Жуырда мына бір тамаша жаңалықты оқыдым:

«Дубай ғалымдары түйенің көз жасы жылан уының 26 түрін бейтараптандыра алатынын анықтады...

Табиғаттың бұл күтпеген антидоты (у қайтарғышы) жылан шаққанды емдеуде төңкеріс жасап, өмірге қауіпті аймақтар үшін жаңа үміт сыйлауда…

Бір тамшысының өзі өмірді құтқаруға қауқарлы бұл жаңалық төзімділігі мен бейімделгіштігі үшін құрметке ие жануардың ішінде жасырынып жатқан ғажайып емдік күштің бетін ашты...».

Егер біздің қазақтың түйелердің де көз жасы мен биологиялық сұйықтықтарын тереңірек зерттесе, олар мынадай бағыттарда пайдалы болуы мүмкін:

1. Көз ауруларын емдеу (Офтальмология)

Түйелер шаңды дауылдар мен құмды борандарда өмір сүреді. Олардың көз жасының құрамында көздің мүйізгегін (роговица) құрғаудан, инфекциялардан және механикалық зақымданудан қорғайтын ерекше ақуыздар мен ылғалдандырғыш ферменттер өте көп. Бұл адамдардағы көздің құрғауы (синдром сухого глаза) мен созылмалы қабынуларды емдейтін табиғи тамшылар жасауға таптырмас негіз болар еді.

2. Күшті антибиотиктер мен антисептиктер

Шөл даладағы түрлі бактериялар мен вирустарға төтеп беру үшін түйенің сілекейі мен көз жасында микробқа қарсы күшті заттар (мысалы, лизоцим белсенділігі жоғары деңгейде) болады. Бұл қазіргі таңда қолданыстағы антибиотиктерге бой бермейтін «супербактерияларға» қарсы жаңа дәрі-дәрмек жасауға көмектесуі мүмкін.

3. Теріні қалпына келтіру және косметология

Түйенің көз жасы мен сүтінде терінің жасушаларын жаңартатын, жараларды тез жазатын белсенді компоненттер бар. Бұл ауыр күйіктерді емдеуде, терінің зақымдалған қабаттарын қалпына келтіруде және қартаюға қарсы (anti-age) премиум косметика өндірісінде үлкен сұранысқа ие болар еді.

4. Иммундық тапшылық пен қатерлі ісік (Рак) терапиясы

Жоғарыда айтылған түйе антиденелері (nanobodies) өзінің кішігірім көлемі арқасында адам ағзасындағы басқа дәрілер жете алмайтын жасушаларға (мысалы, қатерлі ісік жасушаларының ішіне) оңай өте алады. Қазақ түйесінің қатал климатқа бейімделген иммунитетін зерттеу онкологиялық ауруларға қарсы мақсатты терапияны (targeted therapy) дамытуға жаңа серпін беруі ғажап емес.

Біздің бабаларымыз түйені босқа «киелі жануар» деп атамаған. Дубай ғалымдарының бұл жаңалығы түйе табиғатының біз әлі ашпаған жұмбақтарының бір бөлігі ғана. Егер Орталық Азия ғалымдары осы бағытқа қаржы бөліп, зерттеу жүргізсе, қазақ түйесінен де әлемдік медицинаны төңкеретін талай жаңалық шығары сөзсіз!

Амантай Тойшыбайұлы

Abai.kz