قازاقستاندىقتاردى – قازاق دەپ ايتاتىن ۋاقىت كەلدى!
تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا وتىز ءتورت جىلدان استى. وسى ۋاقىت ىشىندە مەملەكەت رەتىندە قالىپتاستىق، شەكارامىزدى بەكىتتىك، ءتول تەڭگەمىزدى اينالىمعا ەنگىزدىك، الەم كارتاسىندا ءوز ورنىمىزدى ايقىندادىق.
بىراق، نەگىزگى ماڭىزدى پروبلەما ءالى دە تولىق شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. ول – ۇلتتىق اتاۋ، ۇلتتىڭ ءوزىن-ءوزى تانۋ جاعدايى. قوعامدىق ديسكۋرستا «قازاقستاندىق» دەگەن جاساندى ۇعىمدى العا تارتىپ، بايىرعى حالىقتىڭ تاريحي اتاۋىن كومەسكىلەۋگە تىرىسۋ ءالى دە كەزدەسەدى. ەندى وسىعان ناقتى ءارى باتىل جاۋاپ بەرەتىن ۋاقىت كەلدى: قازاقستاندا تۇراتىن ۇلتتىڭ اتى – قازاق، ال بۇل ەلدىڭ مەملەكەتتىك، تاريحي، مادەني وزەگى دە – قازاق ۇلتى. ەلىمىزدەگى وزگە ۇلت توپتارى – ولار ەتنوس وكىلدەرى. تاعى ءبىر ايتارىمىز، ولاردىڭ سانى وتە كەم.
«قازاقستاندىق» ءسوزى العاشىندا ازاماتتىق بىرەگەيلىكتى ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن ەنگىزىلگەنى راس. ول بەلگىلى كەزەڭدە ەلدەگى ەتنوسارالىق تاتۋلىقتى ساقتاۋعا، كوپۇلتتى قوعامدا ورتاق ساياسي كەڭىستىك قالىپتاستىرۋعا قىزمەت ەتتى. الايدا ۋاقىت وتە كەلە بۇل ۇعىم شەكتەن تىس قولدانىلىپ، ۇلتتىق بولمىستى الماستىراتىن دەڭگەيگە جەتتى. سونىڭ سالدارىنان «قازاق» دەگەن اتاۋ كەرى شەگىنىپ، «قازاقستاندىق» دەگەن جالپىلاما تەرميننىڭ كولەڭكەسىندە قالدى. بۇل – تابيعي ەمەس، تاريحي ادىلەتسىز قۇبىلىس.
كەز كەلگەن مەملەكەت ءوزىنىڭ تيتۋلدى ۇلتىمەن تانىلادى. فرانتسيادا – فرانتسۋز، گەرمانيادا – نەمىس، جاپونيادا – جاپون. بۇل ەلدەردە ازاماتتىق پەن ۇلتتىق اتاۋ ءوزارا قارسى قويىلمايدى. ەشكىم «فرانتسۋزدىقتار» نەمەسە «نەمىستىك ۇلت» دەپ جاساندى اتاۋ ويلاپ تاپقان جوق. ويتكەنى مەملەكەتتىڭ اتى، ءتىلى، مادەني كودى سول ۇلتتىڭ اتىمەن تىعىز بايلانىستى. قازاقستان دا وسى زاڭدىلىقتان تىس بولماۋى كەرەك. قازاقستان – قازاقتىڭ جەرى، قازاقتىڭ مەملەكەتى. سوندىقتان بۇل ەلدىڭ ازاماتتارىن جالپىۇلتتىق دەڭگەيدە «قازاق» دەپ اتاۋ – قيسىندى ءارى زاڭدى.
بۇل ارادا وزگە ەتنوستاردى جوققا شىعارۋ نەمەسە كەمسىتۋ ەمەس. كەرىسىنشە، ورتاق ۇلتتىق كەڭىستىكتە بارشا ازاماتتى ءبىر تاريحي اتاۋدىڭ اينالاسىنا توپتاستىرۋ. قازاق دەگەن اتاۋ – ەتنيكالىق تار ۇعىم عانا دەمەيىك، مەملەكەتتىك، وركەنيەتتىك اتاۋ. قازاقستاندى ءوز وتانىم دەپ سانايتىن، ونىڭ زاڭىن قۇرمەتتەيتىن، بولاشاعىن وسى ەلمەن بايلانىستىراتىن ءاربىر ازامات قازاق ەلىنىڭ ازاماتى رەتىندە قازاق اتاۋىن قابىلداي الادى. بۇل – ينتەگراتسيانىڭ ەڭ جوعارى، ەڭ تابيعي فورماسى.
ۇلتتىق اتاۋدان قاشۋ – ۇلتتىق سەنىمسىزدىكتىڭ بەلگىسى. ەگەر ءبىز ءوز مەملەكەتىمىزدە ءوز اتىمىزدى اشىق ايتا الماساق، وندا تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ءمانى قانداي؟ قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك مارتەبەسى بار دەيمىز، بىراق كۇندەلىكتى ومىردە ونى شەتكە ىسىرامىز. قازاق ۇلتى – مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت دەيمىز، بىراق قوعامدىق كەڭىستىكتە ونى اتاپ كورسەتۋگە يمەنەمىز. مۇنداي ەكىۇدايىلىق ۇلتتىڭ رۋحىن السىرەتەدى، كەلەشەككە دەگەن سەنىمدى كەمىتەدى. وسىنى – بيلىك يەسى، سونداي-اق، يدەالوگيانى جۇرگىزۋشى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر دۇرىس جانە تەرەڭ ءتۇسىنۋ كەرەك.
تاريحقا كوز جۇگىرتسەك، قازاق اتاۋى ەشقاشان بوتەندى سىرتقا تەپكەن ەمەس. كەرىسىنشە، بۇل دالاعا كەلگەن تالاي جۇرت قازاقتىڭ كەڭ پەيىلىنىڭ ارقاسىندا پانالادى، تىرشىلىك ەتتى. قازاق بولۋ – تەك قانمەن ولشەنبەيدى، ول – تاعدىرمەن، نيەتپەن، تاڭداۋمەن ولشەنەدى. وسى ەلدىڭ تاريحىن مويىنداپ، ءتىلىن ۇيرەنىپ، مادەنيەتىن قۇرمەتتەگەن ادام قازاق قوعامىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالادى. سوندىقتان «قازاق» اتاۋىن ورتاق ۇلتتىق اتاۋ رەتىندە قابىلداۋ – قوعامدى بولمەيدى، قايتا تۇتاستىققا جەتەلەيدى.
بۇگىنگى جاھاندانۋ داۋىرىندە ۇلتتىق بىرەگەيلىك تە، مەملەكەت تە ۋاقىت وتكەن سايىن السىرەيدى. اقپاراتتىق كەڭىستىكتە، مادەني ىقپالداستىقتا ءوز اتاۋىن، ءوز ءتىلىن، ءوز كودىن ساقتاي الماعان حالىق جۇتىلىپ كەتۋ قاۋپىنە ۇشىرايدى. قازاق اتاۋىن ازاماتتىق دەڭگەيدە بەكىتۋ – تەك سيمۆولدىق قادام ەمەس، ستراتەگيالىق قاجەتتىلىك. بۇل ۇرپاق ساناسىندا «مەن كىممىن؟» دەگەن سۇراققا انىق ءارى نىق جاۋاپ قالىپتاستىرادى.
ارينە، بۇل پروبلەما ءبىر كۇندە شەشىلمەيدى. ول ءۇشىن ساياسي ەرىك، يدەولوگيالىق ايقىندىق، قوعامدىق كەلىسىم قاجەت. ءبىلىم جۇيەسىندە، اقپاراتتىق ساياساتتا، مادەني كەڭىستىكتە قازاق اتاۋى مەن قازاق ءتىلىنىڭ ۇستەمدىگىن تابيعي تۇردە ورنىقتىرۋ كەرەك. مەملەكەتتىك قۇجاتتاردا، رەسمي ريتوريكادا «قازاقستاندىق» ءسوزىن شەكتەن تىس قولدانباي، «قازاق ەلى»، «قازاق قوعامى» دەگەن ۇعىمداردى باتىل ەنگىزۋ قاجەت. سوندا عانا ۇلتتىق سانا ءبىر ارناعا تۇسەدى.
«قازاقستاندىقتاردى – قازاق دەپ ايتاتىن ۋاقىت كەلدى» دەۋ – وتكەندى جوققا شىعارۋ ەمەس، بولاشاقتى ايقىنداۋ. بۇل – ءوز مەملەكەتىنە، ءوز تاريحىنا، ءوز اتىنا دەگەن قۇرمەتتىڭ كورىنىسى. قازاق اتاۋى بيىك تۇرسا، قازاقستان دا بيىك تۇرادى. ۇلت رەتىندە ۇيىسۋ، مەملەكەت رەتىندە نىعايۋ ءۇشىن ءبىز ەڭ الدىمەن ءوز اتىمىزدى ءوزىمىز يەلەنۋىمىز كەرەك. ەندى وعان يمەنەتىن ەمەس، ماقتاناتىن ۋاقىت كەلدى.
بەيسەنعازى ۇلىقبەك،
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى
Abai.kz
