الەمدىك ساياساتتا جاستار ايىرىقشا كۇشكە يە بولىپ، جاستار ءار قۇرلىقتىڭ تۇپكىر تۇپكىرىندە ساياساتقا دا، عىلىمعا دا بەلسەنە ارالاس باستاعانىن كۇن سايىن جاھاندا ورىن الىپ جاتقان وقيعالار ايقىن كورسەتىپ وتىر. تىم الىسقا بارماي، رەپرەسسيالىق رەجىمنەن كوز اشپاعان يراندا باس كوتەرگەن جۇرتتىڭ باسىم بولىگى جاستار بوپ تۇر.

بىراق جاستاردىڭ قۇرلىقتىڭ ءار قيىرىنداعى ۇلەس سالماعى ءار قيلى ەكەندىگىن ەستەن شىعارماۋعا ءتيىسپىز. جاستار ادەتتە 15–24 جاس ارالىعىنداعى حالىق دەپ ەسەپتەلەدى (قازاقستاندا 35 جاسقا دەيىنگىلەر). الەمدىك ستاتيستيكا بويىنشا جاستاردىڭ ۇلەس سالماعى ءار ايماقتا ءارتۇرلى. تومەندە ەۋروپا، ازيا جانە ورتالىق ازياداعى جاستاردىڭ ۇلەسى شامامەن كورسەتىلگەن.

ەۋروپاداعى جاستار ۇلەسى (15–24 جاس): شامامەن 10–12%. ەۋروپا – الەمدەگى ەڭ قارتايۋشى ايماقتاردىڭ ءبىرى. سوندىقتان جاستاردىڭ ۇلەسى باسقا ايماقتارعا قاراعاندا تومەن.

الەمدەگى جاستاردىڭ شامامەن 60%-ى ازيادا تۇرادى. كەيبىر ەلدەردە (وڭتۇستىك جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازيا) جاستار ۇلەسى ودان دا جوعارى.

ورتالىق ازيادا جاستار مەن بالالار (24 جاسقا دەيىنگىلەر): 40–50% شاماسىندا. ايماق حالىقىنىڭ ورتاشا جاسى 26–27 جاس، ياعني حالىق وتە جاس. كەيبىر ەلدەردە جاستاردىڭ ۇلەسى وتە جوعارى:

تاجىكستان – ەڭ جاس حالىقتاردىڭ ءبىرى. وزبەكستان – حالىقتىڭ 60%-عا جۋىعى 30 جاسقا دەيىنگى ادامدار.

قازاقستاندا جاستار قوعامنىڭ ماڭىزدى دەموگرافيالىق بولىگىن قۇرايدى. قازىرگى رەسمي ستاتيستيكا بويىنشا:

قازاقستاندا 14–34 جاس ارالىعىنداعى جاستار سانى شامامەن 5,8 ملن ادام. بۇل كورسەتكىش ەل حالقىنىڭ شامامەن 28%-ىن قۇرايدى. ياعني ءاربىر ءتورتىنشى قازاقستاندىق – جاس ادام دەپ ايتۋعا بولادى.جاستاردىڭ 3,67 ميلليونى قالادا، ال 2,15 ميلليونى اۋىلدا تۇرادى. ەكونوميكالىق بەلسەندى جاستار سانى شامامەن 3,74 ملن ادام.

قازاقستان – دەموگرافيالىق تۇرعىدان سالىستىرمالى تۇردە جاس مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. جاستار ەل حالقىنىڭ ۇشتەن بىرىنە جۋىق بولىگىن قۇرايدى جانە قوعامنىڭ ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك جانە ساياسي دامۋىنا ۇلكەن ىقپال ەتەدى. جاستار – كەز كەلگەن قوعامنىڭ بولاشاعى مەن دامۋىنىڭ باستى قوزعاۋشى كۇشى. قوعامداعى ساياسي تۇراقتىلىق پەن ەلدىڭ كەلەشەكتەگى باعىتى كوبىنە جاستاردىڭ كوزقاراسىنا، بەلسەندىلىگىنە جانە ازاماتتىق ۇستانىمىنا بايلانىستى قالىپتاسادى. سوندىقتان جاستاردىڭ ساياساتقا قىزىعۋشىلىعى مەن قاتىسۋى مەملەكەت دامۋى ءۇشىن اسا ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى.

ءجيى ەسكەرۋسىز قالاتىن ءبىر اسپەكت بار. جالپى الەمدە كەز كەلگەن كونستيتۋتسيا – ەڭ الدىمەن جاستارعا نەگىزدەلىپ جازىلادى. جاستار ءۇشىن جاڭا كونستيتۋتسيا يدەولوگيالىق قۇجات رەتىندە ەمەس، ۇزاق مەرزىمدى كەپىلدىكتەر جيىنتىعى رەتىندە ماڭىزدى بولۋى ءتيىس. وسى رەتتە، جوبادا ەل دامۋىنىڭ باعىتىن ايقىندايتىن بىرنەشە ترەندتى اتاپ وتكەن ءجون.

ءبىرىنشى – ادام كاپيتالى مەملەكەتتىڭ ستراتەگياسى رەتىندە كورسەتىلگەن (3-باپ). ءبىلىم، عىلىم جانە يننوۆاتسيالاردى دامىتۋ نەگىزگى زاڭدا ستراتەگيالىق باعىت رەتىندە بەكىتىلگەندە، بۇل مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ءمانىن وزگەرتەدى. مۇنداي ءتاسىلدىڭ قيسىنى بويىنشا ەلدىڭ باستى اكتيۆى — شيكىزات نەمەسە ينفراقۇرىلىم ەمەس، ادام، ونىڭ ءبىلىمى، قۇزىرەتتىلىگى جانە جاڭا دۇنيە جاساۋ قابىلەتى. بۇگىندە سانى 5,8 ميلليوننان اساتىن جاستار ءۇشىن بۇل — تىكەلەي سيگنال. مەملەكەت ءبىلىم ەكونوميكاسىن باسىمدىق رەتىندە تانيدى جانە ازاماتتاردىڭ الەۋەتىنە ينۆەستيتسيا سالۋ مىندەتتەمەسىن الادى.

ەكىنشى – تسيفرلىق قورعانىس (21-باپ). دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ جانە تسيفرلىق كەڭىستىكتەگى قۇقىقتار جاي عانا تەحنيكالىق تاقىرىپ ەمەس. بۇل — جەكە قاۋىپسىزدىك پەن بوستاندىق ماسەلەسى. تسيفرلىق قۇقىقتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتىلۋى مەملەكەتتىڭ بازالىق پرينتسيپتەر دەڭگەيىندە جاڭا كەپىلدىكتەردى ورنىقتىراتىنىن بىلدىرەدى.

ءۇشىنشى – زايىرلى ءبىلىم مەن قۇندىلىقتار تەپە-تەڭدىگى (30 جانە 33-باپتار). جوبا ءبىلىم بەرۋ مەن تاربيە جۇيەسىنىڭ زايىرلى سيپاتىن بەكىتەدى، سونىمەن بىرگە نەكەنى ەركەك پەن ايەلدىڭ ەرىكتى وداعى رەتىندە بەلگىلەپ، وتباسى ينستيتۋتىنىڭ نەگىزگى الەۋمەتتىك قۇندىلىق رەتىندەگى ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتەدى.

بۇگىنگى تاڭدا جاستار تەك ءبىلىم الىپ، ماماندىق يگەرىپ قانا قويماي، قوعامدىق جانە ساياسي ومىرگە دە بەلسەندى ارالاسۋعا ۇمتىلۋدا. ولار الەۋمەتتىك جەلىلەر، قوعامدىق ۇيىمدار مەن ءتۇرلى باستامالار ارقىلى ءوز پىكىرىن ءبىلدىرىپ، قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەرگە بەيجاي قارامايدى. بۇل قۇبىلىس جاستاردىڭ ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.

جاستار مەن ساياساتتىڭ بايلانىسى – قوعامنىڭ دەموكراتيالىق دامۋىنىڭ ماڭىزدى كورسەتكىشى. جاستاردىڭ ساياسي ساۋاتتىلىعى مەن بەلسەندىلىگى ارتقان سايىن، مەملەكەتتە ادىلدىك، اشىقتىق جانە جاڭاشىلدىق قاعيدالارى نىعايا تۇسەدى. سوندىقتان جاستاردى ساياساتقا تارتۋ، ولاردىڭ پىكىرىن تىڭداۋ جانە قولداۋ كورسەتۋ – ەلدىڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ ماڭىزدى شارتى بولىپ تابىلادى.