ارتۋر لاستاەۆ كونستيتۋتسيادا ءومىر ءسۇرۋ قۇقىعىنىڭ ابسوليۋتتىك باسىمدىعىن بەكىتۋدى ۇسىندى
ارتۋر لاستاەۆ ادام قۇقىقتارى ءبولىمىنىڭ وزەگىندە پرەزۋمپتسيا نەۆينوۆنوستي تۇرۋى ءتيىس دەپ سانايدى.
قازاقستاندا كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلۋى مۇمكىن وزگەرىستەر تالقىلانىپ جاتقان تۇستا، ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ارتۋر لاستاەۆ نەگىزگى زاڭدا قانداي نورمالار مىندەتتى تۇردە كورىنىس تابۋى كەرەكتىگىن ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، ادام قۇقىقتارى تۋرالى ءبولىمنىڭ وزەگىندە پرەزۋمپتسيا نەۆينوۆنوستي قاعيداتى تۇرۋى ءتيىس.
كىناسىزدىك - ادام ءۇشىن «ادەپكى جاعداي»
ارتۋر لاستاەۆتىڭ ايتۋىنشا، كونستيتۋتسيادا ادام سوت كىناسىن دالەلدەگەنگە دەيىن كىناسىز دەپ سانالاتىنى ناقتى ءارى ەكىۇشتى ەمەس تۇردە بەكىتىلۋى قاجەت.
«ادام قوعامنىڭ كوز الدىندا ادەپكى تۇردە كىناسىز دەپ سانالۋى ءتيىس. ول قىلمىس ۇستىندە ۇستالعان بولسا دا، كىناسىن مويىنداپ ارىز جازسا دا، سوت ونىڭ كىناسىن دالەلدەمەيىنشە، قىلمىسكەر بولىپ سانالمايدى»، – دەدى ول.
ومبۋدسمەننىڭ ايتۋىنشا، بلوگەر دە، جۋرناليست تە، مينيستر دە، ءتىپتى ۋاكىلەتتى تۇلعالار دا ادامدى قىلمىسكەر دەپ اتاۋعا قۇقىلى ەمەس. مۇنداي شەشىمدى تەك سوت قانا شىعارا الادى.
بۇل قاعيدا، ونىڭ سوزىنشە، ادامدى قوعامنىڭ ەرتە ايىپتاۋىنان قورعايدى جانە ونىڭ ابىروي-بەدەلىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، اسىرەسە رەزونانس تۋدىرعان ىستەر كەزىندە.
«ءبىر قۇقىق بۇزۋشىلىق - ءبىر عانا جازا»
ارتۋر لاستاەۆ ادىلدىك پەن جازا سورازمەرلىگى قاعيداتتارى دا كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە بەكىتىلۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ىشىندە ءبىر قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن قايتا-قايتا جازالاۋعا جول بەرىلمەۋى نەگىزگى قاعيدا بولۋى قاجەت.
«مۇنداعى باستى ۇستانىم - ءبىر ارەكەت ءۇشىن ەكى رەت جازا قولدانۋعا بولمايدى. ءبىر قۇقىق بۇزۋشىلىق - ءبىر عانا جازا»، – دەدى ول.
ومبۋدسمەن بۇل نورمالار نەگىزگى زاڭدا ايقىن جازىلسا، ولاردى بۇرمالاپ قولدانۋ مۇمكىندىگى ازاياتىنىن ايتتى.
وزىنە قارسى كۋالىك بەرمەۋ - نەگىزگى قۇقىق
ۋاكىلدىڭ پىكىرىنشە، كونستيتۋتسيادا ادامنىڭ وزىنە جانە جاقىن تۋىستارىنا قارسى كۋالىك بەرمەۋ قۇقىعى «قارامەن جازىلىپ، تاسقا قاشالعانداي» ناقتى كورسەتىلۋى ءتيىس.
«ادام ءوز كىناسىن دالەلدەۋگە مىندەتتى بولماۋى كەرەك. ول وزىنە دە، جاقىندارىنا دا قارسى كۋالىك بەرمەۋگە قۇقىلى»، – دەدى ارتۋر لاستاەۆ.
سونىمەن قاتار، بۇل نورما ءدىني قىزمەتكەرلەرگە دە قاتىستى بولۋى ءتيىس. ياعني، ولارعا تاۋبە كەزىندە ايتىلعان قۇپيا اقپاراتتى جاريالاۋعا ماجبۇرلەۋگە جول بەرىلمەۋى كەرەك.
لاستاەۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل قاعيدا كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە بەكىتىلسە، ول ءوزىن-ءوزى ايىپتاۋدان قورعايتىن مىقتى قۇقىقتىق قالقانعا اينالادى.
نەلىكتەن بۇل ماڭىزدى
ساراپشىلار بۇل ۇسىنىستار حالىقارالىق ادام قۇقىقتارى ستاندارتتارىنا تولىق سايكەس كەلەتىنىن ايتادى. ەگەر اتالعان نورمالار كونستيتۋتسيادا ناقتى بەكىتىلسە، بۇل تەك قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسىنە عانا ەمەس، قوعامداعى رەزونانستى ىستەردىڭ تالقىلانۋ مادەنيەتىنە دە اسەر ەتۋى مۇمكىن.
ياعني، سوت شەشىمى شىقپاي تۇرىپ، ادامدى كوپشىلىك الدىندا ايىپتاۋ ۇردىسىنە زاڭدىق ءارى مورالدىق توسقاۋىل قويىلادى.
Abai.kz
