«وتكەننىڭ ءبارى تاريح» ارينە، سول تاريحقا بۇگىننىڭ كوزىمەن قاراپ، اۋىر-جەڭىلىن سالماقتاپ، تاياز-تەرەڭىن بارلاپ وتىرۋدىڭ ەش وعاتتىعى جوق. قايتا، تاعى ءبىر ورلەۋگە كوتەرىلۋدىڭ باستاماسى، ىرگەتاسى بولىپ تابىلادى.   

قوعامنىڭ ءوز دامۋ زاڭدىلىعى بار دەسەك تە، وسىناۋ جوعارى ويلاۋ قابىلەتىنە يە پاراساتتى ادام بولجامى سول نىسانادان تىم تەرىس كەتپەيدى. بىردە بولماسا، بىردە ءدال ءتۇسىپ جاتادى. ەندەشە، «مادەنيەت توڭكەرىسىنەن» كەيىنگى وننەشە جىلداعى قىتاي قازاق ادەبيەتىنىڭ بەل بالاسىنداي اردا ءوسىپ، كەمەلدەنىپ كەلە جاتقان پروزانىڭ جاي-جاپسارىنا بۇگىننىڭ بيىگىنەن بۇرىلا قاراپ، تىلگە تيەك ەتىپ، قال-قادىرىمىزشە بارىن بارداي، جوعىن جوقتاي باعالاپ ادەبيەت سۇيەر قاۋىمنىڭ تالقىسىنا سالىپ، تارازىسىنا سالۋ ماقساتىندا قولىمىزعا قالام الدىق.

وتكەن عاسىرىڭ 60-70-ءشى جىلدارىندا اتى ادەبيەت بولعانىمەن، شىن مانىندە ۇگىتتىك سيپاتتان اسا الماعان، شىندىقتىڭ شىرايىن كەتىرگەن جالعان رەاليستىك شىعارمالارمەن قۇنداقتالىپ، كەتەۋى كەتكەن قىتاي قازاق ادەبيەتى 70-ءشى جىلداردىڭ سوڭىنا كەلگەندە زاماننىڭ وڭالۋىنا ساي تەز تۇلەپ، جاندانىپ كەتتى. ارينە، مۇندا ۇزاق جىل ەركىن كوسىلە الماي ىشتەن تىنعان، كوپتەگەن ءزابىر-قياناتتاردى باستان وتكەرگەن ساقا جازۋشىلار زور قۇلشىنىسپەن قولدارىنا قالام الىپ، وزدەرى باستان وتكەرگەن سول ءبىر زوبالاڭ جىلداردىڭ كۇلكىلى سۋرەتتەرىن، كەلەڭسىز قۇبىلىستارىن، ايانىشتى وقيعالاردى تىلگە تيەك ەتتى.

قۇعىن-سۇرگىنگە تۇسكەن زيالىلاردىڭ تەڭسىز-جاپالى تۇرمىسىن شىنايى سۋرەتتەپ، بولماشى مانسابىن قاراقان باسىنىڭ بارلىق پايداسىنا جۇمساپ، وزىنشە جارتى پاتشا بولىپ جۇرگەن سارعۇلاق سياقتى بريگاديردىڭ تويىمسىز، ءمانسىز تىرلىگىن وتكىر سىنعا العان «راس پا، اكە؟» اتتى اڭگىمەسىن مارقۇم قاۋسىلقان قوزىبايۇلى دەر كەزىندە جازسا، مارقۇم كۇنگەي مۇقاجانۇلى سول ءبىر سۇرەڭسىز جىلدارداعى ىزگىلىك پەن جەكسۇرىندىلىقتىڭ، ادالدىق پەن ارامدىقتىڭ تارتىسىنا قۇرىلعان، كوركەم ءسوز كەستەسىن قۇراعان «تايتالاس» پوۆەستتىمەن شىندىققا، ىزگىلىككە ششولىركەگەن وقىرمان-قاۋىمدى ەلەڭ ەتكىزدى. بۇل ءدۇبىرلى كەزەڭدە بوز بالا كەزىنەن-اق ءومىردىڭ ىستىق-سۋىعىن ءبىر كىسىدەي كورىپ ىسىلعان، اقيقات پەن ساندىراقتىڭ دوداسىندا كوز اشقان، كوكىرەك سەزىمى ويانعان ورتا جاس جازۋشىلارىمىز دا قاراپ تۇرمادى ، كوركەم ءسوز مايدانىندا ءوز دارىندارىن سىنعا سالدى. وسىناۋ كوزجاسى سارقىلماعان، توقتاۋ-تولاسى جوق ارپالىستان ءبىر دەمىن الماعان ءار كىمدەر كەلىپ بىلەگىنىڭ كۇشىن، نايزاسىنىڭ ۇشىن سىنعا سالىپ، تالەيىن بايقاپ كورەتىن بايتاق ساحاراعا تاعى ءبار اكىميات اۋىسىپ، قوعامدىق وزگەرىس ەنگەندە اتقامىنەرى دە، اتقوسشىسى دا ءوز تىرلىگى ءۇشىن كۇرەسكەن ءومىردى ڭ ءولىارا كەزەڭىن بەينەلەيتىن جاقىپ مىرزاقانۇلىنىڭ «ارمان اسۋىنداسى»، ورازبەك ءابدىلدىڭ «ۇستاز» روماندارى دۇنيەگە كەلدى. بۇدان كەيىن 50, 60, 70-ءشى جىلدارداعى قازاق شارۋالارىنىڭ تۇرمىسىن بەينەلەۋگە تىرىسقان، سول ماقسات ۇدەسىنەن بەلگىلى دارەجەدە شىققان ورازقان اقىمەتۇلىنىڭ «وزگەرگەن ءوڭىر»،  جۇماباي ءبىلالۇلىنىڭ «جونداعى جورىقتار» روماندارى ومىرگە جولداما الىپ، وقىرماننىڭ جىلى قابىلداۋىنا يە بولىپ، شۇار جانە بۇكىل قىتايلىق سانى از ۇلتتار شىعارمالارىن باعالاپ-سيلاۋدا باس جۇلدە الدى. سونداي-اق بۇلانتاي دوسجانۇلىنىڭ «اسىل ارمان»، ورازانباي ەگەۋباەۆتىڭ «بۇل دا ءبىر بەلەس» پوۆەستەرى دە ىركەس-تىركەس وقىرمانمەن قاۋىشتى. دەگەنمەن، بۇل كەزدەگى شىعارمالار كوپتەگەن كەمشىلىك-جەتەرسىزدىكتەردەن ادا بولا المادى. جازۋشىلارىمىز جاسامپازدىق تانىم جاقتا كوپتەگەن يدەيالىق بوقشالاردان ازات بولا الماي، سولاقاي ساياساتتىڭ تۇساۋىن تولىق ۇزە المادى. سونىمەن شىعارمالارى كوركەمدىك جاقتان تۇرالاپ، كونە سۇردەكتىڭ ىزىمەن كەتتى. تاريحي فاكتىلەرگە ءبىر جاقتى قاراپ، حالىقتىڭ وتكەنىن جوققا شىعاردى. ءومىر شىندىقتارىن بۇرمالاپ، ءمالىم دارەجەدە سولاقاي ساياساتتىڭ ءشاشباۋىن كوتەردى. ارينە، بۇل كەمشىلىكتەردى سول كەزدەگى ءداۋىردىڭ شەكتەمەسى دەپ بىلەمىز. دەگەنمەن، وسى كەزەڭدەگى جازۋشىدارىمىزدىڭ كۇردەلى كەيىپكەر وبرازىن جاراتۇداعى ىزدەنىستەرىن، تابىستارىن اتاپ وتۋگە ابدەن تاتيدى. «جونداعى جورىقتارداعى» مۇڭلى، سىرلى، تاعدىرى تايعاق بولسا دا، جۇرەگى تازا كەلىنشەك بالقيا ەشكىمنىڭ ەسىنەن كوتەرىلمەسە كەرەك. ال، «وزگەرگەن وڭىردەگى» ءداۋىردىڭ، ۇلتتىڭ كۇيىنىشتى دە كۇلكىلى مىنەز-قۇلقىن ءبىر بويىنا جيناعان ۇيپالاق بەينەسى جالپى قىتاي قازاق ادەبيەتىندەگى ۇلكەن تابىس. سونداي-اق رومانداعى ءوز ماڭداي تەرىمەن كەلگەن بولىمسىز مال-مۇلكىن قىزعىشتاي قورىپ، امالدىڭ جوعىنان زامانمەن ىمىراعا كەلىپ، دارمەنسىز كۇيدە جۇرگەن مۇراتبەك، كەدەيلىگىن كولدەنەڭ تارتىپ داۋ-شار ىزدەپ جۇرەتىن تىنىمى از بەيسەن وبىرازدارى دا بۇگىنگى كۇننىڭ ولشەمىمەن قاراپ قايتادان باعالاۋدى تالاپ ەتەدى.

ساياسي اتموسفەرانىڭ ءتىپتى دە جاقسارىپ، قوعامدىق جاڭالىقتاردىڭ مولايۋىنا بايلانىستى جازۋشىلاردىڭ جاسامپازدىق قۇلشىنىستارى ەسەلەپ ارتا ءتۇستى دە رۋقاني ومىرىمىزدەگى ايتاقالسىن جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە كوپ تومدى روماندار دۇنيەگە كەلە باستادى. قومپارتيا بيلىك باسىنا كەلۋ الدىنداعى قازاق ساحاراسىنىڭ ساياسي، ەكونوميكالىق بولمىسىن ءمالىم اۋماقتى ءتۇيىن ەتە وتىرىپ كەڭ اۋقىمدا سۋرەتتەيتىن ءتۇرسىنالى ىرىسكەلدىۇلىنىڭ «تاسقىن» تريلوگياسى, حالىقتىڭ ەسىنەن ءالى كوتەرىلە قويماعان مادەنيەت رەۆوليۋتسياسى سىندى اپاتتى جىلداردىڭ كوركەم شەجىرەسىن قۇرايتىن عالىم قاناپياۇلىنىڭ «بۇرقاسىن» تريلوگياسى مىنە وسى تۇستىڭ تۇشىمدى  جەمىستەرى بولىپ تابىلادى. اتالعان روماندار دۇنيەگە كەلگەننەن باستاپ اتاۋسىز، ەسكەرۋسىز قالمادى. وقىرمان اراسىندا، سىنشىار مايدانىندا زور اڭىس تۋدىرىپ، كوپتەگەن پىكىر-تالاستاردىڭ تامىزدىعى بولدى. «بۇرقاسىن» تريلوگياسى تۇرالى ادەبيەتشىلەر اراسىندا ءار جاقتى پىكىرلەر ايتىلدى. وسەر ەلدىڭ ادەبيەتى ءۇشىن العاندا مۇنداي پىكىر-تالاستاردىڭ تۋىلۋى زاڭدى قۇبىلىس ءارى ءداۋىردىڭ تالابى دەسە دە مىنانى باسا ايتۋ كەرەك. بۇل تريلوگيا ءوزىنىڭ ءومىر سۋرەتىن بەرىۋدەگى ءبىرشاما شىنشىلدىعىمەن، كەيىپكەر حارەكترىن جاراتۋداعى دارالىعىمەن قىتاي قازاق ادەبيەتى تاريحىنداعى ءساتتى جاراتىلعان تۋىندىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قالادى.

ءومىردىڭ وزگەرۋى، سانانىڭ جاڭعىرۋى  جازۋشىلاردى بەي-جاي قالتىرمادى. قالامگەرلەرىمىز وزدەرىنىڭ باستان وتكەرگەن قيىن-قىستاۋ كۇندەر مەن تۇرمىس جونىندەگى ويلاپ-تۇيگەندەرىن قاز-قالپىندا بەينەلەپ بەرۋمەن شەكتەلمەي ماسەلەنىڭ قىرى-سىرىنا كوركەمدىك تۇرعىدان ۇڭىلە قاراپ، سونى ىزدەنىستەرگە دەن قويا باستادى. مىنە، وسى كەزدە قىتاي قازاق پروزاسىندا وزىندىك تىڭ مانەر، جاڭا قىر تانىتقان، شىعارمالارى وقىرمان قاۋىمنىڭ زور القاۋىنا بولەنگەن ءۇش جازۋشى ايىرىقشا دارالانىپ كوزگە ءتۇستى. ولار: ورازقان اقمەتۇلى، جۇماباي ءبىلالۇلى، جاقسىلىق ءساميتۇلى ەدى.

كىسىلىك قۇقىق اياق استى ەتىلىپ، اق پەن قارا شاتاستىرىلعان جىلداردا ناقاق جازا كورىپ، امالسىز ايىرىلىسقان عاشىق جاردىڭ كوپ جىل وتكەن سوڭ قايتادان كەزىككەندە مۇلدە تانىماستاي بولىپ وزگەرۋى اسىرەسە رۋحاني جاقتان مۇلدە كەمباعالدىق كۇيگە ءتۇسىۋى سىندى اششى شىندىقتى جازۋ ارقىلى مادەنيەت رەۆوليۋتسياسىنىڭ قوعامعا اكەلگەن رۋحاني اپاتىن كوركەم بەينەلەپ بەرگەن «قىزىل گۇل» اڭگىمەسىنەن كەيىن ورازقان اقمەتۇلى ۇزدىكسىز ىزدەنىس ۇستىندە كەلەدى. ءار مەزگىلدە جازىلعان «كوكتەمگى ويلار»، «جىر قاينارى»، «ادام ماقابباتى»، «راقىمباي» قاتارلى اڭگىمەلەرىنەن باستاپ «الىستاعى وتتار»، «ەڭ سوڭعى كوز جاسى»، «سەكسەنىنشى اۋلا» اتتى پوۆەستتەرىنە كەلىپ جالعاسقان جازۋشى جاسامپازدىعىنا بارلاي قاراساق، كوركەم پروزامىزدىڭ قانشالىق دەڭگەيگە ءوسىپ-ەسەيگەنىن بايقايمىز. زاتتىق مۇددەدەن ەمەس شىن سۇيۋدەن تۇتانعان ادال ماقابباتى جىرلاۋ، تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى دارىپتەۋ، ادامگەرشىلىكتى ، يماندىلىقتى ءپىر تۇتۋ، سىرتى ءبۇتىن، ءىشى ءتۇتىن پەندەلەردىڭ كىسى جيىركەنەر ىشكى دۇنيەسىن قازىپ جازۋ ارقىلى ءومىردىڭ  ماندىلىگى –ادال ەڭبەكتە ەكەندىگىن كوركەم ويمەن جەتكىزۋ ورازقان اقمەتۇلى شىعارمالارىنىڭ نەگىزگى يدەيالىق قازىعى بولىپ تابىلادى. ورازقان نەنى جازسا دا كوزسىز كىرىسىپ، اسىعىس بايلام جاسامايدى. ومىردەگى قۇبىلىستارعا تالعامپازدىقپەن قاراپ، وي ەلەگىنەن وتكىزىپ بارىپ قولىنا قالام الاتىن جازۋشى. سوندىقتان دا ونىڭ شىعارمالارى وقىلا سالىپ ۇمىت بولمايدى. وقىرماندى ويلاندىرىپ، تولعاندىرىپ بارىپ ، ومىرگە قۇشتار ەتەدى. مىنە، بۇدان ورازقاننىڭ مودى قۋمايتىن، جەلدىڭ ىعىنا جىعىلمايتىن قاتاڭ رەاليستىك باعىتتاعى جازۋشى بولىپ قالىپتاسقانىن بىلەمىز. و. اقمەتۇلى شىعارمالارىنىڭ ءتىلى قاراپايىم ءارى ۇعىنىقتى دەگەنمەن كەيدە وسى قاراپايىمدىلىق قارابايىرلىققا ۇلاسىپ كەتىپ ءجۇر. عىلىمنىڭ دامۋى، تەحنيكانىڭ كۇن ساناپ جاڭالانۋى ادامداردىڭ ويلاۋ قابىلەتىن كۇردەلىلەستىرىپ وتىر. مىنە وسى ، كۇردەلى وي-سانانىڭ ءبىر كورىنىسى رەتىندە كوركەم شىعارمالاردا ويدى، تانىمدى جىرىمداماي تولىق جەتكىزىپ بەرۋ ءۇشىن كۇردەلى سويلەمدى كوبىرەك قولدانۋ بۇل كۇندە مايتالمان قالامگەرلەرگە ءتان شەبەرلىك بولىپ تابىلادى. ورەكەڭنىڭ بۇل جاقتاعى ىزدەنىستەرى ءالى وقىرمانىن قاناعاتتاندىرمايدى. سونىمەن بىرگە ءبىر  سارىن، ءبىر ىزبەن كەتە بەرۋ-- جازۋشى ءۇشىن دە ابىروي ەمەس مىنە، وسى جاعىن جازۋشىعا ەسكەرتە كەتكىمىز كەلەدى.

جۇماباي ءبىلالۇلىنىڭ جاسامپازدىعىنىڭ قىرى مەن سىرى اسىرەسە سوڭعى جىلدارداعى مازمۇن مەن فورمانى ۇيلەستىرە بىلىۋدەگى سونى ىزدەنىستەرى ءارى قولعا كەلتىرگەن تابىستارى مۇلدە ايىرىم اڭگىمەنىڭ ارقاۋى. بۇل جونىندە سىنشىلارىمىز ءتيىپ-قاشىپ ءسوز ەتىپ جۇر. بۇل جەردە ءبىز ماقالامىزدىڭ كولەمىنە قاراي قىسقاشا توقتالىپ وتەمىز. ادام جانىنىڭ سىرىلىگىن، توزىمدىلىگىن ءسوز ەتەتىن، مادەنيەت توڭكەرىسىنىڭ كۇرزىسى قانشاما رەت تۇيگىلەسە دە ادامدىق جولىنان تايماي، ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىن سۋىتپاي ءتىرى جۇرگەن قايسار ادامداردى جىرلايتىن جازۋشىنىڭ «زاۋال» اڭگىمەسى ودان كەيىنگى اۆتوردىڭ سۋرەتكەرلىك شەبەرلىگىن مول تانىتاتىن، ومىردەگى ىزگىلىك پەن جەكسۋرىندىقتىڭ تارتىسىر شىنايى بەينەلەگەن «كەشكەن كۇندەر» پوۆەست ءوز تۇسىنىڭ ۇزدىك شىعارمالارى بولىپ سانالادى. بۇدان كەيىن دە جازۋشى ەكولوگيالىق تەپە-تەڭدىك، ادامدار اراسىنداعى مورالدىق قاتىناس ت.ب. سىندى زامانىمىزداعى كوكەيتەستى ماسەلەلەردى تۇبىرىنەن قوزعاپ ءساتتى، ءساتسىز ىزدەنىستەر جاسادى. «قۇستارىم قايدا—قۇشتارىم»، «ارىستىڭ اقىرعى ءبيى» پوۆەست مەن باسقادا اڭگىمەلەرى جازۋشىنىڭ وسى ىزدەنىستەرىنىڭ جاندى  ايعاعى بولىپ تابىلادى.  سونداي-اق ج. ءبىلالۇلى قازاق ءتىلىنىڭ بەتىن قالقىماي تەرەڭىنە شوگىپ، وزىنە كەرەكتى ءىنجۋ-مارجاندى مەيلىنشە تەرە ءبىلىپ، ورنىن تاۋىپ قۇلپىرتا قولدانعاندىقتان ونىڭ ءاربىر شىعارماسىنىڭ ءتىلى سورعالاپ، توگىلىپ تۇرادى. دەگەنمەن، جازۋشىنىڭ سوڭعى كەزدەگى كەيبىر شىعارمالارىندا تۇسىنىكسىز، ورنىن تاپپاعان ءسوز-سويلەمدەردىڭ كوبەيۋى ، كەيبىر تىركەستەردىڭ شۇبالشاڭ بولۋى سىندى كەمشىلىكتەر بايقالىپ ءجۇر. ىزدەنىس ۇستىندەگى جازۋشىنىڭ بۇدان كەيىن ءوز شىعارماسىنا مۇقيات قاراپ جوعارىداعى ۇساق-تۇيەك كەمشىلىكتەردەن ارىلادى دەپ بىلەمىز.

ءومىردىڭ اششى-تۋششىسىن ابدەن تاتىپ بارىپ، قولىنا قايتا قالام العاندا «ەكىنشى  توي» اتتى اڭگىمەسىمەن وقىرماندى ەلەڭ ەتكىزگەن جاقسىلىق ءساميتۇلى كەيىنگى كولەمدى شىعارمالارىندا نازىك ليريزمگە تولى مونولوگ ءتاسىلىن مول قولدانىپ، كەيىپكەردىڭ ىشكى وي دۇنيەسىن قازىپ جازۋعا دەن قويا باستادى. ايەل باس كەيىپكەرلەرىنىڭ ىشكى وي-دۇنيەسىن بەينەلەگەندە ەش كىبىرتىكتەمەي كوسىلۋى، كەيىپكەر حارەكتەرىن ارەكەت-تارتىس ۇستىندە سەزىمدىك بوياۋىن قانىق بەرىپ بىرتە-بىرتە اشۋى مىنە، مۇنىڭ ءبارى دە جازۋشى جاسامپازدىعىنان بەلگى بەرگەن ادەبيەتىمىزدىڭ كوسەگەسىن كوگەرتەتىن جاقسى نىشاندار. وتكەن عاسىرداعى رەسەي ادەبيەتىندە «تۋرگەنەۆتىڭ  ايەلدەرى» دەگەن تەرمين قالىپتاسقان. بۇل ۇعىم تۋرگەنەۆ شىعارمالارىندا كوپ كەزدەسەتىن، ەستەن كوتەرىلمەيتىن بيازى، يبالى ، ءبىلىمدى، تەكتى ، جوعارى جىك قاۋىمىنان شىققان ايەل وبرازداردى مەڭزەيدى. سول سياقتى جاقسىلىق قالامىنان تۋعان تال بويىنا ىزگىلىكتىڭ، كوركەمدىكتىڭ نۇرىن جيعان، قاتاگەز قارا كۇشتىڭ قۇربانى، كىناسىز ارۋ گۇلسارا، تۋعان جەردىڭ ادال پەرزەنتى، ۇلكەن جۇرەك يەسى، ايەل قاۋىمىنىڭ ىزگى قاسيەتىن بويىنا جيناعان ءساليما، تاعدىرى تايعاق بولسا دا ەركەك كىندىكتىنىڭ ەرتەڭىنەن ءۇمىتىن ۇزبەگەن، ولارعا باقىت باعىشتاپ، جاقسىلىققا، ادالدىققا جەبەيتىن كۇلزيرا وبىرازدارى وزدەرىنىڭ دارا بىتىمىمەن قىتاي قازاق ادەبيەتىندەگى ءبىر كەزەڭنىڭ جەمىسى رەتىندە «جاقسىلىق ارۋلارى» دەگەن ۇعىمدى قالىپتاستىرىپ تۇرماي ما؟ جاقسىلىق ءساميت شىعارمالارى الدە كىمدەر ايتىپ جۇرگەندەي ءبىر-بىرىنەن اۋمايتىن ايەلدەردىڭ عاشىق-ماشىق حيكاياسى ەمەس، ءاربىر شىعارمانىڭ ءون-بويىنان حالقىمىزدىڭ ءداستۇرلى تانىمىنان ءنار العان جازۋشىنىڭ دارا وي-تانىمدارى مەنمۇندالاپ تۇرادى. «گۇلسارا» پوۆەستنىڭ اياعىندا ايتىلاتىن بالا گۇلسارانىڭ بويىنان ومىردەگى كوركەمدىكتىڭ، ىزگىلىكتىڭ ۇزىلمەي جالعاستىق تاباتىنىن كورىپ ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىمىز ارتسا، «اتامەكەندەگى» ءساليمانىڭ مۇڭلى، سىرلى ءومىر جولىنان تۋعان جەر التىن بەسىك دەگەن اتالى ءسوزدىڭ بايىبىنا بارىپ، تابانىمىزدىڭ تۋعان جەردىڭ توپىراعىنا ءتيىپ جۇرگەنىنە شۇكىرشىلىك ايتامىز. ال، «جاڭا بەكەتتە دە» جازۋشى ۇلتىمىزدىڭ كەلەڭسىز، ءالسىز جاقتارىن اشىپ جازۋمەن بىرگە، قولىن جىلى سۋدان ايىرعىسى كەلمەيتىن ، ايەلىڭ تىرشىلىگى وتباسى-وشاققاسىدان اسپايدى دەپ جۇرگەن كۇلزيرانىڭ قىسىم، قورلىق استىندا اۋىر جان ازابىن ارقالاپ، كۇيزەلە ءجۇرىپ جاڭا بولاشاعىن باستاعانىن جازۋ ارقىلى وقىرمانىن ادال ەڭبەككە جەبەپ مىناۋ رەفورما زامانىندا ادامداردىڭ وي-ساناسىندا تۋىلىپ جاتقان تىڭ وزگەرىستەردى، جاڭا مەن ەسكىنىڭ اراسىنداعى قايشىلىق-قاقتىعىستاردى شىنايى بەينەلەيدى. ج. ءساميت ومىردەگى جاڭا بەتبۇرىستاردى، زامانداستارىمىزدىڭ رۋحاني بەت-بەينەسىن بەينەلەۋدە وزگە قالامگەرلەردەن سەرگەك تە سەزىمتال. جازۋشىنىڭ جازىلماعان شىعارماسى ەڭ جاقسى شىعارما دەگەن ءسوز بار. سەرگەك قالامگەر ەندى قاي بيىكتەن كورىنەدى ونى الدا ۋاقىت كورسەتەر.

80-ءشى جىلداردىڭ ورتا شەنىنە كەلگەندە قىتاي قازاق ادەبيەتىندە كەسەك شىعارمالاردىڭ كوبەيۋمەن بىرگە جازۋشىلار ءبىر سارىن، ءبىر ىزبەن كەتە بەرمەي ءوز مۇمكىندىكتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ تاقىرىپ اۋقىمىن كەڭەيتە ءتۇستى. بۇرىن ءتىس باتپاعان كۇردەلى تىڭ تاقىرىپتاردى  يگەرۋگە ۇمتىلىس جاسادى سونىمەن ادەبيەت الاڭىندا كوزگە تۇسەرلىك، كوڭىلگە مەدەۋ بولارلىق تىڭ سىلكىنىستەر بەلگى بەردى. جاقىپ مىرزاقانۇلى العاشقى رومانىنىڭ ءىزىن سۋىتپاي وقىرمانعا ۇسىرعان «تاڭقۇراي» اتتى رومانىندا رەسپۋبليكا قۇرىلعاننان كەيىنگى ءبىلىم ىزدەپ قيىرعا بارعان، ءومىر تالقىسىنا كوپ تۇسكەن قازاق زيالىلارىنىڭ ءومىرىن ارقاۋ ەتتى. اتالعان رومان ادەبيەتتە العاش رەت قازاق زيالىلارىنىڭ ءومىرىن كەڭ اۋقىمدا الىپ سۋرەتتەدى ءارى ەرتەدەن بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان ۇلتتار اراسىنداعى قۇداندالىق قارىم-قاتىناستىڭ اۋمالى-توكپەلى زامانداعى بەت-بەدەرىن كوركەم تىلمەن شەجىرەلەپ بەردى. سوندىقتان دا «تاڭقۇراي» ءوزىنىڭ كوركەمدىك شەبەرلىك جاقتاعى ازداعان كەمىستىكتەرىنە قاراماستان ادەبيەت تاريحىنان ويىپ ورىن الاتىن سالماقتى شىعارمالاردىڭ ءبىرى بولىپ قالادى.  ادەبيەتتەگى بۇدان كەيىنگى توسىن جاڭالىق دەپ اقىن، دراماتۋرگ ومارگازى ايتانۇلىنىڭ «اڭ شادىرىن وق تابار» اتتى لريكالىق–فيلوسوپيالىق رومانىن ايتۋعا بولادى. ءداستۇرلى سۇردەكپەن كەتپەي ولەڭ ولكەسىنە وزىندىك جاڭالىق اكەلگەن مايتالمان اقىنىمىز ءوزىنىڭ تىرناق الدى كولەمدى پروزالىق شىعارماسىندا دا تىڭ قىر، جاڭا سەرپىن تانىتادى. روماننىڭ جۇلگەسىن قۇرۋدا اۆتور ۋاقىت اياسىن بارىنشا كىشىرەيتىپ ادامداردىڭ ءبىر اپتالىق عۇمىرىنداعى كەشىرمەلەرىن، تولعانىستارىن، قيالدارىن، جادىنداعى ىستەردى سۇرەتتەپ، بەينەلەۋ ارقىلى 1950-ءشى جىلدارداعى قازاق ساحاراسىنا دەندەپ كىرگەن زور قوعامدىق وزگەرىس كەزىندەگى اۋىل ادامدارىنىڭ مىنەز-قۇلقىنان، زامان، كەلەشەك جونىندەگى تانىمدارىنان، وي-پىكىرلەرىنەن مايىن تامىزا سىر شەرتەدى. روماننىڭ ءالى دە اشىلماعان قىر-سىرى مول سوندىقتان دا بۇل اڭگىمە وسىمەن ءۇزىلىپ قالماي بۇدان كەيىندە جالعاستى ايتىلادى. وقىرمان مەن سىنشىلار دا بەي-جاي قالماي شىعارمانىڭ جاقسى قاسيەتتەرىن تانىپ-ءبىلۋ ءۇشىن ات سالىسادى دەگەن سەنىمدەمىز.

وتكەنگە دەگەن قۇشتارلىق، ارىسى ەستە جوق ەسكى زامانداعى، بەرىسى كەشە عانا دۇرىلدەپ وتە شىققان جۇرت جادىنان كوتەرىلە قويماعان تاريحي وقيعالاردى بىلسەم، تۇسىنسەم ودان تاجىريبە-ساباق قورتىندىلاپ ەرتەڭگە باعدارىمدى تۇزەسەم دەگەن جاقسى تىلەك، ىزگى ارمان ءاربىر ادامزات بالاسىنىڭ ورتاق ەرەكشەلىگى . ال، وسى تاريحي وقيعالاردى سول وقيعالارعا تۇتقا بولعان كەسەك تۇلعالاردى كوركەم شىعارما ارقىلى تانىپ، ءبىلۋدىڭ ، سىرلاسىپ ، مۇڭداسۋدىڭ ءجونى ءبىر باسقا. سوندىقتان دا تاريحي تاقىرىپ بۇكىل الەم حالىقتارىنىڭ ادەبيەتىندە ەجەلدەن جازىلىپ كەلە جاتقان، جالعاستى جازىلا بەرەتىن قۇنارلى تاقىرىپ، قازىلىپ بىتپەس كەن. 80-ءشى جىلداردىڭ سوڭعى جارتىسىندا ادەبي ومىرىمىزدە ساننان كورى ساپا نەگىزگى ورىنعا شىعا باستاعان كەزدە قالامگەرلەرىمىزدىڭ ات باسىن تاريحي تاقىرىپقا اپارىپ تىرەۋى ءداۋىر تالابىنان تۋعان زاڭدى قۇبىلىس بولماق. سونىمەن قاجعۇمار  شابدانۇلىنىڭ «قىلمىس»، «زۇقا باتىر»، باتىرقان قۇسبەگيننىڭ «جان»، شايسۇلتان قىزىرۇلىنىڭ «دابىل»، «بۇلاڭ دۇنيە»، ءشامىس قۇمارۇلىنىڭ «بوكە باتىر»، «كوز جاسى سارقىلمايدى»، اقمەتوللا قاليۇلىنىڭ «اردا التاي» سىندى ۇلتتىمىزدىڭ ءبىر-ءبىر كەزەڭدەگى الەۋمەتتىك ءومىرىن، ەركىندىك، تەڭدىك ءۇشىن كۇرەسكەن جانكەشتى، كوزجاسقا تولى كۇيىنەرلىك تە سۇيىنەرلىك قاندى تاريحىن ءبىرشاما رەاليستىك تۇرعى دا سۋرەتتەيتىن روماندار دۇنيەگە كەلدى. تاريحي رومان جازۋ قىتاي قازاق ادەبيەتى ءۇشىن ءالى دە بولسا داستۇرگە اينالا قويعان جوق سوندىقتان دا ونى از ۋاقىتتا يگەرە قويۋدىڭ مۇمكىندىگى از، قيىندىعى مول . دەسە دە اتى اتالعان جازۋشىلاردىڭ قيىنعا تارتىپ، قامال بۇزعان جاپاكەشتىگى ەش كەتكەن جوق، تاريحي شىعارماعا ىنتىزار قاۋىمنىڭ دىتتەگەن جەرىنەن شىعىپ قاجەتىن قاناعاتتاندىردى. انە، سوندىقتان جوعارىداعى شىعارمالاردى دەر كەزىندە جازىلعان، ادەبي ورلەۋىمىزدىڭ ءبىر بەلەسى رەتىندە تانىلاتىن، وقىرمانعا، كەلەر ۇرپاققا دا تاعىلىمى مول شىعارمالار دەپ قارايمىز.

وسى ونشاقتى جىلدىڭ ارجاق-بەرجاق بەدەرىنە قۇنتتاپ كوز سالساق، ىلگەرىندى-كەيىندى بولىپ تىڭ ىزدەنىستەر، ءساتتى قادامدارى ارقىلى «بارشامىزدى جىل كەلگەندەي جاڭالىق سەزىندىرەتىن» ءشامىس قۇمارۇلى، شايمۇرات قامزاۇلى، ماۋلىتقان ابىلعازىۇلى، اسىلبەك ساقىشۇلى، قىرباق نۇراحىنۇلى، مۇقامەتباي بايجىگىتۇلى سىندى ءبىر توپ جاس جازۋشىلاردىڭ قاراسوز اۋىلىنا كەلىپ قوسىلعانىن بايقايمىز. اتالعان جازۋشىلاردىڭ ىشىندە ءشامىس قۇمارۇلى مەن شايمۇرات قامزاۇلىنىڭ اياق الىستارى ەلدەن ەرەك. جاپالى جاسامپازدىق ءومىردىڭ بىرقانشا جىلىن ارتقا تاستاعان ەكى جازۋشى دا قازىر ساننان ساپاعا ءوتىپ ادەبيەتىمىزدىڭ بۇگىنگى قال-جايىن ءسوز ەتە قالساق وراعىتىپ وتە المايتىن قابىرعالى قالامگەرلەر بولىپ قالىپتاستى.

جوعارى وقۋ قابىرعاسىندا جۇرگەندە-اق «جىعىلساڭ تۇيەدەن جىعىل» دەگەندەي ۇلكەنگە جۇگىرىپ «ءۇمىت ۇشقىنى» اتتى پوۆەست جازعان سول پوۆەستندە كوركەمدىك جاقتان تىم شەبەرلىگىن كورسەتە الماسا دا جاس تالاپكەردىڭ ۇلكەن بولاشاعىن اڭعارتىپ، قالام قارىمى  مەن ءومىر باقىلاعىشتىعىن بايقاتقان ءشامىس قۇمارۇلى بۇل كۇندە «جۋساندى دالا»، «قارامايلى اڭىزى»، « ءبىرتامشى قان» اتتى بىرنەشە پوۆەست پەن «بوكە باتىر»، كوز جاسى سارقىلمايدى» اتتى ەكى رومانىن وقىرمانعا ۇسىنىپ ۇلگىردى. بۇل تسيفر ءبىزدىڭ ادەبيەتىمىز ءۇشىن ايتقاندا تىم از ەمەس. تۋىنداعىش جازۋشىنىڭ ادەبيەتكە قوسقان قوماقتى ۇلەسىن كورسەتەدى. ش. قۇمارۇلى ءوز شىعارمالارىنا وتە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن جازۋشى سودان دا بولار ءاربىر شىعارماسى وقىلا سالىپ ۇمىت بولمايدى وقىرمانىن اسەرلەندىرەدى، رەال ومىردەگى قۇبىلىستار جونىندە، وتكەن تاريح تاعىلىمدارى تۇرالى ويعا جەتەلەيدى.  كوركەمدىكتى سۇيۋگە، ىزگىلىكتى ۇمىتپاۋعا جەبەيدى. «جۋساندى دالا» پوۆەستندە قاراپايىم مالشى وتباسىنىڭ ەرتەڭگە دەگەن ءۇمىتى مەن كۇدىگى تايتالاسقان قۋانىشقا، قاسىرەتكە، راقاتقا، ازاپقا تولى ءومىرىن ءبىر قىرىنان شىنايى سۋرەتتەۋ ارقىلى قوعامىمىزدا ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان مالدى كوتەرەگە بەرگەننەن كەيىن (كوممۋنا تاراپ) مالشارۋاشىلىعى رايوندارىندا ءبىلىم سالاسىنىڭ مۇشكىل حالگە تۇسكەنىن ءارى ادامدار ساناسىنداعى يماندىلىق-يناباتتىلىق ولشەمىنىڭ تومەندەپ كەتۋى، قالا مەن اۋىل اراسىنداعى الەۋمەتتىك پارىقتىڭ ۇلعايۋى سىندى كەلەڭسىز قۇبىلىستاردى ماموڭكەلەمەي اشىق سىناپ جازسا، «بوكە باتىر» رومانىندا ەلدىگىمىز ءبۇلىنىپ، ەڭسەمىز ءتۇسىپ كۇشتىنىڭ اۋزىنا قاراپ ، ءيىلىپ تۇرعان قاسىرەتتى زامانداعى حالقىمىزدىڭ ءبىر بولەگى باستان كەشكەن، ەل باستاعان ەر-ازاماتتار ەركىندىك، تەڭدىك، ادىلەت ءۇشىن كۇرەسكەن جاۋىنگەر جىلداردىڭ سۇركەيلى، سۇستى سۋرەتىن ورنەكتەپ بەرەدى. ءسابيدىڭ قورقىنىشتى ءتۇس كورىۋىمەن باستالعان رومان اقىرىندا ءبىر تايپا ەلدىڭ اۋىر قىرعىنعا ۇشىراۋىمەن بارىپ اياقتايدى. ارينە، كۇشتىنىڭ زامانىندا ءالسىزدىڭ باس كوتەرەم، تەڭدىك سۇرايمىن دەپ تورعايداي توزۋى جازىلمايتىن، ايتىلمايتىن زاڭدىلىق. الايدا، ءوز ارمان-مۇراتىڭ، سەنىم-نامىسىڭ ءۇشىن كۇرەسۋ، مايدانىڭدا بەرىك تۇرۋ، جەڭىسكە جەتە الماساڭ دا سول جەڭىس جولىندا مەرت بولۋىڭنىڭ ءوزى جەڭىس. بۇل ەرلىگىڭدى زامانىڭ دا، ۇرپاعىڭ دا قادىرلەيدى، ارداقتايدى. بوكە باتىر شەيت بولعانىمەن ارتىندا بۇتاعى وتالسا دا، تامىرى قىرقىلماعان ەلى قالدى. ون ەكى جاسىندا قولىنا مىلتىق الىپ، اڭ اتىپ اۋىلىن اسىرايتىن يمان (رومانداعى باس كەيىپكەر بوكەنىڭ نەمەرەسى) قالدى. مىنە، بۇدان كوشپەلى حالىقتىڭ قانىنا سىڭگەن ەرلىكتىڭ; ەركىندىك، تەڭدىك اڭساعان اسقاق مۇراتتىڭ ولمەگەنىن ۇرپاققا ۇلگى، مۇرا بولىپ قالعانىن اڭعارامىز. بۇدان باسقا باستان-اياق ۇلتتىق سالت-سانا، ادەت-عۇرىپىمىزدى مايىن تامىزا سۋرەتتەيتىن روماننىڭ ەتنوگراپيالىق قۇنى ايىرىم اڭگىمەنىڭ ارقاۋ ەكەنىن ايتا كەتسەك ارتىق بولماس.

شايمۇرات قامزاۇلىنىڭ تاقىرىپ اۋقىمى ءبىرشاما كەڭ. جازۋشى قانداي تاقىرىپقا بارسا دا كوپ سوزدىلىككە، قازىمىرلىققا سالىنباي ەرشىمدىلىك پەن ەلپەكتىك كورسەتىپ قىسقا جازادى ءارى بارلىق شىعارمالارىندا وزىندىك وي، دارا تانىم مەنمۇندالاپ وقىرمانىن ەنجار قالدىرماي، تەز باۋراپ كەتەدى. مەيلى ەرتەرەكتە جازىلعان «ماعان كەرەگى ۇلگى»، «قامشىگەر» اڭگىمەلەرى بولسىن، كەيىنگى «تاڭبالى قۇل»، «كادرلىك شتات» پوۆەستتەرى بولسىن بارىندە دە ۇلتتىق سالت-سانانى، ادەت-عۇرىپتى جەتتىك بىلەتىن، بۇگىنگى تۇرمىسىمىزدىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىنا ءجىتى كوز سالىپ، كوپ باس قاتىراتىن نەجازسا دا كوپ ويلانىپ، كەڭ سارالاپ بارىپ جازاتىن ىزدەنىمپاز جازۋشىنىڭ وزىنە ءتان قولتاڭباسى تانىلادى. اسىرەسە، تاياۋدا جاريالانعان، بۇگىنگى ءومىرىمىزدىڭ كولەڭكە جاعىن ەداۋىر قازىپ جازعان «كادرلىك شتات» اتتى پوۆەستى جازۋشىنىڭ عانا ەمەس تۋعان ادەبيەتىمىزدىڭ بەدەلىن كوتەرەتىن ءساتتى شىعارما. ش. قۇمار مەن ش. قامزاۇلىنان باسقا جوعارىدا اتى اتالعان جاس جازۋشىلارىمىزدىڭ دا الدى قازىر بىرنەشە كىتاپ، بەس-التى پوۆەست جاريالاپ ۇلگىردى. شىنىندا، بۇل جازۋشىلاردىڭ جاسامپازدىق شابىتپەن وندىرتە جازۋىن ءاربىر ادەبيەت سۇيەر قاۋىمنىڭ قۋانا قۇپتايتىنى حاق. دەگەنمەن، ءبىر ۇلت ادەبيەتى ءۇشىن دە، ءبىر جازۋشى ءۇشىن دە تابىس ساننىڭ كوبەيۋىمەن ەمەس، ساپانىڭ جاقسارۋىمەن ەسەپتەلسە كەرەك. مىنە، وسى تۇرعىدان كەلگەندە جوعارىداعى اتى اتالعان جاس جازۋشىلارىمىز ءالى دە وقىرماندى ەلەڭ ەتكىزەردەي تاتىمدى شىعارما بەرە قويعان جوق.   كەيىپكەر حارەكتەرىن جاراتۋدا قالىپتاسىپ قالعان ەسكى داعدىدان اسا الماي، وقيعا قۋالاپ، سوزۋارلىققا سالىنىپ كەتىپ ءجۇر. ادەبيەت اۋىلىنا قادام باسقان جاڭا بۋىن دارالىق پەن شەبەرلىكتى بويىنا ءسىڭىرىپ ءوز اۋەنىمەن، تىڭ سۇرلەۋمەن جۇرمەسە توپتان وزىپ شىعىپ، جۇرتتى مويىنداتۋى قيىننىڭ قيىنى بولماق. دەگەنمەن، شەبەرلىك ەشكىمنىڭ ماڭدايىنا تۋادان پىتپەيدى، تىنىمسىز ىزدەنىستەن كەلەدى. ەندەشە، ءبىراز جىلدان بەرى جاسامپازدىق ەڭبەكتىڭ ىستىق-سۋىعىن تەڭ كورگەن جاس جازۋشىلارىمىز وزدەرىنە قاتاڭ تالاپ قويىپ، وقىرماننىڭ وزدەرىنەن كۇتكەن ءۇمىتىن جەرگە قالتىرمايدى. كوركەمدىك ويلاۋدىڭ تىڭ ساتىسىنا كوتەرىلەدى دەپ سەنەمىز.

ءوسىپ-وركەندەۋ ۇستىندەگى ءبىر ۇلت ادەبيەتى استە توماعا-تۇيىق كۇيدە دامىماسا كەرەك. تۋىسقان ۇلتتار اراسىنداعى ادەبي جاقتاعى ءوزارا بارىس-كەلىس، تاجىريبە الماسۋ سونىمەن بارىن باعالاپ، جوعىن ىزدەي وتىرىپ ورتاق دامۋ سىندى ەرتەدەن كەلە جاتقان تاماشا ۇردىس—بۇكىل ادامزاتتىڭ زەيىن-زەردەسى ينفورماتسياعا شوعىرلانعان بۇگىنگى داۋىردە ءتىپتى دە ماڭىزىن جويماسا كەرەك. ارينە، ادەبي بارىس-كەلىستىڭ ۇلتتار اراسىندا اۋدارما ارقىلى جۇزەگە اسىپ جاتاتىندىعى ودان كەيىن ءوزارا ناسيحاتتىڭ ماڭىزدى ەكەندىگى جۇرتقا ايان دەگەنمەن اۋدارمانىڭ اتى اۋدارما ءبىر ۇلتتىڭ وزىق شىعارمالارىن توگىپ-شاشپاي سول قالپىندا وزگە ۇلت وقىرماندارىنا جەتكىزىپ بەرۋ قاشان دا كەز-كەلگەن كىسىنىڭ قولىنان كەلەتىن جەڭىل جۇمىس ەمەس انە سوندىقتان دا ءبىلىمى مەن بىلىگى جەتكەن سانى از ۇلت جازۋشىلارىنىڭ جەتەكشى ۇلتتار تىلىندە شىعارما جازۋى بۇل كۇندە سانى از ۇلتتار ادەبيەتىن الەم حالقىنا تانىستىراتىن، ناسيحاتتايتىن بىردەن-ءبىر توتە جول بولىپ وتىر. قىتاي قاازق ادەبيەتىندە مىنە وسى بۇتاق جاڭا-جاڭا گۇل اشىپ، وركەن جايىپ، ءوز جەمىسىن بەرە باستادى. بۇل بۋىننىڭ ءتولباسى 1979 جىلى بۇكىل قىتايلىق وزىق ادەبي شىعارمالاردى باعالاپ-ماراپاتتاۋدا «نۇرمان قارت جانە ونىڭ تازىسى بارىس» اتتى اڭگىمەسى جۇلدە العان، ودان بەرىدە تىنباي ىزدەنىپ ەل ءىشى-سىرتىنا اتى-ءجونى تانىس بولعان قىتاي ، قازاق، ۇيعىر تىلدەرىندە ءتورت-بەس جيناعى شىققان اكبار ءماجيتۇلى بولىپ تابىلادى. ودان كەيىن ەركەش قۇرمانبەكقىزى، قايشا تاباراققىزى، ەركىن نيازبەكۇلى سىندى جاس جازۋشىلارىمىز وسى وتاۋدىڭ ۋىعىن شانشىپ، ىرگەسىن كوتەرە باستادى. بۇل جازۋشىلار شىعارمالارىن قىتاي تىلىندە جازعانىمەن، ولاردىڭ جاسامپازدىق شابىتتارىنىڭ قاينار بۇلاعى قازاق ءومىرى بولىپ وتىر. وسى ءبىر كوشپەلى حالىقتىڭ سۇيىنۋگە دە كۇيىنۋگە دە تاتيتىن وتكەن تاريح قويناۋىنا قالتىرعان ىزدەرى، كەسەك مىنەزدەرى ، بۇگىنگى اتاداردىڭ، انالاردىڭ، جاستاردىڭ، سابيلەردىڭ سەنىم-نانىمدارى، تاعدىر، ءومىر جونىندەگى وكىنىش-ۇمىتتەرى، تۋعان جەرگە دەگەن ۋىز ماقاببارى مىنە، وسىنىڭ بارىنەن جازۋشىلارىمىز سورعالاتا سىر توگىپ، قالام تەربەۋدە. رەسپۋبليكا وقىرماندارى ءۇشىن دە ولاردىڭ شىعارمالارىنىڭ قۇنى وسى ۇلتتىق سالت-ساناعا، تانىم-تالعامعا سۋعارىلعان قاسيەتىنەن تانىلسا كەرەك.

قىتاي قازاق ادەبيەتىنىڭ قاراسوز اتتى كەرۋەن كوشىنىڭ ونشاقتى جىلدان بەرگى باسىپ وتكەن جولىنا قىسقاشا كوز قىدىرتقانىمىزدا كورگەن-بىلگەنىمىز، سول كورگەن-بىلگەندى جازىپ جەتكىزگەنىمىز وسىنشالىق بولدى. دەسە دە ، مىنانى قايتالاپ ايتايىق، وسى ونشاقتى جىلدىڭ ىشىندە جازۋشىلارىمىز تولاسسىز ىزدەنۋى ارقاسىندا، ءبىرتالاي تابىستار قولعا كەلدى. مايتالمان قالامگەرلەرىمىز كوسىلە شاۋىپ، جاڭا تالانتتار كوزگە ءتۇستى. تاريحي تاقىرىپتار مەن فانتاستيكالىق تاقىرىپتار دا يگەرىلە باستادى. بالالار پروزاسىندا دا يگى باستامالار جارىققا شىقتى. زامانىمىزداعى كوكەيتەستى ماسەلەلەردى ءسوز ەتكەن شىعارمالار ءتۇتىن ۇزبەي باسپا بەتىن كورۋدە. مىنە، مۇنىڭ ءبارى دە پروزامىزداعى يگى ىزدەنىستەر. دەگەنمەن ىركىلىستەر دە جوق ەمەس. كوپساندى جازۋشىلارىمىز يدەيالارىنا ابدەن ىرگە تەۋىپ قالعان ءداستۇرلى كوزقاراستاردان تولىق ارىلا الماعاندىقتان شىندىققا ءتۇزۋ قاراماي ، سيپاي قامشىلاپ وتە شىعۋعا ابدەن ۇيرەنىپ العاندىقتان، مازمۇن جاعىنان، فورمالىق ىزدەنىستەن بولسىن تەر توگىپ، جان قيناپ ىزدەنۋ جەتىسە بەرمەيتىندىكتەن ءالى دە ۋاقىت تالابىمەن ۇندەسە المايتىن، وتكەندى قايتالايتىن جاسىق شىعارمالار دۇنگيەگە كەلۋدە.  اسىرەسە، قىتاي ادەبيەتىنە دەندەپ كىرگەن دۇنيەگە ايگىلى وزىق شىعارمالاردان ونەگە-ۇلگى الۋ، جاڭا شىققان اعىمداردى ادەبيەتىمىزگە ەنگىزۋ جاعىندا وتە كەنجە قالدىق. ءبىر ۇلتتىڭ ادەبيەتىنىڭ كوركەيىپ-گۇلدەنۋى ءۇشىن استە ءبىر ىزبەن، ءبىر سۇردەكپەن كەتە بەرمەگەن ءجون. «بارلىق گۇل شەشەك اتۋ، جالپى جارىسا ءۇن قاتۋ» باعىتىن دايەكتى ساۋلەلەندىرىپ پايدالانۋعا، عيبىرات الۋعا بولاتىن، قولايىمىزعا جاعاتىن ادامزاتقا ورتاق وزىق ادەبي اعىمداردى ءتۇسىنىپ-بىلمەي، تەكسەرىپ-زەرتتەمەي تۇرىپ شەتكە قاقپاۋىمىز ءتيىس. قايتا، تۋعان ادەبيەتىمىزدىڭ كوسەگەسىن كوگەرتۋ جولىندا يگەرۋىمىز، تۇيىق، ءبىر سارىندى كۇيدى بۇزىپ، شىت-جاڭا، دۋماندى ادەبي اتموسفەرا جاراتۋىمىز ءتيىس. سوندا عانا جوعىمىز تابىلىپ، بارىمىز كەمەلدەنە تۇسەدى.

(1991 جىلى «شىڭجاڭ قوعامدىق عىلىمى» جۋرنالى 3-ءشى سان)

ءومارالى ادىلبەكۇلى

Abai.kz