Imam Arman Quanyshbaev aidy aspannan shyghardy...

Býginde uaghyz aitushy imamdar «ústaz» attyn iyemdenip alyp, auyzdaryna ne bolsa sony aitpasa – namazdary qaza bolatynday bolypty... Búryndary ózge bireui «júmaqta әr erkekke bes mynday qyz qyzmet etedi» dep, auzynan silekeyi aqqansha tamsana sóilep edi, endi, mine, Arman Quanyshbaev degen imam qazaqqa mynday ýkimder shygharypty:

1. Qazaq qyzyn úzatqanda «eti de, sýiegi de seniki» dep beredi..., túrmysqa bergen qyzyn tiriler qatarynan shygharyp tastaydy eken‑mis. Sirә, qazaq «ketken qyzdan ýmit­‑qayyr joq» dep sanasa kerek...

2. Osy «aytuly oqighany» atap ótu ýshin, qyz bergen jaq qúda jaqtan «óli‑tirige» dep әkelgen qoydy soyyp, bolmasa, ózi soyyp, aghayyn tuyspen «qyzdyng ólgenin» atap aityp, әlgi maldy jep qoyady eken...

3. Sosyn, imam aitatynday «sәukeleni ólgen adamgha kiygizu kerektigi» eske týsip, ýidegi sandyqta jatqan sәukeleni kýnge keptirip, kempirge kórsetedi eken: «Mynau sen ólgende basyna kiyetin kiyim!» dep... Sirә, kempir túrmysqa ketken, yaghny «ólgen» qyzyn oilap jylap‑syqtay bermesin degeni bolsa kerek...

Suret: Sayt skriyni.

Mine, býginde osylay dep Arman imam bastaghan diny qauym ókilderi qazaqtyng sanasynda revolusiyalyq tónkeris jasap jatyr eken. Arman imamnyng búl sózderi әleumettik jelilerde jeldey esip, keng taralyp jatyr...

Búghan ne aitugha bolady?

Negizi, osy sózderden biz el arasynda kózge týsip jýrgen din ókilderi – «imam‑uaghyzshylardyn» óz últynyng salty men dәstýrinen, dәstýrding mәni men maghynasyn úghudan qanshylyqty ajyrap ketkenin, ony týsinuden qalghanyn anyq bayqaymyz.

Qazaqtyng «óli‑tirisi» degeni tipten bólek dýniye. Onyng maghnasy «qyz qonar jerine qonghan son, elge qút bereke әkelsin» degen niyetpen, qúdalar jaqqa «óli‑tiri» atap, mal jiberedi, niyette oghan jinalghan qauym (tórkini) óz batasyn bersin, jaqsylyghyn tilesin, qaytys bolghan tuystarynyng aruaqtary razy bolsyn degen oy túrady...

Al, sәukele – qyzdyng basyna úzatylghanda kiyiletin qasiyetti bas kiyim. Onyng ýshkir basy – kóne týrkilik nanym‑senimderden bastau alady – Kók Tәnirimen baylanysty. Sәukeleni «ólgende basyna kiygizsin» dep kiygizbeydi. Sәukele – óte kiyeli zat retinde ústalyp, bolshaqta ana ony ózining qyzyna berui jii oryn alghan. Ol «sen de men siyaqty ósip‑ón» degen yrym.

Sondyqtan, osy joly men aitar edim, búl jerde «otau qúrghan qyz ólgen joq, ony sәukelesimen qosa «jerlegen» imam óldi» dep...

Endi, búl imam qazaqqa sóz aita ala ma, múnan keyin?..

Qazaq ony tynday ma?

Ábdirashit Bәkirúly, publisist

Abai.kz