ءشاراپي ءالجانوۆ – ۇلت تاريحىندا قالعان تۇڭعىشتاردىڭ ءبىرى. عىلىمنىڭ پەداگوگيكا سالاسىن تۇڭعىش كاسىبي نەگىزدەگەن ونىڭ ەڭبەگى قازاق تاريحىندا ەش تالاس تۋعىزبايدى. ويتكەنى قازاق عىلىمىنىڭ قاينار باستاۋى بولعان وتكەن عاسىردىڭ العاشقى شيرەگىندە ءشاراپي ەسمۇحاممەدۇلى وسى سالانىڭ قالىپتاسۋىنا ولشەۋسىز زور ەڭبەك ءسىڭىردى. نەبارى وتىز جەتى جىل عۇمىر كەشكەن ونىڭ پەداگوگيكا عىلىمىنا قوسقان ۇلەسى ءمان-ماعىناسى جاعىنان ءالى كۇنگە دەيىن وزەكتىلىگىن جويعان جوق. قازىر ايتىلىپ جۇرگەن ماسەلەلەردى ول بۇدان ءبىر عاسىر بۇرىن ايتىپ، پروبلەما رەتىندە كوتەرگەنىن ارحيۆ سورەسىندەگى شاڭ باسقان تاريحي قۇجاتتار ايعاقتايدى.

ول – اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريحىندا پەداگوگيكا كافەدراسىنىڭ تۇڭعىش مەڭگەرۋشىسى جانە پەداگوگيكا فاكۋلتەتىنىڭ تۇڭعىش دەكانى. بۇل دەرەكتىڭ ارحيۆ قورىنان ءالى شىقپاي جاتقانىن ەسكەرسەك، ءالجانوۆتانۋ عىلىمىنىڭ جان-جاقتى زەرتتەلمەي جاتقانىن جاسىرا المايمىز.

ءشاراپي ەسمۇحاممەۇلى ءالجانوۆ (كەيدە شارافي ءالجانوۆ دەپ تە ايتىلادى) — XX عاسىر باسىنداعى  قوعام قايراتكەرى، عالىم‑پەداگوگ، سونداي‑اق ساياسي قۋعىن‑سۇرگىن قۇرباندارىنىڭ ءبىرى. ءشاراپي ەسمۇحاممەدۇلى ءالجانوۆتىڭ تۋعانىنا بيىلعى 2026 جىلدىڭ 19 اقپانى كۇنى 125 جىل تولدى.

سۋرەت: اۆتوردىڭ مۇراعاتىنان الىندى.

«ۇلكەن تەررور» جىلدارى 1938 جىلى «حالىق جاۋى» دەگەن جالامەن ۇستالىپ، كسرو جوعارى سوتىنىڭ اسكەري كوللەگياسىنىڭ ۇكىمىمەن اتۋ جازاسىنا كەسىلدى.  الماتى قالاسىندا «اتۋ جازاسىنا» كەسىلگەن قۇربانداردى 40 شاقىرىم جەردەگى قازىرگى جاڭالىق اۋىلىنىڭ اۋماعىنا جاسىرىن كومگەن. بۇل تەك 1989 جىلى جەر تەلىمدەرى ءبولىنىپ ءۇي قۇرىلىستارى باستالعان ۋاقىتتا عانا انىقتالدى.

ءشاراپي 1901 جىلى اقپاننىڭ 19 جۇلدىزىندا كوكشەتاۋ ۋەزىنىڭ اكسارين بولىسىندا (بەكشەباي قىستاۋىندا اقمولا وبلىسى ەڭبەكشىلدەر اۋدانى) دۇنيەگە كەلگەن. 1915–1918 جج. ششۋچينسك باستاۋىش ۋچيليششەسىن (قازىرگى ششۋچينسك پەداگوگيكالىق كوللەدجى) ءبىتىردى. 1914–1917 جج. ومبى قالاسىنداعى قازاق جاستارى ۇيىمى «بىرلىكتىڭ» توراعاسى بولدى. 1916 ج. «بىرلىك» ۇيىمىنىڭ توراعاسى رەتىندە «بالاپان» جۋرنالىن شىعاردى. 1917 جىلدان «الاش» پارتياسىن   قولدادى. 1920–1921 جج. بيسك قالاسىنداعى قىرعىز (قازاق) اتتى پولكىنىڭ ساياسي جەتەكشىسى، 1919 جىلى الاش ميليتسياسى مۇشەلەرىنەن قۇرالعان اتتى پولكتى باسقاردى. 1921–1922 جج. ورال قالاسىندا 121-ديۆيزيانىڭ كاۆالەريسى، ساياسي كوميسسارى، 1922–1923 جج. اقمولا قالاسىنىڭ ۋاكىلەتتى كوميسسارى، 1925 جىلى ماسكەۋدە 9 ايلىق جوعارى تاربيەشىلەر كۋرسىن اياقتادى. 1925–1927 جج. ورىنبور قالاسىنداعى اسكەري مەكتەپتىڭ وقىتۋشىسى. 1927–1929 جج. قىزىلوردا قالاسىنداعى ولكەلىك كەڭەستىك پارتيا مەكتەبىنىڭ وقىتۋشىسى. 1929–1930 جج. قىزىلورداداعى قازاق حالىق اعارتۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتتەرىن اتقارعان.

ءالجانوۆ ءشاراپي باسشىلىق ەتكەن كەزەڭدە س. سەيفۋللين، س. مەندەشەۆ، ت. جۇرگەنوۆ، ق. جۇبانوۆ سياقتى قايراتكەرلەرمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەدى. 1930–1932 جج. ماسكەۋدەگى پەداگوگيكالىق عىلىمنىڭ ءىرى ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى – ن.ك. كرۋپسكايا اتىنداعى كوممۋنيستىك تاربيە اكادەمياسىن ءبىتىردى. اكادەميانى اياقتاعان سوڭ – جوعارى وقۋ ورنىنىڭ وقىتۋشىسى، دوتسەنت عىلىمي دارەجەسى بەرىلدى (قازىرگى ا.ي. گەرتسەن اتىنداعى رەسەي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى). «وت كولونيالنو-تساريستسكوي شكولى ك سوۆەتسكوي پوليتەحنيچەسكوي شكولە كازاحستانا» اتتى عىلىمي ەڭبەگىن قورعادى. 1930–1932 جج. ۇلتتار اعارتۋ ينستيتۋتى جانىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ توبىنىڭ مۇشەسى بولدى.

ءشاراپي ەسمۇقامبەتۇلىنىڭ بۇگىنگىدەي عىلىم جولىندا بەت تۇزەۋى 1925 جىلدان باستالدى دەۋگە نەگىز بار. ويتكەنى سول جىلى ول قازاقستاننىڭ سول كەزدەگى استاناسى ورىنبور قالاسىنداعى اسكەري مەكتەپكە ساباق بەرۋگە شاقىرىلادى. سوعىس ونەرىن، جاۋىنگەرلەرمەن جۇرگىزىلەر تاربيە جۇمىسىن جەتىك يگەرگەن، قازاق جانە ورىس ءتىلىن تەڭ مەڭگەرگەن ءشاراپي ۇستازدىق قىزمەتىندە دە تىڭداۋشىلار قۇرمەتىنە بولەنەدى.

ماسكەۋدەگى جوعارى اسكەري پەداگوگيكالىق كۋرسىن تامامداعان ول 1932 جىلى ۇلتتار اعارتۋ ينستيتۋتىنىڭ اسپيرانتۋراسىن اياقتايدى. وسى جىلدان باستاپ قازاقستاننىڭ العاشقى جوعارى ءبىلىم ورداسى اباي اتىنداعى پەداگوگتىك ينستيتۋتىنىڭ العاشىندا دوتسەنتى، كەيىننەن پروفەسسورى بولىپ قىزمەت اتقاردى.

كەزىندە وسى ينستيتۋتتىڭ دوتسەنتى ي.ءمادين «قازاقستانداعى پەداگوگيكا جونىندەگى ەڭ العاشقى ەڭبەك – «ماركس – لەنين پەداگوگيكا حرەستوماتياسى» (ەكى تومدىق) پەداگوگيكا جانە پسيحولوگيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى پروفەسسور ش.ە.ءالجانوۆتىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن جانە ونىڭ رەداكتسياسىمەن جازىلدى» دەپ اتاپ كورسەتكەنى، كەيىننەن كوپتەگەن عالىمدارىمىز ءوز ەڭبەكتەرىندە قازاقتىڭ پەداگوگيكا عىلىمى نەگىزىن قالاعان اسا ءبىلىمدى عالىم رەتىندە ءشاراپي ءالجانوۆ ەسىمىن زور قۇرمەتپەن ەسكە الادى. ونىڭ جان دۇنيەسى تازا، اسا كىشىپەيىل، ءبىلىمدى ازامات بولعاندىعىن قىزمەتتەستەرى دە، شاكىرتتەرى دە اسا ءبىر ىستىق ىلتيپاتپەن اتايدى.

«اسكەري سۇر شينەلى مەن سۇر گيمناستەركا كيگەن قويۋ قارا شاشتى ءشاراپيدىڭ يناباتتى جۇزىندە ءاردايىم شۋاقتى نۇر ويناپ تۇراتىن»، – دەسە ءبىر شاكىرتى، «قازپي-ءدىڭ وت جاعىلمايتىن ازىناعان اۋديتورياسىندا قولىمىز قالام ۇستاۋعا كەلمەسە دە پروفەسسور ش.ءالجانوۆتىڭ 90 مينۋتتىق لەكتسياسىن تاپجىلماي تاڭداپ، داپتەرگە ءتۇسىرىپ الۋشى ەدىك»، – دەيدى ەكىنشى ءبىر ستۋدەنت.

پروفەسسور ءالجانوۆتىڭ پەداگوگيكا، پسيحولوگيا عىلىمدارى سالاسىندا جازعان ادىستەمەلىك وقۋ قۇرالدارى، ماسكەۋ، الماتى قالالارىندا شىعىپ تۇرعان عىلىمي جۋرنالدارداعى زەرتتەۋ ماقالالارى ونىڭ سۇڭعىلالى عالىم ەكەندىگىن ءشۇباسىز اڭداتادى.

كەزىندە بۇل ەڭبەكتەر ۋاقىت تالابىنا سايكەس ماركستىك-لەنيندىك ىلىمدەرمەن ورايلاس جازىلدى دەسەك تە نەگىزىنەن باعىتى ايقىن، بەرەرى مول، ءوز قۇندىلىقتارىن كۇنى بۇگىن جويماعان دەپ باعالانسا كەرەك.

قازاقستاندا پەداگوگيكا، پسيحولوگيا عىلىمدارى ءتاي-ءتايلى ءسابي شاعىندا قادام باسقانىن ەسكەرسەك، بۇل عىلىمداردىڭ ىرگەسى بەكىپ، ىلگەرىلەي ءتۇسۋىنىڭ باستاۋىندا كورنەكتى عالىم ءشاراپي ءالجانوۆتىڭ تۇرعاندىعى اقيقات!

ونىڭ ءار جىلداردا جارىق كورگەن «ايەل دەلەگاتتارىنىڭ جينالىستارىن وتكىزۋ جونىندەگى مەتوديكالىق جيناق» (1928 ج.), «پارتيا وقۋىنىڭ جۇيەسى مەن وقىتۋ ءادىسى» (1928 ج.), «اۋىلداعى اسكەرلىك ۇگىت-ناسيحات جۇمىسى» (1929 ج.) وقۋلىقتارى جارىق كوردى. ال ماسكەۋ جۋرنالدارىندا «از ۇلتتاردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ساباق بەرۋ ادىستەرى»، «ۇلت مادەنيەتى جونىندەگى ەكى مايداندا دا كۇرەسۋىمىز كەرەك»، «ماركستىك-لەنيندىك تەوريا تازا جانە دۇرىس باياندالسىن»، ت.ب. عىلىمي ماقالالارى جاريالانادى.

ش.ءالجانوۆ الەمدىك عالىم پەداگوگتار ەڭبەكتەرىن عىلىمي تالداپ، ءتۇسىندىرۋ باعىتىندا دا زور ىزدەنىستەرگە بارا العان. وعان كامەنسكي، اباي كوزقاراستارىن، ءتالىم-تاربيە، ءبىلىم بەرۋدەگى وي-پىكىرلەرىنە قاتىستى زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى دالەل. اسىرەسە ونىڭ «ادەبيەت مايدانى» جورنالىنىڭ 1934 جىلعى 4 سانىندا جاريالانعان «ابايدىڭ پەداگوگيكا تۋرالى كوزقاراسى» دەگەن كولەمدى ماقالاسىنىڭ اكتۋالدىعى كۇنى بۇگىن جوعالعان جوق.

كەزىندە ش. ءالجانوۆتىڭ قازپي-دەگى سەنىمدى شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى بولعان، ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى، پاريتزان وتريادىنىڭ داڭقى باسشىسى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، قازاق كسر-ءىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مۇعالىمى، جازۋشى، ءادي ءشارىپوۆتىڭ ءوزىنىڭ ۇستازى تۋرالى جازعان ەستەلىگىنەن ءۇزىندىنى وقىرمان قاۋىمنىڭ نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون كوردىم: «ءاربىر ۇلى ويشىلدى شىن مانىنەن تانىپ ءبىلۋ، دۇرىس ءتۇسىنىپ قابىلداۋ – بەلگىلى ءبىر مەرزىم-مەزگىلدىڭ عانا ەمەس، بايتاق ۋاقىتتىڭ، بالكي، ءتىپتى عاسىرلاردىڭ ءۇردىسى. ويتكەنى ەڭ ءادىل ساراپشى دا، ءادىل تورەشى دە – ءھاماندا ۋاقىت. سوڭعى ءسوزىن ايتۋعا اسىقپايتىن، قاتال دا ءادىل قازى – ۋاقىت كەزى كەلگەندە اركىمدى، ارنارسەنى ءتيىستى ءوز ورنىنا قويارى داۋسىز.

مىنا ءبىر قىزىق فاكتىگە نازار اۋدارساق. ءشاراپي ءالجانوۆتىڭ  «جەكە ءىس قاعازى» قازپۋ-ءدىڭ پەداگوگيكا جانە پسيحولوگيا عيماراتىنىڭ جەرتولەسىنەن تابىلدى. اياق استىندا شاڭ باسىپ، جوعالۋعا اينالعان قۇجاتتى مۇراعات مەڭگەرۋشىسى گولوۆنەۆا تامارا ۆيكتوروۆنا ساقتاپ قالىپتى.

الماتى قالاسىنداعى سول كەزدەگى جالعىز قازاق مەكتەبى №12 مەكتەپ-گيمنازيا مۇعالىمدەرى اراسىندا ۇلكەن قوعامدىق-تاربيەلىك جۇمىس جۇرگىزدى. 1933–1937 جج. قۇدايبەرگەن جۇبانوۆپەن بىرگە مەملەكەتتىك تەرمينولوگيا كوميسسياسىنىڭ توراعاسى، «گوستەرمينكوم بيۋللەتەنى» جۋرنالىنىڭ رەداكتورى بولدى.

ساياسي رەپرەسسيا كەزىندە كوپتەگەن قازاق زيالىلارىنىڭ وتباسىلارى دا زارداپ شەكتى — ولاردىڭ ايەلدەرى مەن جاقىندارى «حالىق جاۋىنىڭ جۇبايى» رەتىندە ۇستالىپ، «الجير» جانە باسقا لاگەرلەرگە جىبەرىلدى. ءشاراپي ءالجانوۆتىڭ جۇبايى گۇلبارام ءالجانوۆا دا «الجير»-ءدىڭ قاسىرەتىن ەكى جىل تارتقان ەكەن. تار قاپاستان قۇتقارىپ، اقتاپ العان گۇلبارامنىڭ اعاسى سۇلتانبەكتىڭ قىزى سول كەزدە سۋديا بولعان رايسيا بەكقىزى قۇرمانعاليەۆا بولاتىن. سۇلتانبەك قۇرمانعاليەۆ پەن ءشاراپي ءالجانوۆ ماسكەۋدە بىرگە وقىعان.

سۋرەت: اۆتوردىڭ مۇراعاتىنان الىندى.

ءشاراپي سۇلتانبەكتىڭ قارىنداسى گۇلباراممەن 1925 جىلى وتباسىن قۇرادى. ولاردان ەميل جانە يريك اتتى ەكى ۇل تۋادى. وسى ەكى ۇلدى گۇلبارام «الجير»-دە بولعان ۋاقىتىندا رايسيا بەكققىزى جەڭگەسى ءماريام جاگورقىزىنىڭ قولىنا تاپسىرادى.

ءالجانوۆتىڭ تۋعانىنا 125 جىل تولىۋىنا وراي وسى جىلدىڭ 18 اقپانى كۇنى جاڭالىقتاعى «ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنا» ارنالعان مۋزەيدىڭ جانىنان قۇلپىتاس ەسكەرتكىش ورناتىلدى.  ونىڭ اشىلۋىنا قازۇپۋ وكىلدەرى، ارحيۆ سالاسىنىڭ ماماندارى، ءار وڭىردەن كەلگەن عالىمدار مەن زەرتتەۋشىلەر جانە ۇرپاقتارى قاتىستى. عالىمنىڭ رۋحىنا قۇران باعىشتالدى.

ودان كەيىن اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكا ۋنيۆەرسيتەتىندە «تۇڭعىش پروفەسسور ءشاراپي ءالجانوۆ جانە قازپي» تاقىرىبىندا رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى.

قازاق پەداگوگيكا عىلىمى كورنەكتى وكىلىنىڭ تۋعانىنا 125 جىل تولۋىنا وراي الماتى قالاسىنداعى اباي اتىنداعى قازۇپۋ بازاسىندا وتكەن «پروفەسسور ءشاراپي ءالجانوۆ جانە قازۇپۋ» تاقىرىبىنداعى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيانىڭ ماڭىزىن جوعارى باعالاۋعا بولادى. سەبەبى جازىقسىز جالالى بولعان بوزداقتاردىڭ ەسىمىن ەلدىڭ ەسىندە قالدىرىپ، ۇرپاققا ۇلىقتاۋ ءۇشىن «ءشاراپيدىڭ ىزىمەن» جوباسىنىڭ اۆتورى مۇرات قاجى ىبىرىسۇلى باستاعان توپ اۋقىمدى قىزمەت اتقارىپ ءجۇر.

ال، ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا وتكەن كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار ونىڭ مۇراسىن زەرتتەۋشىلەر، عالىمدار مەن ىزدەنۋشىلەر جاساعان باياندامالاردى تىڭدادى. قازاق پەداگوگيكا عىلىمىنىڭ كورنەكتى وكىلى، بۇگىنگى اباي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قالىپتاسۋ تاريحىندا ەلەۋلى ورنى بار تۇلعا، ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى، پروفەسسور ءشاراپي ءالجانوۆتىڭ اعارتۋشىلىق مۇراسى مەن ۇلتتىق پەداگوگيكا عىلىمىنىڭ قالىپتاسۋىنداعى ءرولى جان-جاقتى تالقىلاپ، تەرەڭ زەرتتەۋگە لايىق.

جيىندى اشقان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ الەۋمەتتىك دامۋ جونىندەگى پرورەكتورى ماقسات جاقاۋ كونفەرەنتسيانىڭ ۇلتتىق عىلىمنىڭ دامۋى مەن جاس زەرتتەۋشىلەردىڭ عىلىمي ىزدەنىستەرىنە جاڭا سەرپىن بەرەتىن ماڭىزدى قادام ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ۇلتتىق پەداگوگيكا سالاسىنىڭ كورنەكتى وكىلىنىڭ عىلىمي-پەداگوگيكالىق مۇراسى، قازاق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋىنداعى ورنى مەن ۇلتتىق مەكتەپتىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا قازۇپۋ تاراپىنان جۇزەگە اسۋى ءتيىس جوبا-ۇسىنىستار دا ايتىلدى.

اقمولا وبلىسى ءبىرجان سال اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى، «ءشاراپيدىڭ ىزىمەن» جوباسىنىڭ اۆتورى مۇرات ىدىرىسۇلى عالىمنىڭ تۋعان جەرىنە بايلانىستى دەرەكتەر مەن ونىڭ ەسىمىن ەستە قالدىرۋعا بايلانىستى تۋعان جەرىندە اتقارىلعان ىستەرگە توقتالدى.

پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى رىمشاش كامەشقىزى، قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق مەملەكەتتىك ءارحيۆى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ءمارزيا جىلىسباەۆا مەن رەسپۋبليكا ۇلتتىق كىتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى عازيزا نۇرعاليەۆا ارحيۆتەگى ش.الجانوۆكە قاتىستى قورلاردى جان-جاقتى زەرتتەپ، ناسيحاتتاۋ، ۇلتتىق مۇرانى ساقتاۋ مەن زەرتتەۋدىڭ ماڭىزى جونىندە سويلەدى.

ال، PhD دوكتورانت ەرتاي ءبىلال قايراتكەر ءالجانوۆ پەن ونىڭ اعارتۋشىلىق قىزمەتى جونىندە مازمۇندى سارالاسا، تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، دوتسەنت داۋلەت ابەنوۆ الاش پەرزەنتىنىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىنە قاتىستى تىڭ دەرەكتەرگە توقتالدى. وزگە دە بايانداماشىلار عالىمنىڭ عىلىمي مۇراسىن جان-جاقتى سارالاپ، ونىڭ ۇلتتىق پەداگوگيكا عىلىمىنىڭ دامۋىنا قوسقان ولشەۋسىز ۇلەسىن، اعارتۋشىلىق باعىتتاعى تاباندى قىزمەتىن جانە قوعامداعى ازاماتتىق ۇستانىمىن كەڭىنەن ءسوز ەتتى.

ارينە، ءالجانوۆتانۋ تاقىرىبى ءالى دە تەرەڭىرەك زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. تەك ونىڭ ءوزى ەمەس، ونىمەن بىرگە جۇمىس ىستەپ، ۇلتتىق عىلىمدى ورىستەتۋگە بىرگە جۇمىلعان قايراتكەرلەردىڭ ەڭبەكتەرى دە ۇلىقتالۋى كەرەك. وسى باعىتتا «ادىلەت» تاريحي اعارتۋ قوعامىنىڭ زەرتتەۋشى عالىمدارى قاجىرلى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. قازاقستاندا حح عاسىردا ورىن العان ساياسي قۋعىن-سۇرگىندەر مەن اشارشىلىقتار اقيقاتىن اشۋدى، توتاليتارلىق رەجيم قۇرباندارىن ماڭگى ەستە قالدىرۋدى،  توتاليتارلىق بيلىك جاساعان ادىلەتسىزدىكتەردى اشكەرەلەپ، جازىقسىز جازالانعانداردى تولىق مانىندە رەابيليتاتسيالاۋعا جاردەمدەسۋدى، تاپتالعان ادام قۇقتارىن قالپىنا كەلتىرۋ ىستەرىنە اتسالىسۋدى جانە سول كەزەڭدەر جايىنداعى تاريحي ءبىلىمدى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋدى سوۆەت داۋىرىندە-اق ماقسات ەتكەن تۇڭعىش رەسپۋبليكالىق قوعامدىق ۇيىم. وسىلاي وتكەن زامان شىندىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى، ەلدىگىمىزدىڭ ماڭگىلىككە ۇلاسۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ۇرپاق ساناسىن جاڭارتۋعا  اتسالىسۋىن جالعاستىرا بەرمەك.

سۋرەت: اۆتوردىڭ مۇراعاتىنان الىندى.

ارداق بەركىمباي،

«ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى» مۋزەيىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى.

Abai.kz