جۋىردا مىنا ءبىر تاماشا جاڭالىقتى وقىدىم:

«دۋباي عالىمدارى تۇيەنىڭ كوز جاسى جىلان ۋىنىڭ 26 ءتۇرىن بەيتاراپتاندىرا الاتىنىن انىقتادى...

تابيعاتتىڭ بۇل كۇتپەگەن انتيدوتى (ۋ قايتارعىشى) جىلان شاققاندى ەمدەۋدە توڭكەرىس جاساپ، ومىرگە قاۋىپتى ايماقتار ءۇشىن جاڭا ءۇمىت سىيلاۋدا…

ءبىر تامشىسىنىڭ ءوزى ءومىردى قۇتقارۋعا قاۋقارلى بۇل جاڭالىق توزىمدىلىگى مەن بەيىمدەلگىشتىگى ءۇشىن قۇرمەتكە يە جانۋاردىڭ ىشىندە جاسىرىنىپ جاتقان عاجايىپ ەمدىك كۇشتىڭ بەتىن اشتى...».

ەگەر ءبىزدىڭ قازاقتىڭ تۇيەلەردىڭ دە كوز جاسى مەن بيولوگيالىق سۇيىقتىقتارىن تەرەڭىرەك زەرتتەسە، ولار مىناداي باعىتتاردا پايدالى بولۋى مۇمكىن:

1. كوز اۋرۋلارىن ەمدەۋ (وفتالمولوگيا)

تۇيەلەر شاڭدى داۋىلدار مەن قۇمدى بورانداردا ءومىر سۇرەدى. ولاردىڭ كوز جاسىنىڭ قۇرامىندا كوزدىڭ مۇيىزگەگىن (روگوۆيتسا) قۇرعاۋدان، ينفەكتسيالاردان جانە مەحانيكالىق زاقىمدانۋدان قورعايتىن ەرەكشە اقۋىزدار مەن ىلعالداندىرعىش فەرمەنتتەر وتە كوپ. بۇل ادامدارداعى كوزدىڭ قۇرعاۋى (سيندروم سۋحوگو گلازا) مەن سوزىلمالى قابىنۋلاردى ەمدەيتىن تابيعي تامشىلار جاساۋعا تاپتىرماس نەگىز بولار ەدى.

2. كۇشتى انتيبيوتيكتەر مەن انتيسەپتيكتەر

ءشول دالاداعى ءتۇرلى باكتەريالار مەن ۆيرۋستارعا توتەپ بەرۋ ءۇشىن تۇيەنىڭ سىلەكەيى مەن كوز جاسىندا ميكروبقا قارسى كۇشتى زاتتار (مىسالى، ليزوتسيم بەلسەندىلىگى جوعارى دەڭگەيدە) بولادى. بۇل قازىرگى تاڭدا قولدانىستاعى انتيبيوتيكتەرگە بوي بەرمەيتىن «سۋپەرباكتەريالارعا» قارسى جاڭا ءدارى-دارمەك جاساۋعا كومەكتەسۋى مۇمكىن.

3. تەرىنى قالپىنا كەلتىرۋ جانە كوسمەتولوگيا

تۇيەنىڭ كوز جاسى مەن سۇتىندە تەرىنىڭ جاسۋشالارىن جاڭارتاتىن، جارالاردى تەز جازاتىن بەلسەندى كومپونەنتتەر بار. بۇل اۋىر كۇيىكتەردى ەمدەۋدە، تەرىنىڭ زاقىمدالعان قاباتتارىن قالپىنا كەلتىرۋدە جانە قارتايۋعا قارسى (anti-age) پرەميۋم كوسمەتيكا وندىرىسىندە ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولار ەدى.

4. يممۋندىق تاپشىلىق پەن قاتەرلى ىسىك (راك) تەراپياسى

جوعارىدا ايتىلعان تۇيە انتيدەنەلەرى (nanobodies) ءوزىنىڭ كىشىگىرىم كولەمى ارقاسىندا ادام اعزاسىنداعى باسقا دارىلەر جەتە المايتىن جاسۋشالارعا (مىسالى، قاتەرلى ىسىك جاسۋشالارىنىڭ ىشىنە) وڭاي وتە الادى. قازاق تۇيەسىنىڭ قاتال كليماتقا بەيىمدەلگەن يممۋنيتەتىن زەرتتەۋ ونكولوگيالىق اۋرۋلارعا قارسى ماقساتتى تەراپيانى (targeted therapy) دامىتۋعا جاڭا سەرپىن بەرۋى عاجاپ ەمەس.

ءبىزدىڭ بابالارىمىز تۇيەنى بوسقا «كيەلى جانۋار» دەپ اتاماعان. دۋباي عالىمدارىنىڭ بۇل جاڭالىعى تۇيە تابيعاتىنىڭ ءبىز ءالى اشپاعان جۇمباقتارىنىڭ ءبىر بولىگى عانا. ەگەر ورتالىق ازيا عالىمدارى وسى باعىتقا قارجى ءبولىپ، زەرتتەۋ جۇرگىزسە، قازاق تۇيەسىنەن دە الەمدىك مەديتسينانى توڭكەرەتىن تالاي جاڭالىق شىعارى ءسوزسىز!

امانتاي تويشىبايۇلى

Abai.kz