ادامزات بالاسى تاريحىندا ەڭ العاشقى كونستيتۋتسيا ەسەبىندە ەجەلگى ۆاۆيلونيا مەملەكەتىندە ب.ز.ب. 1793—1750 جىلدارى بيلىك قۇرعان ءحامۋراپيدىڭ 282 باپتان تۇراتىن زاڭدار جيناعىن ايتادى.

قازاق ەلىنىڭ زاڭدار جيناعى ماسەلەسىنە كەلگەندە ءبىزدىڭ ەسىمىگە بىردەن شىڭعىسحاننىڭ – «جاساق» (ياسا) زاڭى، قاسىمحاننىڭ – «قاسقا جولى»، زاڭى، ەسىم حاننىڭ – «ەسكى جولى» زاڭى جانە تاۋكە حاننىڭ – «جەتى جارعى» زاڭى تۇسەتىنى اڭىق.

بۇل زاڭدار بۇگىندەگىدەي تۇسىنىكتە كونستيتۋتسيا ۇعىمىنداعى زاڭدار بولماعىنىمەندە ءوز زامانىندا بىرنەشە بىرنەشە بۋىن ۇرپاقتارىنىڭ قوعامدىق قارىم-قاتىناستارىن رەتتەگەن زاڭدار جيناعى بولاتىن.

مەملەكەتتىڭ نەگىزگى زاڭى رەتىندەگى كونستيتۋتسيا ۇعىمى جاڭا زاماندا پايدا بولدى. ناقتىراق ايتساق 1787 جىلى جاڭادان قۇرىلعان امەريكا قۇراما شتاتتارى مەملەكەتىندە قابىلدانعان باستى زاڭ – الەمدەگى العاشقى جازباشا زاماناۋي كونستيتۋتسيا بولاتىن.

وسى تۇرعىدان العاندا قازاق ەلىنىڭ كونستيتۋتسيالىق دامۋ تاريحىندا مەملەكەتتىكتىڭ باستى زاڭى رەتىندەگى قابىلدانعان نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى ءبىز ەكى توپقا جىكتەپ قاراستىرامىز:

ءبىرىنىشى – كونستيتۋتسيالىق ماڭىزى بار قۇجاتتار;

ەكىنشى – قازاق ەلى تاريحىنداعى كونستيتۋتسيالار مەن كونستيتۋتسيا جوباسى.

الدىمەن كونستيتۋتسيالىق ماڭىزى بار قۇجاتتارعا توقتالاتىن بولساق، ءبىز كەلەسى ەكى قۇجاتتى اتايمىز:

– «الاش» پارتياسى باعدارلاماسىنىڭ جوباسى. 1917 جىل 21 قاراشادا «قازاق» گازەتىندە جاريالاندى. الايدا وسى ۋاقىتتا رەسەي يمپەرياسى اۋماعىندا ازامات سوعىسى جۇرۋىنە بايلانىستى بەكىتىلمەدى. «الاش» پارتياسىنىڭ باعدارلاماسى ءىسى جۇزىندە كونستيتۋتسياعا تاتيتىن تاريحي ماڭىزدى قۇجات بولاتىن. سەبەبى باعدارلامادا مەملەكەتتىك قالىبى، اۆتونوميالىق بيلىك، ازاماتتاردىڭ نەگىزگى قۇقىقتارى، ءبىلىم-عىلىم، ءدىن ىستەرى ءتارىزدى ماڭىزدى ماسەلەلەر اڭىقتالعان بولاتىن.

– 1920 جىلى قازان ايىندا قابىلدانعان «قىرعىز (قازاق) اكسر ەڭبەكشىلەرى قۇقىقتارىنىڭ دەكلاراتسياس قۇجاتى. دەكلاراتسيا قازان رەۆاليۋتسياسىنىڭ كەلەسىدەي جەتىستىكتەرىن قورىتىندىلادى:

- قازاكسر قۇرىلۋى كونستيتۋتسيالىق جولمەن جاريالاندى;

- مەملەتەكتتىك بيلىك پەن مەملەكەتتى باسقارۋ ورگاندارىن بەكىتتى;

- ەڭبەكشىلەر قۇقىقتارى بەكىتىلدى.

قازاق ەلى تاريحىنداعى كونستيتۋتسيالار مەن كونستيتۋتسيا جوباسى ماسەلەسىنە كەلەتىن بولساق، ءبىز بۇل قۇجاتتاردى ءۇش كەزەڭگە ءبولىپ كورسەتەمىز:

ءبىرىنشى كەزەڭ – رەسەي يمپەرياسى قۇرامىندا بولعان كەزدەگى;

ەكىنشى كەزەڭ – كەڭەستىك سوتسياليستىك قۇرىلىمنىڭ قۇرامىندا بولعان كەزدەگى;

ءۇشىنشى كەزەڭ –تاۋەلسىز قازاقستان كەزەڭىندەگى.

رەسەي يمپەرياسى قۇرامىندا بولعان ءبىرىنشى كەزەڭدەگى قۇجات – «قازاق ەلىنىڭ ۋستاۆى» دەپ اتالادى. 1911 جىلى پەتەربۋرگ قالاسىندا ءاليحان بوكەيحاننىڭ تاپسىرماسىمەن بارلىبەك سىرتتان جاسادى. بۇل قۇجات جوبا تۇرىندە بولدى. اتالمىش قۇجاتتىڭ ماڭىزدىلىعى سوندا، بۇل قۇجاتتان ءبىز XX عاسىردىڭ باسىندا الاش زيالىلارىنىڭ قازاق مەملەكەتتىگىن قالپىنا كەلتىرىپ، ءوز الدىنا دەربەس ەل قىلۋ ماقساتىنىن بولعانىن كورەمىز.

«الاش» پارتياسىنىڭ باعدارلاماسى بولاشاق قازاق ەلىن رەسەي فەدەراتسياسى قۇرامىنداعى اۆتونوميالىق مەملەكەت رەتىندە كورگەن بولسا، ءبىر قىزىعى بۇل قۇجات بويىنشا قازاق ەلى رەسەي مەملەكەتى قۇرامىنداعى دومينيون مارتەبەسىندەگى ەل رەتىندە، ياعني اۆتونوميادان قاراعاندا وتە كەڭ قۇقىقتارعا يە، دەربەستىگى جوعارى، ءىس جۇزىندە تاۋەلسىز مەملەكەتكە جاقىن قۇرىلىمداعى ەل بولۋى ءتيىس ەدى.

قازاق ەلىنىڭ كەڭەستىك سوتسياليستىك جۇيە قۇرىلىمىندا بولعان كەزەڭىندە ءۇش رەت كونستيتۋتسيا قابىلداندى:

ءبىرىنشى - 1926 جىلعى قازاق اكسر كونستيتۋتسياسى;

ەكىنشى - 1937 جىلعى قازاق كسر كونستيتۋتسياسى;

ءۇشىنشى - 1978 جىلعى قازاق كسر كونستيتۋتسياسى.

ارقايسىسىنا قىسقاشا توقتالاتىن بولساق:

قازاق اكسر كونستيتۋتسياسى 18 اقپان 1926 جىل قابىلداندى. اتالمىش كونستيتۋتسيا 1937 جىلعا دەيىن قولدانىلدى. مەملەكەتتىك باسقارۋ نىسانىڭ، مەملەكەتتىك قۇرىلىستى، ساياسي رەجيمدى، مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىنىڭ قۇرىلىمىن، اتقارۋشى-وكىم بەرۋشى ورگاندارىن بەكىتتى.

قازاق كسر كونستيتۋتسياسى 26 ناۋرىز 1937 جىل قابىلداندى. قازاق اكسر قۇقىقتىق مارتەبەسى وزگەرتىلىپ، قازاقستان اۆتونوميالىق ەلدەن كسرو-نىڭ تولىققاندى مۇشەسى – رەسپۋبليكاعا اينالۋىنا بايلانىستى جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداندى.  1978 جىلعا دەيىن قولدانىستا بولدى.

قازاق كسر كونستيتۋتسياسى 20 ءساۋىر 1978 جىلى قابىلداندى. 1977 جىلى كسرو-نىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسى قابىلدانعان بولاتىن. وسىعان وراي قازكسر-ءنىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسى قابىلداندى. مەملەكەتتىڭ باسقارۋ نىسانى، بيلىك ورگاندارى، ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى قاتار قازاقستان كسرو قۇرامىنداعى تەڭ قۇقىلى رەسپۋبليكا رەتىندە جاريالاندى. قوعامدىق ومىردە كوممۋنيستىك پارتيانىڭ جەتەكشى ءرولى تايعا تاڭبا باسقانداي قىلىپ ايقىندالدى.

قازاق ەلىنىڭ كونستيتۋتسيالىق دامۋىنىڭ كەلەسى كەزەڭى – تاۋەلسىز قازاقستان كەزەڭىن قۇرايدى، جانە دە بۇل كەزەڭدە – ءۇش كونستيتۋتسيا قابىلداندى:

ءبىرىنشى كونستيتۋتسيا جوعارى كەڭەسپەن 28 قاڭتار 1993 جىلى قابىلداندى. تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش كونستيتۋتسياسى. كونستيتۋتسيا  كىرىسپەدەن، 4 ءبولىم، 21 تاراۋ جانە 131 باپتان تۇرادى. مەملەكەتتىڭ باسقارۋ نىسانىن – پارلامەنتتىك-پرەزيدەنتتىك جۇيە رەتىندە دايەكتەدى. ادام جانە ازامات قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى بەكىتىلدى.

ەكىنشى كونستيتۋتسيا جالپى حالىقتىق رەفەرەندۋمدا 30 تامىز 1995 جىلى قابىلداندى. كىرىسپە، 9 ءبولىم، 99 باپتان تۇرادى.  مەملەكەتتىڭ باسقارۋ فورماسى – پرەزيدەنتتىكە وزگەرتىلدى. مەملەكەتتىڭ قۇرىلىمى ۋنيتارلى قۇرىلىمى ناقتى كورسەتىلدى. بيلىكتىڭ تارماقتارى مەن فۋكنتسيالارى، ءبىرىن-ءبىرى تەجەۋ جانە تولىقتىرۋ مەحانيزىمى ناقتى ايقىندالىپ كورسەتىلدى. مەملەكەتتىك باسشىسى رەتىندە پرەزيدەنتكە كەڭ وكىلەتتىلىكتەر بەرىلىپ، مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارى لاۋازىمدى تۇلعاسى رەتىندە ايقىندالدى. قازاقستان اۋماعىنداعى وزگە ەتنوس وكىلدەرىنىڭ پارلامەنتتەگى وكىلدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا كونستيتۋتسيالىق مارتەبە بەرىلىپ، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى اتىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسى قۇرامىنا 9 دەپۋتاتتىڭ سايلانۋىنا مۇمكىندىك بەرىلدى. اتالمىش كونستيتۋتسياعا 1998, 2007, 2011, 2022 جىلدارى جۇزدەن استام وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. ولارعا قىسقاشا توقتالاتىن بولساق:

كونستيتۋتسياعا 1998 جىلعى ەنگىزىلگەن تولىقتىرۋلار مەن وزگەرىستەر كەلەسىلەردى قامتىدى:

• پرەزيدەنت وكىلەتتىك مەرزىمى 5 جىلدان 7 جىلعا ۇزارتىلدى;
• پارلامەنتتىڭ ءرولى كۇشەيتىلدى;
• ساياسي جۇيەدە رەفورمالار جۇرگىزىلدى.

2007 جىلعى ەنگىزىلگەن تولىقتىرۋلار مەن وزگەرىستەرگە سايكەس:

• پرەزيدەنت مەرزىمى قايتادان 5 جىلعا قىسقارتىلدى;
• پارلامەنتتىڭ (اسىرەسە ءماجىلىستىڭ) ءرولى ايتارلىقتاي ارتتى;
• پارتيالىق ءتىزىم بويىنشا سايلاۋ ەنگىزىلدى;
• ۇكىمەتتىڭ پارلامەنت الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى كۇشەيدى;
• قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ارقىلى 9 دەپۋتات سايلاۋ ەنگىزىلدى.

كونستيتۋتسياعا 2011 جىلعى ەنگىزىلىگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلارعا سايكەس:

• كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزۋ مۇمكىندىگى ەنگىزىلدى;
• پرەزيدەنت وكىلەتتىگىنە قاتىستى كەيبىر نورمالار ناقتىلاندى.

2022 جىلعى  كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار كەلەسىنى قامتىدى:

• سۋپەرپرەزيدەنتتىك مودەلدەن باس تارتۋ باستالدى;
• پرەزيدەنتتىڭ پارتياعا مۇشەلىگىنە تىيىم سالىندى;
• كونستيتۋتسيالىق سوت قۇرىلدى;
• ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ كۇشەيتىلدى;
• ءولىم جازاسىن جويۋ تۋرالى نورما بەكىتىلدى;
• پارلامەنتتىڭ جانە جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ وكىلەتتىگى كەڭەيتىلدى.

ءۇشىنشى كونستيتۋتسيا 2026 جىلدىڭ 15 ناۋرىزدا جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋما قازاقستان حالقىنىڭ باسىم كوپشىلىگىمەن ماقۇلداندى. جاڭا كونستيتۋتسيا 2026 جىلدىڭ 01 شىلدەسىندە قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. كونستيتۋتسيا 11 ءبولىم 95 باپتان تۇرادى.

جاڭا كونستيتۋتسيا نورمالارىنا سايكەس  قازاقستان قوعامىدا ۇلكەن وزگەرىستەر كۇتىلۋدە. اتاپ ايتار بولساق:

1. قازاقستان قوس پالاتالىق زاڭ شىعارۋ جۇيەسىنەن ءبىر پالاتالى زاڭ شىعارۋ جۇيەسىنە وتەدى. پارلامەنتتىڭ اتاۋى – قۇرىلتاي بولىپ وزگەرەدى. قۇرىلتاي 145 دەپۋتاتتان پراپورتسيونالدى سايلاۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزىندە پارتيالىق تىزىممەن جاساقتالادى. دەپۋتاتتاردىڭ وكىلەتتىلىك مەرزىمى – 5 جىل. ءبىر پالاتالى زاڭ شىعارۋ ورگانى زاڭدى شىعارۋ پروتسەسسىن جەدەلدەتىپ، بۇرىنعىداي پالاتالار اراسىنداعى قايشىلىقتاردىڭ ورىن الۋىنا جول بەرمەيدى دەپ كوزدەلۋدە.

سونىمەن قاتار جاڭا كونستيتۋتسيادا زاڭ شىعارۋدىڭ جاڭا تەتىگى رەتىندە توتەنشە جاعدايلار (پاندەميا، داعدارىستار) ورىن العان جاعدايدا ۇكىمەتكە قۇرىلتايدى كۇتپەي زاڭ كۇشى بار اكتىلەر قابىلداۋ وكىلەتتىلىگى دە بەرىلدى.

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تاراتىلىپ، ونىڭ ورىنىنا قۇقىقتىق شەشىم شىعارۋ بيلىگىنە يە ەمەس، الايدا بۇكىل قازاقستان حالقى اتىنان كەڭەسشى جانە ۇيلەستىرۋشى فۋنكتسياسى بار قازاقستان حالقى كەڭەسى ورگان قۇرىلدى.

ماقساتى:

• حالىقتىق كەلىسپەۋشىلىكتەردى شەشۋ، قوعامدىق ديالوگتى ۇيىمداستىرۋ جانە مەملەكەتتىك ساياساتقا ازاماتتىق باقىلاۋ جاساۋ;
• ەلدەگى قۇقىقتىق، ساياسي، الەۋمەتتىك ماسەلەلەر بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزۋ.

قۇرامى:

• قۇرامىنا قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى، مەملەكەتتىك ورگاندار، ساياسي پارتيالار، ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى، بەلگىلى تۇلعالار كىرەدى;
• پرەزيدەنت پەن قۇرىلتاي تاراپىنان تاعايىندالاتىن مۇشەلەر بار.

قۇقىقتارى مەن وكىلەتتىكتەرى:

• مەملەكەتتىك ورگاندارعا ۇسىنىس جاساۋ جانە قوعامدىق پىكىر ءبىلدىرۋ;
• كونستيتۋتسيالىق نەمەسە زاڭنامالىق اكتىلەرگە قاتىستى قورىتىندى بەرۋ;
• ۇلتتىق مۇددە، تۇراقتىلىق جانە ساياسي كەلىسىم ماسەلەلەرىن قاداعالاۋ;
• زاڭ شىعارۋ باستاماسىن كوتەرۋ (ۇسىنىس تۇرىندە).

  4. پرەزيدەنت وكىلەتتىلىگىنە قاتىستى وزگەرىستەر.

1995 جىلعى كونستيتۋتسيا پرەزيدەنتكە بيلىكتىڭ كەڭ وكىلەتتىلىگىن بەرىپ، ونىڭ مەملەكەت باسشىسى رەتىندە ساياسي ءرولىن ارتتىردى.

كوپتەگەن ساراپشىلار جاڭا كونستيتۋتسيا پرەزيدەنت وكىلەتتىلىگىن بۇرىنعىدان دا ارتتىردى دەپ ەسەپتەگەنىمەندە پرەزيدەنت وكىلەتتىلىگىنىڭ ارتۋى نەگىزىنەن ۇيلەستىرۋشى، اربيتر رولىنە جاقىن.

ماسەلەن، جاڭا كونستيتۋتسيا بويىنشا پرەزيدەنت وكىلەتتىلىگىنە قاتىستى كەلەسىدەي وزگەرىستەردى كورەمىز:

• ۇكىمەتتى قۇرۋدا قۇرىلتايدىڭ ءرولى ارتتىرىلعان;
• كوپتەگەن تاعايىنداۋلار قۇرىلتاي كەلىسىمىمەن جۇزەگە اسادى;
• پرەزيدەنتتىڭ بىرجاقتى شەشىم قابىلداۋ مۇمكىندىگى ازايتىلعان;
• يمپيچمەنت ءراسىمى جەڭىلدەتىلىپ، ناقتى ءبىر ورگانعا (قۇرىلتايعا) شوعىرلانعان.

بۇل وزگەرىستەردى پرەزيدەنت وكىلەتتىلىگىنىڭ سالىستىرمالى تۇردە شەكتەلۋى دەپ باعالاۋعا بولادى دەپ ەسەپتەيمىز.

جاڭا كونستيتۋتسيا بويىنشا پرەزيدەنت وكىلەتتىلىگىن كۇشەيتەتىن نورمالار كەلەسى ماسەلەلەردى قامتيدى:

• قۇرىلتاي كەلىسىم بەرمەسە، پرەزيدەنتتىڭ ونى تاراتا الۋى;
• كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ، ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى، مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالارىن تاعايىنداۋداعى ءرولى ساقتالعان;
• توتەنشە جاعداي، قورعانىس، سىرتقى ساياساتتاعى وكىلەتتىلىگى تولىق ساقتالعان.

مۇنى ءبىز مەملەكەتتى باسقارۋداعى پرەزيدەنتتىڭ ستراتەگيالىق بيلىگىن ساقتاۋى دەپ باعالايمىز.

ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمىن قايتا جاڭعىرتۋ. بۇل لاۋازىم نەگىزىندە 1993 جىلعى كونستيتۋتسيامەن قاراستىرىلعان بولاتىن. الايدا 1995 جىلعى كونستيتۋتسيادا اتالمىش لاۋازىم قىسقارتىلدى.

بيلىك يەرارحياسىندا پرەزيدەنتتەن كەيىنگى ەكىنشى تۇلعا 1995 جىلعى كونستيتۋتسياعا سايكەس پارلامەنتتىڭ سەنات توراعاسىنا بولسا، جاڭا كونستيتۋتسيا نورماسىنا سايكەس ۆيتسە-پرەزيدەنت  بولىپ تابىلادى. ۆيتسە-پرەزيدەنتتى قۇرىلتايدىڭ كەلىسىمىمەن پرەزيدەنت تاعايىندايدى.

ۆيتسە – پرەزيدەنت لاۋازىمى ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى رەتىندە قىزمەت ەتەدى. پرەزيدەنت حالىقارالىق ارەناداعى وكىلدىك، قۇرىلتايمەن جۇمىس ءتارىزدى مەملەكەتتىك ماڭىزدى ىستەردى ۆيتسە-پرەزيدەنتكە جۇكتەي وتىرىپ اتقارۋشى بيلىكتىڭ جەدەلدىگىن ارتتىرادى. ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمىن ەنگىزۋ قوعامداعى جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالار بويىنشا اتقارۋشى بيلىكتىڭ شۇعىل شەشىم قابىلداۋ قابىلەتىن ارتتىرىپ (اسىرەسە داعدارىس كەزىندە), سونىمەن بىرگە ۇكىمەتتىڭ قۇرىلتاي الدىنداعى ساياسي جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتەدى.

ياعني ۆيتسە-پرەزيدەنت — پرەزيدەنتتىڭ ەڭ جاقىن ساياسي سەرىكتەسى بولىپ تابىلادى. ول زاڭ شىعارۋشى (قۇرىلتاي) جانە اتقارۋشى (ۇكىمەت) بيلىك اراسىنداعى نەگىزگى بايلانىستىرۋشى تۇلعا بولادى. بۇل پرەزيدەنتتىڭ كۇندەلىكتى وپەراتيۆتى جۇمىستان بوساپ، ستراتەگيالىق ماسەلەلەرگە كوبىرەك ۋاقىت بولۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. ساراپشىلار ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمىنىڭ ەنگىزىلۋى بيلىك ءترانزيتى مەن تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى، ساياسي داعدارىستىڭ الدىن الادى دەپ ەسەپتەيدى. ياعني پرەزيدەنت مەرزىمىنەن بۇرىن كەتسە، وكىلەتتىك تىكەلەي ۆيتسە-پرەزيدەنتكە وتەدى (51 باپ). وسىلايشا پرەزيدەنت بيلىگىنىڭ ابسوليۋتتىلىگى تومەندەپ، ينستيتۋتسيونالدىق باقىلاۋ كۇشەيەدى.

5. ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىنە قاتىستى كەلەسىدەي جاڭاشىلدىقتار ەنگىزىلدى:

- دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ: "تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋدى قوسا العاندا، دەربەس دەرەكتەردى زاڭسىز جيناۋدان قورعاۋ" قۇقىعى كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتىلدى (21-باپ).

- سايلانۋ قۇقىعىنا شەكتەۋ: سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن كىنالى دەپ تانىلعان ادامدارعا سايلانۋ قۇقىعىنا ءومىر بويى تىيىم سالىندى (36-باپ).

- ءبىلىم بەرۋ: وقۋ ورىندارىنداعى تاربيە مەن ءبىلىمنىڭ زايىرلى سيپاتى ناقتى كورسەتىلدى (33-باپ).

- مەملەكەت پەن ءدىن ماسەلەسى: ءدىننىڭ مەملەكەتتەن بولەك ەكەندىگى جانە ءدىني ۇيىمداردىڭ قىزمەتى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك مۇددەسىندە شەكتەلۋى مۇمكىن ەكەندىگى ناقتىلاندى (7-باپ).

سونىمەن توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنىڭ ايتار بولساق ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسيالىق رەفورماسىنىڭ جەمىسى بولىپ تابىلاتىن – جاڭا كونستيتۋتسيا، اۋەلدە بۇقارا حالىققا ءتۇسىندىرىپ ايتقانداي – دەموكراتيالىق قوعامدى كوركەيتۋ، مەملەكەتتىك بيلىك ينستيتۋتتارىن نىعايتىپ، زايىرلى، قۇقىقتىق، ازاماتتىق قوعام قۇرۋ ماقساتىنا جۇمىس ىستەيدى مە، الدە رەسپۋبليكالىق باسقارۋدىڭ پرەزيدەنتتىك فورماسىن ساقتاي وتىرىپ، ءبىر ادامنىڭ قولىنا تەجەۋسىز بيلىكتى شوعىرلاندىراتىن پرينيتسيات جۇيەسىن قالىپتاستىرادى ما، مۇنى الداعى ۋاقىت كورسەتەدى. جانە دە بۇل وزگەرىستەر دە قازاق ەلىنىڭ كونستيتۋتسيالىق دامۋ تاريحىنداعى ماڭىزدى كەزەڭ بولىپ قالاتىنى اڭىق.

سادۋاقاسوۆ امانكەلدى جۇمعاليۇلى

Abai.kz