1999 جىلدىڭ 20 مامىرى — تەك ءبىر ادامنىڭ ءومىرىنىڭ اياقتالعان كۇنى عانا ەمەس، تۇتاس تاريحي ءداۋىردىڭ سيمۆوليكالىق جابىلعان ءساتى بولدى.

سول كۇنى سان-فرانتسيسكودا ۆلاديمير ۆلاديميروۆيچ گرانيتوۆ دۇنيەدەن ءوتتى. ونىڭ قازاسىمەن بىرگە «ورىس كورپۋسى شەندىلەرى وداعى» ءوزىن-ءوزى تاراتۋ تۋرالى مالىمدەمە جاسادى.

وسىلايشا حح عاسىر باسىنداعى رەسەي ازامات سوعىسىنان باستالعان اق ەميگراتسيانىڭ اسكەري ءداستۇرىن ساقتاعان سوڭعى قۇرىلىم دا تاريح ساحناسىنان كەتتى.

بۇل جاي عانا ۇيىمنىڭ جابىلۋى ەمەس ەدى. بۇل — وتكەن عاسىردىڭ ەلەسىمەن بىرگە كەتكەن سوڭعى ءتىرى كۋاگەردىڭ ءۇنسىز قوشتاسۋى بولاتىن.

ەميگراتسيادا باستالعان ءومىر

گرانيتوۆ — تاريحتىڭ ءوز ىشىندە تۋعان ادام.

ول 1915 جىلى يمپەريالىق رەسەيدىڭ سوڭعى جىلدارىندا دۇنيەگە كەلدى. ونىڭ اكەسى كاسىبي اسكەري وفيتسەر ەدى. بىراق بالا بەس جاسقا تولماي جاتىپ-اق، تاعدىر وتباسىنىڭ ءومىرىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. ازامات سوعىسىندا اقتار جەڭىلگەن سوڭ، ولاردىڭ مىڭداعان سەرىكتەرى سياقتى، گرانيتوۆتار دا وتانىن تاستاپ كەتۋگە ءماجبۇر بولدى.

ولاردىڭ جاڭا مەكەنى — سەربتەر، حورۆاتتار جانە سلوۆەندەر كورولدىگى (كەيىن يۋگوسلاۆيا).

بەلگرادتاعى ورىس گيمنازياسى — جاڭا ءومىردىڭ العاشقى باسپالداعى بولدى. مۇندا ەميگرانتتاردىڭ بالالارى تەك ءبىلىم الىپ قانا قويماي، جوعالعان وتاننىڭ مادەني جادىن ساقتاۋعا تاربيەلەندى.

گرانيتوۆ ينجەنەر-قۇرىلىسشى ماماندىعىن الدى. بىراق ونىڭ ءومىرى تەك ازاماتتىق كاسىپپەن شەكتەلمەدى. ول ەميگراتسيالىق اسكەري ۇيىمداردىڭ جۇمىسىنا بەلسەندى قاتىسىپ، رەسەيدىڭ جوعالعان ارمياسىنىڭ رۋحىن ساقتاۋعا تىرىسقان بۋىننىڭ بىرىنە اينالدى.

سوعىس تاڭداۋى — تاريحتىڭ تراگەدياسى

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ەميگراتسيا ءۇشىن جاڭا مورالدىق سىناق بولدى.

1941 جىلى يۋگوسلاۆيا وككۋپاتسيالانعان كەزدە، جەرگىلىكتى ورىس ەميگرانتتارى اراسىندا قاۋىپ كۇشەيدى. پارتيزاندار ولاردى وككۋپاتسيانىڭ جاناما سەرىكتەسى رەتىندە قاراستىرىپ، قۋدالاي باستادى. بۇل جاعداي ءوزىن قورعاۋ قاجەتتىلىگى دەگەن ۋاجبەن ورىس كورپۋسىنىڭ قۇرىلۋىنا اكەلدى.

گرانيتوۆ العاشقى كۇننەن باستاپ وسى قۇرىلىمنىڭ قاتارىندا بولدى.

كورپۋس كۇردەلى تاريحي كەڭىستىكتە ارەكەت ەتتى. ونىڭ جاۋىنگەرلەرى كەڭەستىك ارمياعا قارسى سوعىستىڭ نەگىزگى مايداندارىندا ەمەس، بالقانداعى ازاماتتىق سوعىس سيپاتىنداعى قاقتىعىستاردا — ءتۇرلى پارتيزاندىق كۇشتەرگە قارسى شايقاستى.

الايدا شىندىقتى اينالىپ ءوتۋ مۇمكىن ەمەس: بۇل قۇرىلىم نەمىس اسكەري جۇيەسىنىڭ قۇرامىنا ەنگىزىلدى.

بۇل — حح عاسىردىڭ ەڭ اۋىر مورالدىق پارادوكستارىنىڭ ءبىرى ەدى.

اق ەميگراتسيا ءۇشىن بۇل يدەولوگيالىق وداق ەمەس، تىرشىلىك پەن ءوزىن-ءوزى ساقتاۋ ماسەلەسى رەتىندە قابىلداندى. بىراق تاريحتا مۇنداي تاڭداۋلار ەشقاشان قاراپايىم تۇسىندىرىلمەيدى.

سوعىستىڭ سوڭىندا كورپۋس اۆسترياعا ءوتىپ، بريتاندىقتارعا بەرىلدى. كەڭەس بيلىگى ولاردى قايتارۋدى تالاپ ەتتى. بىراق ولاردىڭ كوپشىلىگى كەڭەستىك ازاماتتار بولماعاندىقتان، رەپاترياتسيا جۇزەگە اسپادى.

1945 جىلى كورپۋس تاراتىلىپ، ونىڭ ورنىنا ارداگەرلەر ۇيىمى قۇرىلدى.

كەيىن بۇل ۇيىمدى وسى گرانيتوۆ باسقاردى.

تاريحتىڭ يرونياسى

ءومىر بويى كەڭەس وداعىنان تىس ءومىر سۇرگەن اق وفيتسەرلەردىڭ سوڭعى بۋىنى ونىڭ قۇلاۋىن كوزىمەن كوردى.

گرانيتوۆ — سولاردىڭ ءبىرى.

1992 جىلى، جەتپىستەن اسقان شاعىندا، ول العاش رەت رەسەيگە كەلدى.

بۇل — جەڭىمپازدىڭ ورالۋى ەمەس ەدى.

بۇل — بوتەن بولىپ كەتكەن وتانمەن كەزدەسۋ بولاتىن.

كۋاگەرلەردىڭ ايتۋىنشا، ول كسرو-نىڭ كۇيرەۋىن ەشقاشان جەكە رەۆانش نەمەسە تاريحي ادىلەتتىڭ ورناۋى رەتىندە قابىلداماعان.

كەرىسىنشە، ونى حالىقتىڭ جاڭا قاسىرەتى رەتىندە كوردى.

ونىڭ كوزقاراسى قاراپايىم ەدى:

مەملەكەتتەردىڭ قۇلاۋى — ەشقاشان تەك ساياسي اكت ەمەس. بۇل — ادامداردىڭ تاعدىرى.

اق ەميگراتسيانىڭ ءبىر بولىگى ءۇشىن كەڭەس وداعىنىڭ كۇيرەۋى ازامات سوعىسىنىڭ كەشىگىپ كەلگەن فينالى سياقتى قابىلداندى. بىراق گرانيتوۆ ءۇشىن تاريح ەشقاشان “جەڭىس” پەن “جەڭىلىس” ۇعىمدارىنا سىيمايتىن كۇردەلى قۇبىلىس بولدى.

1990-جىلدارى ول رەسەيگە بىرنەشە رەت كەلدى. ماسكەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگتە كەزدەسۋلەر وتكىزدى، اسكەري جانە پاتريوتتىق ۇيىمدارمەن پىكىر الماستى.

ونىڭ باستى تاقىرىبى وتكەندى اقتاۋ ەمەس، بولاشاقتى ءتۇسىنۋ بولدى.

گرانيتوۆ ءۇشىن حح عاسىر — ءبىر تاراپتىڭ جەڭىسى ەمەس، بۇكىل حالىقتاردىڭ ورتاق تراگەدياسى ەدى.

ول جاڭا رەسەيگە وتكەننىڭ وشپەندىلىگىمەن ەمەس، تاريحي ساباقتىڭ قاجەتتىلىگىمەن قارادى.

ءداۋىردىڭ كوشۋى

1999 جىلى ونىڭ ولىمىمەن بىرگە تەك ءبىر ادامنىڭ ءومىرى ەمەس، تۇتاس بۋىن كەتتى.

بۇل — يمپەريانى كورگەن، رەۆوليۋتسيانى باستان كەشكەن، ەميگراتسيادا وسكەن، دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ مورالدىق تۇزاعىنا تۇسكەن جانە اقىرىندا كەڭەس ءداۋىرىنىڭ سوڭىنا كۋا بولعان ۇرپاقتىڭ سوڭعى وكىلى ەدى.

گرانيتوۆتىڭ ءومىرى — حح عاسىردىڭ قىسقاشا مودەلى:

جوعالتۋ

كوشۋ

كۇردەلى تاڭداۋ

تاريحي كۇمان

جانە كەش كەلگەن تۇسىنىك

ول وتكەننىڭ كەگىن ەمەس، تاريحتىڭ سالماعىن ارقالاپ ءوتتى.

سوندىقتان ونىڭ ءومىر جولى — تەك اق ەميگراتسيانىڭ تاريحى ەمەس.

بۇل — يدەولوگيالار كۇيرەگەننەن كەيىن دە ادام تاعدىرىنىڭ كۇردەلىلىگى ساقتالاتىنىن ەسكە سالاتىن ساباق.

يمپەريالىق سانا ينەرتسياسى

كەيبىر دياسپورا وكىلدەرىنىڭ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن «ۋاقىتشا قۇبىلىس» دەپ قابىلداۋى — كەزدەيسوق پىكىر ەمەس. بۇل — حح عاسىردان قالعان ساياسي پسيحولوگيا.

كەڭەستىك كەڭىستىك ىدىراعاندا، كوپتەگەن ادامدار ءۇشىن مەملەكەت ەمەس، يمپەريالىق تۇتاستىق كۇيرەدى.

ال يمپەريالىق سانادا جاڭا مەملەكەتتەردىڭ پايدا بولۋى:

تابيعي پروتسەسس ەمەس

تاريحي ادىلەت ەمەس

ۋاقىتشا «اۋىتقۋ» رەتىندە قابىلدانادى

بۇل — ساياسي ۇستانىمنان گورى، دۇنيەتانىمدىق ينەرتسيا.

تاريحتىڭ شىندىعى

الايدا ءححى عاسىردىڭ لوگيكاسى مۇلدە باسقا.

قازاقستان — كەزدەيسوق پايدا بولعان قۇرىلىم ەمەس. ول:تاريحي اۋماققا يە، مەملەكەتتىك ءداستۇرى بار، حالىقارالىق قۇقىقپەن بەكىتىلگەن، جاھاندىق جۇيەگە ەنگەن سۋبەكت. تاۋەلسىزدىك — بۇل ساياسي ەپيزود ەمەس، تاريحي فاكت.

ونى مويىنداماۋ: مەملەكەتتى السىرەتپەيدى، تەك مويىنداماعان ادامنىڭ ءوزىن ۋاقىتتان تىس قالدىرادى

ەميگراتسيا ساباقتارى

اق ەميگراتسيا تاريحى بۇل تۇرعىدا ناقتى كورسەتكىش.

كەيبىر ەميگرانتتار كەڭەس وكىمەتىن ۋاقىتشا قۇبىلىس دەپ سانادى. بىراق ۋاقىت ولاردىڭ ەمەس، تاريحتىڭ جاعىندا بولدى.

ال حح عاسىردىڭ سوڭىندا ءومىر سۇرگەن ۆلاديمير گرانيتوۆ سياقتى ادامدار كەرىسىنشە ءتۇسىندى:

مەملەكەتتەر جوعالۋى مۇمكىن، بىراق حالىقتىڭ تاعدىرى — ويىن ەمەس

سوندىقتان ولار جاڭا شىندىقتى وشپەندىلىكپەن ەمەس، سابىرمەن قابىلدادى.

بۇگىنگى تاڭداۋ

قازىرگى تاڭدا قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن «ۋاقىتشا تۇسىنبەۋشىلىك» دەپ ساناۋ — ساياسي پوزيتسيا ەمەس. بۇل — بولاشاقتان باس تارتۋ. سەبەبى الەم:

كوپپوليۋستى،ۇلتتىق مەملەكەتتەرگە نەگىزدەلگەن، ەگەمەندىك قاعيداتىنا سۇيەنەدى.

قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى — حالىقارالىق جۇيەنىڭ ءبىر بولىگى.

تاريحقا جەكەلەگەن ادامداردىڭ ەموتسياسى جۇرمەيدى:

قازاقستان — ۋاقىتشا قۇبىلىس ەمەس.

قازاقستان — قالىپتاسقان شىندىق.

ال شىندىقتى ەرتەرەك قابىلداۋ — ارقاشان بەيىمدەلۋدىڭ ەمەس، امان قالۋدىڭ بەلگىسى.

ءومىر شىنىبەكۇلىنىڭ فەيسبۋك پاراقشاسىنان الىندى

Abai.kz