen, aulaq ket! Äytpese jaqsılıq körmeysiñ, — dep eskertti. Onıñ qolındağı jwdırıqtay etip, sığımdap alğan qardı közi şalğan soñ Jeksen jım bolıp, jayına ketti.

Beri taman şıqqan soñ Mwhamedi:

— Balalar, men aqıl taptım, — dedi.

— Qanday aqıl?

— Eger biz şana, qamıt-sayman tapsaq, bizdiñ kök esekke jeger edik te, bärimiz mektepke sonımen barıp-kelip jüpep edik. Kök esektiñ küşin bilesiñder ğoy özderiñ. On adam otırsa da, mıñq etpeydi.

— Bizdiñ üyde şana bar! — dedi Külän.

— Bizdiñ üyde atamnıñ esek qamıtı bar.

— Delbeni men tabam.

— Men qamşı äkelemin.

 

* * *

 

Oyğa alğanın tındırmay janı jay tappaytın. Mwhamedi ertesinde tañerteñ kök esekti jegip, jaypaq şanamen zırğıtıp şığa keldi.

— Käne, otırıñdar!

Balalar märe-säre duıldasın, şöp töselgen şanağa otırısıp alıstı.

— Ayt şu, qaq twlpar!

Küştiligi atqa bergisiz jürdek kek esek mitıñ-mitıñ jorğalap jönep berdi.

Bwlardıñ soñdarınan quıp jetken salt attı Jeksen äri küyindi, äri qızıqtı. Şanamen janasıp biraz jürip otırğan soñ:

— Mağan kimniñ mingeskisi keledi? – dedi.

Balalar onı du etip, qoñaştap ala jöneldi.

— Keşe neğıp mingestirmediñ?

— Öziñ-aq min mästegiñe!

— Bälem, köziñ qızardı ma?

— Biz kolhozbız. Ne körsek te, birge köremiz. Al sen jekemenşiksiñ. Jolama bizge. Jolıñ anau! — dedi Mwhamedi.

— «Jekemenşik» degen ol nemene? — dep swradı tüsinbey qalğan Jeksen.

— Bwrınğı uaqıtta osınday sen qwsap öziniñ jeke basınıñ ğana qamın oylaytın özimşilder bolğan. Solardı jekemenşik dep atağan. Sen solsıñ.

Wtımdı aytılğan birdeñe bolsa, ilip äketuge balalar qanday qwmar:

— Jeksen — jekemenşik!

— Jeksen — jekemenşik! — dep şulağanda, bükil dalanı jañğırtqanday boldı.

...Sodan beri arada talay künder ötti. Jeksen «Jekemenşiktikti» qoyıp, «kolhozğa» kirgen. Bwl künde şanağa kök esektiñ ornına torı kwnan jegiledi.

«Jalğız jürip jol tapqanşa, köppen jürip adas» degen sez osındaydan aytılsa kerek.

Abai.kz

 

6 pikir