Düysenbi, 30 Naurız 2020
Alañ 2483 9 pikir 26 Tamız, 2019 sağat 13:06

Eldi mekenderdi auız sumen qamtamasız etudiñ jolı...

Nemese  №2 ündeude keltirilgen
wsınıstardıñ ülkeytilgen esebi.

Bwl mäsele Su resurstarı Komiteti tarapınan büge-şügesine deyin 2017 jılı dayındalğan bolatın. Bwl wsınıs 2017 jıldıñ qaraşa ayında ükimet tarapınan qoldau taptı. 2017 jılı 24 qaraşa küni bolğan Parlamenttik tıñdauda, sol kezdegi vice-prem'er, auıl şaruaşılıq ministri Mırzaahmetov A.I wsınıstı bayandağan bolatın. Nığmatullin N.Z. öz sözinde bizdiñ wsınıstı tolığımen qoldadı. Barlıq basqa da söz söyleuşiler, sonıñ işinde «Aziya damu Bankiniñ» regionaldıq direktorı da wsınıstı tolığımen qoldadı.

Ökinişke oray, ol wsınıs küni büginge deyin iske aspay, eski jüye boyınşa jwmıs jalğasuda. Sol kezde industrialdıq innovaciyalıq damu ministrligi bwl mäseleni tolıq şeşuge 700 mlrd.tengege  juıq qarjı kerek degen bolsa, bügingi tañda ol qarjı 1 trillion 680 mlrd.teñgege deyin ösip jatır.

Biz sol kezde bwl mäseleni byudjet qarjısına paydalanbay, «Qazsuşar memlekettik mekemesine» sırttan nesie qarjı ala otırıp, 383,8 mlrd.teñge jwmsap 3 jıl işinde şeşudi wsınğan bolatınbız. Nesieni 15 jıl işinde tarif arqılı nemese 5 jıl işinde byudjet arqılı qaytaru wsınılğan bolatın.

Bizdiñ wsınısımız küni büginge deyin öziniñ mañızdılığın joğaltqan joq. №2 ündeude 320 mlrd.teñge körsetilgen, onıñ sebebi 2018-2019 jıldarı ökimet 200 mlrd.teñge  jwmsay otırıp bizdiñ esebimizdi 63,8 mlrd. teñgege  azaytqan şığar dep eseptedik.

İİ. Jergilikti avtomobil' joldarın jöndeu

2016-2017 jıldarı Oñtüstik Qazaqstan oblısında Arnasay dambasın üstindegi 38,0 km avtomobil' jolımen salıp bitirdi. Barlıq qwrlıs materialdarı 290 km qaşıqtıqtan tasıp äkelindi. Osı jaña joldıñ qwrılısı  2,2 mlrd.teñge boldı, sonda 1km jolğa 57,9 mln teñge jwmsalıp otır.

Industrialdı-innovaciyalıq damu ministrliginiñ mälimetine säykes, jıl sayın 200 milliard teñge böle otırıp 7 jılda 1,4 trillion teñge qarjı jwmsap 5000 km jergilikti avtomobil' joldarın jöndeuden ötkizud josparlap otır, jaña jol emes jöndeu. Bir kilometrge şıqqanda  280 million teñgeden kelip otır, özderiñiz qorıtındı jasay beriñizder.

İİİ. Twrğın üy qwrılısı.

1. Kişi qalalarda barlıq bos twrğan päterlerdi qalpına eltiru.

2. Kişi qalalardağı barlıq infraqwrlımdardı jöndeuden ötkizu.

3. Barlıq mektep, balabaqşa, medicina jäne basqa mädeni äleumettik   nısandardı jöndeuden ötkizu.

4. Är qaladan ondağan eksportqa bağıttalğan öndiris orındarın aşu.

5. Qala twrğındarına äleumettik tölemderge jäne aylıq tabısqa qosımşa  byudjetten üstem aqı töleudi qarastıru.

Eger biz joğarıdığı wsınıstardı iske asırsaq Almatı, Astana qalalarında üy kezeginde twrğan twrğan adamdardıñ qızığuşılığın tuğızadı jäne kişi qaladağı adamdardıñ ülken qalalarğa köşu ürdisin  toqtatadı.

Eger biz bwl tirlikti jasamaytın bolsaq byudjet şığındarı anağwrlım köp bolatındığı sözsiz. Sebebi ülken qalalarda köşip keletinderdiñ barlığına, ülken qalalardan üy saluğa tura keledi. Sonımen birge mektep, bala-baqşa, tağı basqa da äleumettik nısandar saluğa tura keledi. Kişi qalalarda bwl nısandardıñ barlığı da bar. Olardı qalpına keltiruge anağwrlım az şığın jwmsalatını sözsiz.

Kişi, mono qalalarda eñ köp bolğanda 40-50 mıñ adamdardı  jayğastırumız mümkin, sondıqtan bizge jaña üyler saluğa tura keledi.

Industrialdı-innovaciyalıq damu ministrliginiñ mälimetine säykes. salınatın twrğın üylerdiñ 1m2 qwnı Nwr-Swltan, Almatı qalalarında 180,0 mıñ teñge, basqa qalarda 150 mıñ teñge.

Sol saytta mınaday mısal keltiriledi. Eger kezekte twrğan köp balalı otbası 8 million teñgege päter alatın bolsa onda ay sayınğı tölem 42 mıñ teñgeden keledi. Ärine bwl jaqsı, tölemniñ mölşeri az.

Endi bwl mäselege basqa qırınan qarayıq. 8 million teñgeni 180 mıñ teñgege bölsek, päterdiñ jalpı kölemi 45m2 boladı.

Balalarınıñ sanı 4 baladan kem emes otbası köpbalalı dep sanaladı. Olay bolsa adam basına 7,5 m2 aspaydı.

Päterdiñ jalpı audanınan ashana, därethanağa, dälizge 15m2 alıp tastasañız 30m2 qaladı. Äke-şeşesine – 1 bölme, wldarğa – 1 bölme,  qızdarğa – 1 bölme , barlığı – 3 bölme  qajet boladı, sonda olardıñ  ärqaysısı bar bolğanı 10m2-tan ğana boladı eken. Eger är bölmede 2 adam bolatının eskersek, onda ärqaysına 5m2 keledi eken. Mısalı men otırğan türme (138 qapas ) adam basına 3,5m2 keledi.

Bwdan şığatın qortındı, bwl mäseleni şeşu emes, öz-özimizdi aldau bolıp  tabıladı. Elimiz damığan 30 eldiñ qatarına enuge talpınıp otır, olay  bolsa adam basına şaqqanda, jalpı 15m2 kem bolmauğa tiis.

Osığan baylanıstı audanı 100m2 bolatın jeke üydi saluğa ketetin şığındı qarastıramız:

Qwrılıs materialdarı  –  3,8  mln.teñge

Jwmısı – 1,7  mln.teñge

Barlığı –  5,5 mln.teñge

1 m2 55,0 mıñ teñgeden tüsip otır. Biz barlıq esepti narıqtıq bağamen  jasap otırmız. Ministirliktiñ wsınıp otırğan bağasına qarağanda, bizdiñ  wsınısımızdıñ 3 ese arzan ekendigi körinip twr

Bwl esepti kez kelgen  sauattı adam teksere aladı jäne ol är aumaqqa baylanıstı 10-12 payız özgerui mümkin. Eger jergilikti materialdardı paydalanatın bolsa şığındı tağı da azaytuğa boladı.

Joğarıdağı jazılğandardı saralay kele, üy kezeginde twrğandar üşin ülken qalalarda köp qabattı üyler saludıñ qajeti joq dep sanaymız.

Birinşiden ülken qalalarda üy saluğa bolatın jerlerdiñ köpşiligi jekemenşikte, onı satıp alu kerek. Bwl ärine üydiñ qwnın qımbattauğa äkelip soğadı.

Ekinşiden qaladağı infraqwrlımdı, äleumettik nısandarğa tüsetin jükteme köbeye tüsedi. Al olardı qayta qwrılımdap jañadan salu, auıldı jerlerge qarağanda edäuir qımbatqa tüsedi.

Kezekte twrğan otbasılarğa jaña üylerdi qaydan salu kerek?

Kezekte twrğan adamdardıñ basım köpşiligi Nwr-Swltan, Almatı, Şımkent qalaları jäne oblıs ortalıqtarında. Şamalı böligi oblıstıq mañızı bar şağın qalalar men audan ortalıqtarında boluı mümkin.

Ärine şağın qalalar men audan ortalıqtarındağı swranıstı sol ornında qanağattandırğan dwrıs ekendigine dau joq.

Al Nwr-Swltan, Almatı, Şımkent qalaları men oblıs ortalıqtarında, sol qalalardıñ mañında 20-25 kilometr qaşıqtıqta, ülken avtomobil' joldarınıñ boyına jaña jerlerge ornalastırğan dwrıs dep sanaymız. Ärine kerekti infraqwrlımnıñ barlığı da salınuğa tiis. Bwğan öz aldında byudjetten bölek qarjı da qarastırılğan.

Eñ mañızdısı salınatın eldi mekenderdiñ janınan esportqa beyimdelgen käsiporındar aşıp jwmıspen qamtu mäselesin şeşu kerek.

Eldi mekenderdiñ sırtqı kelbeti tartımdı jäne ärkelki boluı üşin är aumaqta 200-ge juıq üylerdiñ jobaların, barlıq qwjattarımen dayındap alu kerek.

Kezekte twrğındarğa dayın üylerdi emes, üy salınatın 10 sotok uçaskelerdi bölip beru kerek. Ärbir otbası özine kerekti üydi dayın twrğan 200 jobanıñ işinen wnağanın tañdap aluı kerek. Ärine kölemi tiisti mölşerden aspauı şart, al qosımşanı öz esebinen jasauına boladı.

Bir qabattı jer üy bolğannan keyin, onıñ üstine jobası dayın bolsa, köpşilik mümkinşiligi bar adamdar üylerin özderi salıp aluğa tırısadı. Mwnday äreketti barınşa qoldauımız kerek. Sonda memleket tek qwrlıs materialdarına ğana şığın jwmsaydı.

Äkimşiliktiñ janında jeke üy saluşılarğa qızmet körsetetin injenerlik top qwru qajet.

Äkimşilik biznes ökilderimen birlese otırıp qwrlıs materildarınıñ bağasın, mehanizmder men kölikterdiñ qızmet aqısın şekteytin memorandumdar jasauı kerek dep oylaymız.

Bwl jerde köp närse jwmıstı wyımdastıruğa baylanıstı. Eger äkimşilik mäseleni tereñ zerttep, soğan ülken män berip aynalısatın bolsa, qwrlıstıñ qwnın tömendetuge, öz üylerin salatın adamdardıñ jwmısın jeñildetuge öte köp mümkinşiliker bar. Ärine özderi saluğa mümkinşiligi joq adamdarğa, qwrlıs kompaniyaları arqılı salıp beru kerek.

GASK salınatın üylerdiñ karkasın şatırın, sırtqı kelbetin, ört qauipsizdigin qadağalasa jetkilikti.

Eñ mañızdı mäsele alğaşqı tölem jäne tabıs közin däleldeu mäselesi.

Qäzirgi şarttar boyınşa päter alatın adamnan alğaşqı tölem töleu jäne keyin nesiemen eseptesu üşin  tabıs közin däleldeu şarttarı bar.

Osı 2 şart köptegen adamdardı öte qattı qinaydı, sondıqtan köpşiligi  onı orınday almaydı.

Mısalı üşin 8 million teñgege päter alatın bolsa eñ az degende 800,0 mıñ teñge alğaşqı tölem tölenui kerek. Bwl äleumettik jağdayı tömen otbası üşin oñay emes.

Sondıqtan bwl 2 şarttı da alıp tastau kerek. Salınğan üy qaşan qwnı tolıq tölengenşe memlekttiñ menşiginde qaladı.

Üydiñ qwnı arzan bolğandıqtan, onıñ qwnın tölep şığudı 5 jıldan asırmau kerek.

Öz üyine kirip alğan adam, jaldamalı päterge töleytin qarajatın üydiñ qwnın töleuge jwmsağannıñ özinde 5 jıl işinde jıldıq ösim 2-3  payız bolsa da, qinalmay töleu mümkinşiligi tuadı. 5 jıldan asatın bolsa 15-16 payızğa deyin köterip qoyılatın bolsa, barlıq adam 5 jıldan asırmay satıp aluğa müddeli boladı. Mwnıñ özi qaytarılğan aqşanı paydalanuğa mümkindik beredi.

Jwmıs orındarın aşu, eldi mekenniñ sırtqı körinisi, infraqwrılım, jol-kölik  mäseleleri, kommunaldıq qızmet, eldi mekemeniñ bolaşaq damuı, bolaşaq ösetin jastardı üymen qamtamasız etu, eldi mekendi salatın jerdi tañdau, kögaldandıru, qwrılıs materialdarımen üzdiksiz qamtamasız etu, käsipkerlikti damıtu, äleumettik jäne käsipkerlik nısandardı salu mwnıñ barlığı mañızdı mäseleler.

Bwl swraqtardıñ barlığına bastamaşıl toptıñ jauaptarı dayın. Ükimet tarapınan  bizdiñ  wsınıstarımızğa qızığuşılıq bildirse biz bölisuge dayınbız.

Islam Äbiş

Bastamaşıl toptıñ jetekşisi

Abai.kz

9 pikir