ەي، جول ىستىندەگى جولاۋشى!

بۇگىندە نە قيىن؟ كۇن قۇرعاتپاي جان-جاقتان اعىلىپ جاتقان، جۇرەككە قادالىپ جاتقان اقپارات جەبەلەرىنەن قورعانۋ قيىن. ساقتانۋ قيىن.ەسىك، تەرەزەڭدى جاپساڭ دا، قۇلاعىڭدى بىتەسەڭ دە، كوزىڭدى تارس جۇمىپ، باسىڭدى بۇركەپ الساڭ دا، ول ءبارىبىر سەنىڭ ساناڭا كىرەر ساڭىلاۋ تابادى. جۇرەككە جەتىپ قادالادى. ەستىگىڭ كەلمەسە دە ەستيسىڭ، كورگىڭ كەلمەسە دە كورەسىڭ. قاشىپ قۇتىلا المايسىڭ! ول قانداي اقپاراتتار؟ ول جان-جاقتان اعىلىپ جاتقان ازعىندىق تۋرالى اقپاراتتار. «ءوز قىزىن ءوزى زورلاعان»، «ءوز اتا-اناسىن ءوزى قورلاعان» «ءوز بالاسىن ءوزى ولتىرگەن» دەگەندەي اششى اقپاراتتار. «استاپىراللا!» «استاپىراللا!!» دەيسىز. «مىنا، قازاققا نە بولعان؟!» «مىنا، سەن شاڭ جۋىتپاي جۇرگەن حالقىڭا نە بولعان؟!» دەيسىز. بۇنداي سۇمدىقتاردى، تىپتەن، كەشەگى قىزىل يمپەريا كەزىندە دە ەستىمەيتىن ەدىك عوي! «ەل بولعانداعى ءتۇرىمىز وسى ما؟» دەيسىز. جوق! توقتا! توقتا! بۇ جەردە تاۋەلسىزدىك كىنالى ەمەس. اڭگىمەنىڭ توركىنى باسقا. تاريح تولقىنى ءبىزدى جانقاداي قاقشىپ اكەتىپ وسى كۇيگە جەتكىزىپتى. «ۇزىندا – ءوشى، قىسقادا كەگى» جوق، «ادال تۇرىپ، ادال جۇرگەن» حالىقتى وسى كۇيگە جەتكىزىپتى. اڭگىمە وسى جايلى.

تاريح دوداسىنان كەنجەلەگنن كوشپەندىلەردى تاريح تولقىنى قالاي قانكوبەلەك ويناتىپ الىپ كەتكەنى تۋرالى. ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى! سەن باتىستا «بوستاندىق» ۇرانىن كوتەردىڭ! ءاپ-ادەمى ۇران ەدى. ونى اركىم وزىنشە ءتۇسىندى. كوپشىلىك ونى قياناتتان قۇتىلۋ، ۇلت ازاتتىق دەپ ءتۇسىندى. سول ۇران استىندا تالاي توڭكەرىستەر جاسالدى. الەم استىن -ءۇستىن بولدى. بىراق، «بوستاندىق!» ۇرانىنىڭ ماقساتى تەك ەزىلگەندەردى ەززگىلەگەندەردەن قۇتقارۋ عانا ەمەس ەدى. ۇراننىڭ باستى ماقساتى – ادامدى اللا جولىنان اجىراتىپ سايتان جولىنا سالۋ ەدى. سوندىقتان سەن! جاڭا زامان ادامى! مىنەكي، 2 عاسىر بويى «جان بىتكەندى جاراتقان تابيعات» دەپ تاقىلداۋمەن كەلەسىڭ. بەينە ءبىر جاندىنى جانسىز جاراتىپ جاتقانىن كورىپ كەلگەندەي. سونداعى قۇلقىنىڭ تۇسىنىكتى. قۇدايدى مانسۇقتاۋ. حايۋاني ناپسىگە تولىق بوستاندىق بەرۋ. قۇدايدان قۇتىلۋ. قۇداي ساعان: «حايۋان بولما!!» «ادام بول!» دەدى. «ۇياتتان بەزبە!»، «ۇرلاما!» دەدى. «وتىرىك ايتپا!»، «ولتىرمە!» دەدى. « قايىرىمدى بول!»، «قىلمىس جاساما!!» دەدى. «ءاربىر امالىڭ ءۇشىن اللا الدىندا جاۋاپ بەرەسىڭ!» دەدى. بۇل اقىل ساعان ۇنامادى. ىستەگەن ىستەرىڭ ءۇشىن سەن الدەكىمنىڭ الدىندا جاۋاپ بەرگىڭ كەلمەدى. جاۋاپ بەرمەۋ ءۇشىن سەن مىقتى بولعىڭ كەلدى. مىقتى بولۋ ءۇشىن بايلىق پەن بيلىك كەرەك ەكەن. سەن بالاقتى ءتۇرىپ جىبەرىپ دالاقتاپ بايلىق پەن بيلىك قۋىپ كەتتىڭ. الدەنەگە قولىڭ جەتتى. بىراق، ول جۇمىرىڭا جۇق بولمادى. مىقتى بولۋ ءۇشىن ۇلكەن بايلىق، ۇلكەن بيلىك كەرەك ەكەن. سول جولدا سەن، جاڭا زامان ادامى، ارپالىستىڭ، الىستىڭ. ءولىمىڭدى ساتتىڭ. سايتانمەن ءتىل تابىستىڭ. اقىرى مۇرات- ماقساتىڭا جەتتىڭ. ۇلكەن بايلىق، ۇلكەن بيلىككە جەتتىڭ. ەندى الەمدى باعىندىرۋدى كوزدەدىڭ. قورقىراتىپ قان كەشتىڭ. الەمدى باعىندىردىڭ. دارياداي قان اقتى. كوزدىڭ جاسى كول بولدى.بىراق، سەن وعان شىمىرىكپەدىڭ. تىپتەن، سەن نەعۇرلىم ميلليونداردى قىرعان سايىن، ەكى اياقتى ميلليوندار ساعان قوعاداي جاپىرىلىپ تاعزىم ەتتى. ءسويتىپ، سەن جالپاق الەمدى جاتقىزىپ، تۇرعىزاتىن حالگە جەتتىڭ. ەندى جەر بەتىندە سەنەن مىقتى قالمادى. تەك جوعارى دا قۇداي عانا قالدى. سەن قۇدايدىڭ وزىڭنەن جوعارى تۇرعانىن قالامادىڭ. بىلەكتى سىبانىپ جىبەرىپ قۇدايمەن الىسا كەتتىڭ. قولداعى بايلىق پەن بيلىكتى قۇدايدى قۇلاتۋعا جۇمسادىڭ. جاندايشاپتارىڭ جانۇشىرىپ ءجۇرىپ اشقۇرساق عالىمداردى ىسكە قوستى. ولار الەمدى شارلاپ ءجۇرىپ ادامنىڭ مايمىلدان شىققانىن دالەلدەپ بەردى. ءسويتىپ، باتىستا قۇدايسىز عىلىم دۇنيەگە كەلدى. قۇدايسىز وركەنيەت دامىدى. باتىستىڭ جاڭا ادامى، ءسويتىپ، ادام بولۋدىڭ اۋىر مىندەتىنەن ارىلا باستادى. وسىلايشا، قۇدايدىڭ ەمەس، ءناپسىنىڭ قۇلى بولۋ جەر بەتىندەگى گلوباليستەردىڭ اتامزاماننان ارمانى ەدى. سول ارماننىڭ بۇگىندە ءبىز، ءححى عاسىردا، جەر بەتىندە سالتانات قۇرىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. ادامزات اتاۋلىنىڭ ەكى اياعىن ءبىر ەتىككە تىققان مىنا ىندەت سونىڭ ايعاعى. ات توبەلىندەي الپاۋىتتىڭ ايداي الەمگە سىرتتان تور قۇرىپ ءوز دەگەنىنە كوندىرىپ جاتقانىنىڭ ايعاعى. جالپاق الەمنىڭ جارتىسى ىشەر اس، كيەر كيىمگە جارىماي وتىرعاندا وسىناۋ ات توبەلىندەي الپاۋىتتارعا نە كەرەك، نە جەتپەي ءجۇر دەگەن سۇراق تۋادى. يە، ولارعا، شىنىندا نە كەرەك، نە جەتپەي ءجۇر؟! ءومىردىڭ راحاتىن كورىپ ۇجماق ارالدارىندا تىنىش جاتپاي ما؟! جوق، ولار تىنىش جاتپايدى. ولار جاتۋدان جالىققان. ولار، ەندى، جويداسىز بيلىك پەن بايلىققا يە بولعاننان كەيىن جەر بەتىندەگى جان بىتكەندى جاتقىزىپ، تۇرعىزاتىن تۋرا قۇدايدىڭ ءوزى بولعىسى كەلەدى.جەر بەتىندەگى قىبىرلاعان حالىقتى ويىنشىققا اينالدىرىپ، اشسا الاقانىندا، جۇمسا جۇدىرىعىندا ۇستاعىسى كەلدى. ەڭ الدىمەن، كوز جاسى ەشقاشان قۇرعامايتىن جىلاۋىق ميللياردتاردان قۇتىلعىلارى كەلەدى. جەر بەتىندە وزىنە قىزمەت ەتەتىن 1 ميللياردتى عانا قالدىرىپ، قالعانىن قىرىپ سالۋدى جاريالاپ تا قويدى. ريم كلۋبى مىنبەرىنەن. گلوباليستەردىڭ قالتاسىنان جەم جەپ وتىرعان جالدامالى عالىمدار جاتپاي-تۇرماي ىزدەنىپ، قۇمىرسقاداي كوپشىلىكتەن قالاي قۇتىلۋدىڭ نەبىر زاماناۋي تاسىلدەرىن تاۋىپ تا ۇلگەردى. ادامدى ازايتۋ ءۇشىن، ەندىگى جەردە، بومبا جارىپ الەمدى تالقانداپ جاتۋدىڭ قاجەتى شامالى ەكەن. جالدامالى زاماناۋي عالىمدار ادامدى ازايتۋدىڭ وركەنيەتتى ءتۇرىن تاۋىپ بەردى. ادام بالاسىن سوعىسسىز-اق ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا ارام قاتىرۋدىڭ تالاي تاسىلدەرى تابىلدى. ەندىگى جەردە فاشيستەر ءتارىزدى قالعان جۇرتقا قارۋ الا جۇگىرۋدىڭ دە قاجەتى جوق. ەندىگى جەردە گيتلەر بيلىككە كەلگەندە جولىنا 10 ميلليارد دوللار شاشقان دەۆيد روكفەللەردىڭ دە قۋانىشى ەسكىردى. ەندىگى جەردە ادام بالاسىن ارام قاتىرۋ ءۇشىن گيتلەردىڭ دە كەرەگى جوق ەدى. ەندىگى جەردەگى گيتلەرلەر عىلىمي لابوروتوريالاردا وتىر. اقشاعا تابىنعان گلوباليستەردىڭ جالدامالى زالىمدارى ادامزاتتى ايقاي-شۋسىز-اق ارام قاتىرۋدىڭ نەبىر ايلا- تاسىلدەرىن اشىپ جاتىر. جانە اشا دا بەرمەك. ويتكەنى، بۇگىنگى زاماننىڭ سايتانعا تابىنعان ات توبەلىندەي گلوباليستەرى بايىعان ۇستىنە بايىدى. تويعان ۇستىنە تويدى. كەكىرىگى ازدى. سوندىقتان، ولاردان ادامزاتتىڭ كورەشەگى ءالى الدا بولۋى مۇمكىن. بۇگىندە، ءححى عاسىر باسىندا مىنا ءبىز باستان كەشىپ جاتقان لاڭ سونىڭ ايعاعى. سونىڭمەن، سوڭعى 2 عاسىردا قۇدايدان بەزگەن وركەنيەتتىڭ جەتكەن جەرى وسى. ياعني، تولستويشا ايتقاندا: «وركەنيەت ءوز بيىگىنە كوتەرىلگەن سايىن ادامزات ءوز كورىن ءوزى قازادى».

وسى ارادا ءبىر وي تۋادى. وسى ويلاردىڭ اۆتورى، سوندا، بيلىك پەن بايلىققا قارسى ما دەگەن وي تۋادى. جوق. ولاي ەمەس. ءبىزدىڭ ويىمىزشا قايىرىمدى بيلىك پەن، قايىرىمدى بايلىق قاشاندا حالىقتىڭ قۇتى.قايىرىمسىز بيلىك پەن، قايىرىمسىز بايلىق حالىقتىڭ جۇتى.

اينالىپ كەلگەندە ايتارىمىز، جانىمىزدا تىنىشتىق جوق، كوڭىلىمىز كۇپتى. ەرتەڭىمىز نە بولار ەكەن؟ ەلدىگىمىز نە بولار ەكەن دەگەن سۇراقتارعا تولى، بەلگىسىز ءبىر الماعايىپ، تۋربۋلەنتتى كەزەڭدى باستان كەشىپ وتىرمىز. سونداي سۇراقتاردىڭ ءبىرى - وسىنداي الاساپىران الەمدە «قازاق قالاي كۇن كورەر؟» دەگەن سۇراق. شىنىندا، كەشە عانا ءوز تىزگىنىن ءوز قولىنا العان قازاق قالاي كۇن كورەر!؟ جاس تاۋەلسىز، تاجريبەسىز ەلدەردىڭ ءبارىنىڭ باسىندا بار سۇراق. زامان سوراقى ەكەن دەپ سالىمىز سۋعا كەتۋى كەرەك پە؟! ەل بولام دەسەڭ، ەڭسەڭدى كوتەر! جاتا بەرسەڭ جەم بولاسىڭ! بۇگىن ويانباساڭ! ەرتەڭ بىرەۋگە قۇل بولىپ وياناسىڭ! الپاۋىتتار اڭدۋدا! ولارعا سەنىڭ شىرت ۇيقىدا جاتقانىڭ كەرەك! ولارعا سەنىڭ ەلىڭ ەمەس، جەرىڭ كەرەك. سولاي بولعان جانە سولاي بولا دا بەرمەك. سەنى اق يمپەريا دا، قىزىل يمپەريا دا قىردى. مىڭ ءولىپ مىڭ ءتىرىلدىڭ. راس. جىرتىق ءۇيدىڭ دە قۇدايى بار. قۇدايىڭ قولدادى. تاۋەلسىزدىك تۋىن كوتەردىڭ. ەندى تۇگەل وسى تۋ تۇبىنەن تابىلۋ پارىز! تاۋەلسىزدىك تۋىن قاسىق قانىڭ قالعانشا قۇلاتپاۋ پارىز! تۋىڭ ەندى قۇلاسا ءتۇپسىز تۇڭعيىققا كەتكەنىڭ!! حالقىڭمەن بىرگە! ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى! اللام سودان ساقتاسىن!

ححح

ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى! كەمشىلىكسىز ادام بولمايدى. ويتكەنى، ادام پەرىشتە ەمەس، پەندە. سويتە تۇرا، ادام پەندە ءوزىنىڭ ەمەس، وزگەنىڭ ءمىنىڭ كورگىش. ءوزىنىڭ تۇيەدەي ءمىنى تۇرعاندا، وزگەنىڭ تۇيمەدەي ءمىنىن كورگىش. ادام پەندەنىڭ وسى ءبىر كەمشىلىگى، اسىرەسە، وت باسى وشاق قاسىندا كورىنەدى. اجىراسۋ دەگەننەن الدىمىزعا جان سالمايتىنىمىز سودان. قىز بالا; كۇيەۋگە تيەردە قوساعىم كەمشىلىكتەن قۇلانتازا، ءوزى بي، ءوزى باي بولسا ەكەن دەپ ارماندايدى. ۇل بالا; العان جارىم اقىلىنا كوركى ساي، قىلاۋداي ءمىنى جوق پەرىشتە بولسا ەكەن دەپ ارماندايدى. وسىناۋ اسپان كەزگەن ارماندار مەن كوك كەزگەن قيالدار، جاستار ۇيلەنىپ جەرگە تۇسكەندە كۇل-پارشاسى شىعادى، شىندىقتىڭ كىر-قوجالاق جارتاسىنا سوعىلىپ. باي دەگەنىڭ بايعۇس بولىپ شىعادى، پەرىشتە دەگەنىڭ پەندە بولىپ شىعادى، اقىل دەگەننەن كەندە بولىپ شىعادى.

ويتكەنى، ءومىر دەگەنىڭ - ءومىر. ول سەندەگى كوك شارلاعان قيال ەمەس. ول - سوقتىقپالى، سوقپاقسىز. سول جولدا اق وتاۋىڭدى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن الىسىپ، ارپالىسۋ پارىز. باسقا جول جوق.

ححح

ەي، جول ۇستىندەگى جولاۋشى! جان مەن رۋح. بۇل ەكى ءسوز ءبىر ۇعىمدى بىلدىرە مە؟ الدە ەكى ۇعىمدى بىلدىرە مە؟ تەولوگيادا نەگىزىنەن بۇل ەكى ۇعىم ءبىر ماعنانى بىلدىرەدى.تەولوگيا ادامدى جاراتقاندا قۇدايتاعالا ونىڭ كەۋدەسىنە ءوز رۋحىنان ۇرلەپ ءتىرىلتتى دەيدى. جاراتىلىستانۋ بولسا انا قۇرساعىنداعى شاقالاققا 4 ايلىعىندا جان بىتەدى دەيدى.

جان مەن رۋحتى ءبىر نارسە دەيىن دەسەك ءبىر نارسە اقىلعا سىيمايدى. قۇمىرسقادا دا جان بار. بىراق، قۇمىرسقادا رۋح بار دەپ ايتا الامىز با؟ ايتا المايمىز. وسى رەتتە قىبىرلاپ جۇرگەن تىرشىلىك يەلەرىنىڭ كەۋدەسىندە جان بار بولعاندىقتان قىبىرلاپ جۇرگەنىن بىلەمىز. بىراق، قىبىرلاپ جۇرگەن حايۋان اتاۋلىدا رۋح بار دەپ ايتا الامىز با؟ ايتا المايمىز. وي جۇگىرتىپ وتىرار بولساق رۋح دەگەن ۇلى قۇبىلىستىڭ ادامعا ءتان حيكمەت ەكەنىنە كوز جەتكىزەمىز. اقىلعا سىيمايتىن يلاھي قۇبىلىس ەكەنىنە كوز جەتكىزەمىز. اسپانداعان رۋح يەسى ادامدى جەر باۋىرلاعان جىلانمەن قالاي قاتار قويارسىن؟! قويا المايسىن. ادام بويىنداعى اسپانداعان رۋحتى الىپ تاستاپ جالعىز عانا جاندى قالدىرساق نە بولار ەدى؟! ادامنىڭ حايۋاننان ايىرماسى جوق بولار ەدى. ايىرماسى تەك ەكى اياق ۇستىندە جۇرگەنى بولماسا، مايمىلدان ايىرماسى جوق بولار ەدى. قارنىن تولتىرعاننان باسقا قايعىسى جوق مايمىل بولار ەدى. ال، رۋح بەرىلگەن ادام ءويتىپ ءومىر سۇرە الماس ەدى. تەك، ولمەس ءۇشىن عانا ءومىر سۇرە الماس ەدى. الاسۇرعان رۋحتىڭ ارقاسىندا ونداي تىرلىكتى مىسە تۇتپاس ەدى. مىنا ومىرگە نەگە تۋىپ، نەگە كەلگەنىن ويلاپ، ەكى دۇنيەدەگى ورنىن ىزدەپ شارق ۇرار ەدى. ادامنىڭ باعى دا، سورى دا سول جاندى تىنىشىنا قويمايتىن سول رۋحتان شىعادى ەكەن. سونىڭمەن رۋح پەن جان! اراجىگى تۇبەگەيلى اجىراتىلماعان تۇسىنىكتەر. ۇلكەن زەرتتەۋ، تالداۋدى قاجەت ەتەدى. جان مەن رۋحتىڭ تابيعاتىنا تەرەڭدەي بەرسەك بۇلاردى ەرەكشەلەيتىن تالاي توسىن سىرلار تابىلادى.

سونداي توسىن سىرلاردىڭ ءبىرى – رۋحتىڭ باقيعا بارعىسى كەلەتىنى، ال، جاننىڭ جالعان دۇنيەدە قالعىسى كەلەتىنى بولار ەدى.

ححح

ەرتەدە ءبىر كىسى زامانىنان وتكەن باي بولىپتى. كۇندەردىڭ كۇنىندە ازىرەيىل ساپ ەتىپ ۇيىنە كىرىپ كەلىپتى:

- يمانىڭدى ءۇيىر! – دەپتى. بايدىڭ زارەسى جامان ۇشىپ::

- ءاز-ەكە! ءبىر اپتا مۇرسات بەرىڭىزشى، بار بايلىعىمدى كەدەي-كەپشىككە تاراتىپ يمان جينايىن! – دەپتى.

- بولمايدى. رۇقسات جوق! – دەپتى ازىرەيىل ساڭق ەتىپ.

- ەندەشە، ءبىر كۇن مۇرسات سۇرايمىن! بالا-شاعاممەن، اعايىن-جۇرتىممەن قوشتاسايىن! – دەپتى باي، ازىرەيىلدىڭ اياعىنا جىعىلىپ.

- رۇقسات جوق! – دەپتى، ازىرەيىل، تاعى دا ساڭق ەتىپ.

- وندا ءبىر اۋىز حات جازۋعا رۇقسات بەرىڭىزشى! – دەپتى باي جىلامسىراپ.

- جارايدى! جاز! – دەپتى ازىرەيىل ارەڭ دەگەندە ءجىبىپ.

سوندا باي ۇلىنا ارناپ بىلاي دەپ حات جازعان ەكەن:

«ەي، باۋىر ەتىم بالام! مەنىڭ ءومىر بويى جيناعان بايلىعىم ءبىر كۇن ءومىر سۇراپ الۋعا جارامادى! اللانىڭ بەرگەن ءاربىر كۇنىن باعالا! جيعان بايلىعىڭا عانا الدانىپ قالماي، ۋاقىتتى وزدىرىپ الماي يمان بايلىعىن دا جينا!» دەپ جازعان ەكەن.

سماعۇل ەلۋباي