حيكايات                      

بولات ءوزى قالاپ، تاعدىرىنان سۇراپ العان قىزمەتىنە اقىر سوڭىندا كەلە جاتتى.  كولىگىنەن ءتۇسىپ، قالانىڭ يندۋستريالىق بەلدەۋىندە ورنالاسقان اۆتوبۋس بولشەكتەرىن شىعاراتىن زاۋىتقا قاراي قادام باستى.  ات شاپتىرىم اۋماقتى الىپ جاتقان، قانشاما تاريحتى ىشىنە بۇككەن زاۋىت عيماراتى بولاتقا بالا كەزىنەن ەڭسەلى، قۇدىرەتتى كورىنەتىن. اكەسى سەيسەن وسى جەردە العاش ەڭبەك جولىن باستاپ، كەيىن بالا بولاتتى تالاي مارتە سىرتتاي قىزىقتاتقان. سودان بالا كوڭىلىندە «اكەم سياقتى زاۋىتتا ىستەيمىن، جاڭا بولشەكتەر شىعارامىن» دەگەن اياۋلى ارمان پايدا بولعان. سول ارمانىن جۇرەگىندە قۇنداقتاپ، امەريكا اسپادى ما؟ تۋعان ەلىنەن جىراققا كەتىپ، كىتاپ كەمىرىپ، «ەلىمە پايدالى ازامات بولسام» دەگەن اق تىلەگىنە جەتىپ، كوڭىلى سەمىرىپ، بيىل قايتىپ ورالعان. ءتورت جىلى اۋاداي قاجەت ءبىلىم الۋمەن، تاجىريبەسىن ۇشتاۋمەن زىمىراپ وتە شىقتى. وقۋدا ۇزدىك بولعانى راس، سودان دا بولار، امەريكالىق ءىرى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى جالاقىسى جوعارى قىزمەت ۇسىنعاندا، جۇرەگىن بالا ارمانىنا بيلەتىپ، ءوز اتامەكەنىنە قاراي قۇستاي ۇشقان. ومىرىندە وزدىگىنەن قابىلداعان بۇل شەشىمى وكىندىرمەسىنە سەنىمى مول. جاس جىگىتتەن  جوعارى دارەجەلى بىلىكتى قىزمەتكەر بەينەسىن كورەتىندەر مۇنى تۇسىنە المادى. اسىرەسە، اناسى نۇرگۇلدىڭ ۇلىنا وكپەسى قارا قازانداي. جاقىن-جۋىققا «ۇلىم امەريكادا ءبىلىم الىپ ءجۇر. ءتۇبى سول جاقتا قالىپ، وكىرگەن قىزمەتكەر بولادى،»-دەپ ءجيى ماقتانعانى بەكەرگە شىقتى. وقۋىن تامامداعان بولات اكەسى بۇكىل ءومىرىن سارپ ەتكەن ەسكى زاۋىتقا قاراپايىم ينجەنەر بولىپ جۇمىسقا ورنالاستى. كۇلىم كەلەشەگى اشقان قانشاما ەسىكتەردى بولات وسىلاي ءوز قولىمەن جاپتى. انا كوڭىلى پەرزەنتىنىڭ بولاشاعىنا ادىرا قالعىر بالا ارمانى كەدەرگى كەلتىرگەنىنە قاپالى ەدى.  اپاسىنىڭ ادەمىشە جۇزىنەن كەيىس كەتپەي جۇرگەنى ەسىنە تۇسكەن بولات جۇمساق ەزۋ تارتىپ، عيماراتقا ەنە بەرىپ ەدى، قارسى الدىنان ورتا جاستاعى، تاپال بويلى، شىمىر دەنەلى ءبىر كىسى جولىقتى.

– و، شەتەلدە وقىعان جاس مامان، قوش كەلدىڭ. «ارامىزدا الىس امەريكادا ءبىلىم الىپ كەلگەن مامان بار» دەپ ماقتانىپ جۇرەتىن بولدىق. العاشقى جۇمىس كۇنىڭ قۇتتى بولسىن!

داڭعىرلاي سويلەپ، ءوزى ءبىرىنشى بولىپ قولىن ۇسىنعان قىزمەتكەردى بولات شىرامىتىپ تۇر. بۇرىن اكەسى ۇيگە ارىپتەستەرىن ەرتىپ كەلگەندە، وڭ جاق ەزۋىندە قالى بار ورىمدەي جاس، مىعىم دەنەلى ءبىر جىگىت ءجۇرۋشى ەدى. ءوزى تۋرا وسىلاي ساڭقىلداپ سويلەيتىن.

– قاتەلەسپەسەم، ءسىز جاراس اعاسىز با؟ – دەپ بولات ەلپىلدەپ، جىلى امانداستى.

– ءيا، اكەڭمەن دامدەس بولىپ، كوپتى ۇيرەنىپ ەدىم. ەندى بالاسىنان دا ءبىر جاقسىلىقتار سىڭىرسەم بە دەپ ءجۇرمىن. – جاراستىڭ ازىلىنە بولات سىپايى جىميدى.

– قىزمەتىڭە كىرىسپەي تۇرىپ، الدىمەن باستىققا جولىق. بىزدە جازىلماعان زاڭ سولاي. سوسىن ماعان كەلسەڭ، جۇمىس جاعدايىمەن تانىستىرامىن. – ايعايعا بەرگىسىز داۋىسپەن باسشىنىڭ جۇمىس بولمەسىن نۇسقاعان جاراس جىلدامداتا جونەلە بەردى. قاراپايىم كەڭسەگە كىرگەن بولات بۇل جەردەن قوڭتورعاي تىرلىكتىڭ نىشانىن بايقادى.  قابىلداۋ بولمەسىندەگى تەرىمەن قاپتالعان قارا ديۆان كۇنى وتكەنىن ەسكىرگەن، ۋاقىتقا جەلىنگەن قالپىنان-اق اڭعارتىپ قويدى. حاتشى قىز ورنىنان سىلبىر كوتەرىلىپ، بۇنىڭ كەلگەنىنەن باستىعىن قۇلاعدار ەتتى.  سودان سوڭ ىشكە ەنگەن بولات الپىسقا تاياسا دا، جىگەرلى قالپىن جوعالتپاعان، ءجۇزى نارتتاي جانعان جايداربەكتىڭ قولپاشتاۋىنا كومىلىپ قالدى.

– مىنە، ناعىز ازامات كەلدى! ءوزىن وقىتىپ، بارىن اياماعان ەلىنە قالتقىسىز قىزمەت ەتۋگە نيەت ەتكەن سەندەي جاستارعا ءاردايىم توردەن ورىن بار.  تورلەت، تورلەت!

راسىمەن دە جوعارىدان ورىن ۇسىنعان جايداربەكتىڭ بۇل ارەكەتى بولاتتى ساستىرىپ تاستادى. ول جاقىن تۇرعان ورىندىققا قالاي وتىرا كەتكەنىن ءوزى دە بايقاماي قالدى.

– قىسىلما! مىنا اعاڭ «ءتور سەنىكى» دەسە، دەمەك، سولاي بولعانى. سوناۋ امەريكادا ۇزدىك وقىعان، كوكەيىنە كەرەك ءبىلىم توقىعان سەنى بۇكىل ۇجىم ماقتان تۇتادى. ول انىق!

جايداربەك سوزگە قوناق بەرمەي،  داۋرىعا سويلەپ، ءبىر كىدىرگەندە، بولات اڭگىمەگە ارالاستى.

– ءسىزدىڭ باتاڭىزبەن كوگەرەيىن دەپ، اق تىلەگىڭىزدى سۇراي كەلدىم. العاشقى جۇمىس كۇنىمدى ۇلكەندەردىڭ باتاسىن الماي، قالاي باستايىن؟!

كىسى ەلىندە ءتورت جىلىن وتكىزسە دە، ءوز جۇرتىنىڭ ادەت-عۇرىپ، سالت-ءداستۇرىن ساناسىنان وشىرمەگەن بولاتقا جايداربەك بۇرىنعىدان دا مەيىرلەنە قارادى.

– سەيسەننىڭ ۇلى بولساڭ، باتا سۇراماي قايتەر ەدىڭ؟اكەڭنىڭ ەڭبەك جولىن سەن جالعا! تۋعان ەلىڭدى كوركەيتە بەر! ەلىنەن بەزىنىپ، شەتكە قاشىپ جاتقان قايسىبىر جاستار سەنەن ۇلگى السىن!

– اعا، تىلەگىڭىز بۇيرىققا كوبىرەك ۇقسايدى ەكەن. كوپ راقمەت! – ەركىن قالپىن ەندى تاپقان جاس مامان باسشىعا بولماشى قالجىڭداپ، باسىن يزەدى.

– ءبىر جەردە تاپجىلماي، شيرەك عاسىر باسشى بولساڭ، سەن دە ءامىر بەرە سويلەۋگە داعدىلانار ەدىڭ! – ءازىلىن وڭ قاباقپەن قابىلداپ، ءىلىپ اكەتكەن جايداربەككە ەندى بولات سۇيسىنە قارادى.

– سۇراعان باتاڭدى الدىڭ. ەندى جۇمىسىڭا كىرىس!-دەگەن جايداربەك بولاتتى كوزىمەن ۇزاتىپ سالدى. بولات شىعىپ بارا جاتىپ: «جيىرما بەس جىل ءبىر جەردەن تابان اۋدارماي، باسشىلىق جاساۋ قيىن شىعار. ەتى ءولىپ، ۇيرەنىپ كەتىپ، جاڭالىق، جاقسىلىق ورناتپاۋى دا مۇمكىن عوي، نەمەسە ءىستىڭ جۇيەسىن كەلتىرىپ، بەرەكەنىڭ كوزىن تاپقان بولار،»-دەپ جورامالدادى.

بولات وزىنە بەكىتىلگەن تسەحقا كىرىپ كەلگەندە، تاڭعى جۇمىس بىرقالىپتى ءجۇرىپ جاتىر ەدى. الەمدى وزگەرتەتىندەي تىم سالماقتى جۇزبەن كىرگەن بۇنى ارىپتەستەرى ازىلمەن قارسى الدى:

– ارامىزداعى قىرىقتان اسقانداردى جاس دەۋشى ەدىك، ەندى ولار جاسامىس بولىپ قالدى ما؟

– سەنى كىم دەيىك؟ سارى اۋىز بالاپان دەسە جاراسار!

اينالا قاراپ ەدى، كوبى راسىمەن دە زەينەت جاسىنا تاياپ قالعان باستارى بۋرىل تارتىپ، جۇزدەرىن ءاجىم شيمايلاي باستاعان، ەگدە تارتقان جۇمىسشىلار ەكەن. بۇعان دەيىن جاس اتانىپ كەلگەن ماۋلەننىڭ ءوزى قىرىقتىڭ ەكىنشى كۇزىن قارسى الىپ ۇلگەرىپتى.

– قايىرلى كۇن، اعالار! جاي عانا اتىممەن اتاساڭىزدار، قۋانىپ قالار ەدىم!

بولاتتىڭ بۇل ءسوزى تاعى دا كۇلكى شاقىردى.

– ءاي، مىنا بالا اعىلشىنشا سويلەي مە دەسەم، ءبىزدىڭ تىلىمىزدە سايراپ تۇر عوي!

– الدە امەريكادا قازاقشا وقىتاتىن ۋنيۆەرسيتەت بار ما؟

دۋ-دۋ كۇلىپ، ءوزىن بىردەن باۋىرىنا باسقان   ۇجىمىنا بولات ريزا بولىپ قالدى. جاتسىنۋ جوق، باۋىرعا باسۋ بار. «ۇلكەنمىن» دەپ مەنمەنسىنۋ جوق، قاراپايىم كەلبەت باسىم.

– «ءوز ءتىلىڭ بىرلىك ءۇشىن، وزگە ءتىل تىرلىك ءۇشىن» دەگەندى ەستىمەپ پە ەدىڭىزدەر!-قالجىڭعا ءۇيىر ارىپتەستەرىنە ەندى بولات تا سىقاقتاي جاۋاپ قايتاردى.

– مىنە، ناعىز قازاق جىگىتىنىڭ ءسوزى! جىلاپ جىبەرەر مە ەكەنمىن؟!- ماۋلەن ازىلكەشتەر سايىسىنا تۇسكەندەي، جەڭىن ءتۇرىنىپ الىپتى.

– سەن شايتان سۋعا تويساڭ عانا كوزىڭە جاس الۋشى ەدىڭ عوي. جايشىلىقتا دا سىقسىڭدايتىنىڭدى بىلمەپپىن.- جاراستىڭ قىجىرتپاسىنا ءبارى بىردەي ءماز-مەيرام بولىپ كۇلىسىپ، شۋىلداستى دا قالدى. تەك بولات قانا ەشتەڭەدەن بەيحابار كۇيدە، اينالاسىن ءجىتى كوزبەن ءبىر شولىپ ءوتتى.

– شەتتە وقىپ كەلىپ، بىردەن باستىقتىڭ كرەسلوسىنا جايعاسا ما دەسەك، قاراپايىم جۇمىسشىلاردىڭ قاتارىنان تابىلدىڭ. ءبارىمىز سەنىڭ كەلەتىنىڭنەن حاباردارمىز، الايدا كوپشىلىگىمىز  جايداربەكپەن ىشتەي قوشتاسىپ قويعانبىز.- جاراستىڭ ءسوزى تاعى كۇلكى وياتتى. كەڭك-كەڭك كۇلگەندەر، مىرس-مىرس ەتىپ، يىق سەلكىلدەتكەندەر جۇمىستارىن وسى قالىپت ارىندا-اق تىندىرىپ ۇلگەرىپ جاتىر.

– جۇمىستىڭ ۋاقىتىندا ورىندالۋىن بارىنشا قاداعالا. –جاراس ەندى بايسالدى رايعا اۋىسىپ، بولاتتىڭ قىزمەتتىك مىندەتىن جىپكە تىزە باستادى.

– جوق،-دەدى بولات جۇلىپ العانداي،-جۇمىسشىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن باستى نازارعا الامىن. ويتكەنى ادام رەسۋرسى بارىنەن دە قىمبات. تەحنيكا قاۋىپسىزدىگىنىڭ تولىق ساقتالۋىن بارىنشا  باقىلايمىن.

انت قابىلداعان ساربازداي ساڭق ەتە قالعان بولاتقا ۇلكەن-كىشى بىردەي كوز تىكتى. جۇزدەرىندە  تاڭدانىس تابى بار.

– مەنىڭ شەتەلدىك ديپلومىم بولسا، قازاقست اندا مۇلدە قالمايتىن ەدىم،-دەپ ويلادى ماۋلەن.

– ءتورت جىلىن جاقىندارىنان شالعايدا وتكىزگەندە، تاپقانى وسى قۇستىڭ ۇياسىنداي تسەح بولدى ما؟ مەن بىردەن باسشىلىق جاعىنا ويىسار ەدىم،-دەگەن ويعا كەتتى جاراس.

– باستاپقىدا ءوزىن تانىتۋعا قۇلشىنىپ، اركىم-اق سايرايدى. ۋاقىت وتە كەلە بىرقالىپتى ىرعاققا ءتۇسىپ، تاقپاعىن ۇمىتىپ قالار. بۇل- ەشكىمگە سىر اشىپ، جان بالاسىنا جولاي بەرمەيتىن جەتكەرگەننىڭ ويى.

اركىمنىڭ بەت اجارىندا ويناعان ءتۇرلى كوڭىل رايىنا ءمان بەرگەن بولات كورىنبەدى، ءوزى ساتىپ العان پلانشەتىن قولىنا الىپ، تەحنيكالىق كورسەتكىشتەردى تەكسەرە باستادى.  بايقاسا، زاۋىتتا ستانوكتاردىڭ كوبى ەسكى، قازىرگى زامان تالابىنان، ۋاقىت تالعامىنان كەيىن قالىپ قويعان. ءوزى ءىس-تاجىريبەدەن وتكەن امەريكالىق زاۋىت ويىنا ورالدى. قانداي كەرەمەت ەدى!  ساپالى، ۇزاق مەرزىمدى قولدانىسقا جارامدى ءونىم شىعارۋ-باستى پارىز. ءوز ونىمدەرىن جارنامالاي دا بىلەدى، كەپىلدىك بەرىپ، ەلدى سەندىرۋگە دە شەبەر. جۇمىسشىلاردىڭ بەلى اۋىر جۇمىستان قايىسپايدى، شارۋانىڭ بايلاۋى ءبىر باتىرما، تۇيمەشە عانا. بۇل جەردە ونداي اتىلىپ تۇرعان جاڭاشىلدىق جوق، جارناما جايلى ايتۋدىڭ ءوزى ارتىق. تاسباقا اياڭنان اسا الماعان جاتتاندى تىرلىك.

بولات تۇسكى  ۇزىلىستەن كەيىن وزگە تسەحتاردى ارالاپ ءجۇرىپ، جۇمىسشىلارمەن تانىسا باستادى. تانىسۋى اڭگىمە-دۇكەن قۇرۋ ەمەس، قىزمەت بارىسىنداعى تىلدەسۋ عانا. دانەكەرلەۋ تسەحىنا كىرىپ كەلىپ، بىردەن ءوزىن تانىستىردى.

– بۇگىن تاعايىندالعان تسەح ينجەنەرى بولات سەيسەنۇلى بولامىن، - دەپ قىسقا قايىردى. قۇرالبەك قورعانىس كوزىلدىرىگى مەن ارنايى قولعابىن كيىپ،  اۆتوبۋس ءشاسسيسىن دانەكەرلەۋگە كىرىستى. تسەح اۋاسى تىم قاپىرىق، كۇيگەن، كەسىلگەن مەتالل ءيىسى قولقانى قابادى. بولات  ستانوكتاردىڭ اۆتوماتتى قاۋىپسىزدىك داتچيكتەرىن سكانەرلەي باستادى. كەنەت ءبىر داتچيكتىڭ قىزىل كوزى جانىپ تۇرعانى نازارىن اۋداردى. «توق كۇشى شامادان تىس بولعانى عوي،»-لەپ ويلاعان بولات راديو ارقىلى قۇرالبەككە شۇعىل حابارلاما جاسادى. «دانەكەرلەۋدى تەز ارادا توقتاتىڭىز. ءورت قاۋپى بار!»- دەگەن بولاتتىڭ شاپشاڭداتا ايتقان ءسوزىن ەستىگەن قۇرالبەك جۇمىسىن كىلت ءۇزدى. وزگە ارىپتەستەرى دە ۇيىرىلە قالىستى. بولات بۇلاردىڭ جاندارىنا تاياپ كەلىپ، اقاۋدىڭ نەدەن شىققانىن بىلمەككە شۇقشيدى. ءبارى بىردەن جەردەن شىققان ەلەكتر سىمىنىڭ دۇرىس جالعانباعانىن ءبىلدى.

– دەر كەزىندە بايقاپ، تسەحتىڭ وتقا ورانۋىنا جول بەرمەدىڭىز.-كوپ جىلدىق تاجىريبەسى بار ءدارىباي كوتەرىپ تۇرعان جۇگى بارداي ءبىر كۇرسىندى.

– ودان بۇرىن قۇرالبەك مىرزانىڭ جاراقات الۋ قاۋپىن بولدىرمادىق. ەڭ ۇلكەن قۋانىشىم دا وسى،-دەپ بولات جادىراي سويلەپ، بۇرىلا بەرگەندە، دۋىلداتا قول سوققان جۇمىسشىلاردىڭ قوشەمەتىنەن سەلك ەتە قالدى.

– «اكە كورگەن وق جونار» دەگەن وسى.

– شەتەلدە ءبىلىم العاننىڭ ارتىقشىلىعى بار ەكەنىن ءبىرىنشى كۇننەن-اق كورسەتتىڭ. بارەكەلدى!

– قۇرالبەك مىرزا دەمە، كوكە دەسەڭ ورىندى بولادى،-دەپ وزىمسىنە ءتىل قاتقان ارىپتەسى بۇعان قولىن ۇسىندى. بولات ۇزىن بويى ءيىلىپ كەتەردەي ىزەت كورسەتىپ، قارت جۇمىسشىمەن قول الىستى. بۇل وتكەن مەن بۇگىننىڭ تابىسۋى ەدى. بۇل ەسكى مەن جاڭانىڭ ءوزارا قاۋىشۋى ەدى. بۇل ءومىر كورگەن ۇلكەن مەن جانارىندا جالىن وتى ۇشقىنداعان جاستىڭ ماقساتىنىڭ ءبىر ارناعا توعىسۋى ەدى.  بولات ينجەنەر جۋرنالىنا كۇننىڭ رەتىن تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ جازدى دا: «توق كۇشىنىڭ شامادان تىس قالپى داتچيكتەردەن بىردەن بايقالدى. قاۋىپتىڭ الدىن الدىق. جۇمىس بارىسىندا جانە اۋىسىمدار اراسىندا داتچيكتەردى ءمۇلت جىبەرمەي قاداعالاۋ قاجەت. ەلەكتر سىمدارىنىڭ تيىسىنشە جالعانۋىن تەكسەرۋ ماڭىزدى،»-دەگەن جازبا قالدىردى. كومپيۋتەردىڭ پەرنەتاقتاسىندا كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن وينايتىن ساۋساقتارى  قولمەن جازۋعا كادىمگىدەي توسىرقاپ قالىپتى. جۋرنالعا ەداۋىر بوگەلگەنى ارىپتەستەرىنىڭ كوڭىلىن اۋدارىپ جىبەردى. ءبىرى سۇيسىنە قاراسا، ەندى ءبىرى تاڭدانا كوز سالادى.

– قالاممەن جازۋدى ۇمىتۋعا جاقىن ەدىم. جولداردى ارەڭ تولتىردىم-اۋ،-دەپ بولات جۋرنالدى جاۋىپ، جۇمىسشىلارعا ساتتىلىك  تىلەۋ يشاراسىن ءبىلدىرىپ، باس بارماعىن كورسەتتى. ولار دا باس شۇلعىسىپ، جىلى قاباق تانىتتى. بولات شىعا بەرە، قۇرالبەكتىڭ ءبۇيىر تۇسىن الا تۇرعان سانسىزباي ستانوكتىڭ داۋسىن باسىپ كەتەردەي زور ۇنىمەن ءسوز باستادى:

– قۇرالبەك كوكە، مىنا بالا سەنى، ءتىپتى بۇكىل تسەحتى قۇتقارۋ ءۇشىن كەلگەن ەكەن. «جاقسىدان شاپاعات» دەگەن وسى.

ىزى-قيقى شۋدىڭ اراسىندا اڭگىمە تىڭداپ جىلدار بويى ۇيرەنىپ قالعان قۇرالبەك ارىپتەسىنىڭ ءسوزىن جاۋاپسىز قالدىرمادى:

– تاپ سولاي. ءبىز اڭعارماعاندى قىراعى كوزى شالىپ قالدى. «امەريكادان وقىپ كەلگەن» دەپ ەل-جۇرتتىڭ گۋلەپ جۇرگەنىنە قاراپ، اقساۋساق بىرەۋ مە دەپ توپشىلاسام، جوق، ءىستىڭ بابىن، جۇمىستىڭ جايىن بىلەتىن جىگىت كورىنەدى.

سانسىزباي قورعانىش كوزىلدىرىگىنىڭ ار جاعىنان جىميا قارادى. ماقتاۋ سوزگە ساراڭ قۇرالبەكتىڭ جاس ماماندى سونشا دارىپتەگەنىنە تاڭداي قاعىپ قالعان ءتۇرى بار. جاي وعىنداي جىلدامدىقپەن تاراعان بۇل جاقسىلىق حابار ىمىرت ۇيىرىلمەي، باس ينجەنەر دابىلدىڭ قۇلاعىنا دا جەتكەن. ەستي سالا بىردەن ىشىندە بەلگىسىز قۇيىن بىردەن باس كوتەردى. ول سەزىمنىڭ اتىن اتاپ، ءتۇرىن تۇستەپ ۇلگەرمەسە دە، مازاسى قاشقانىن انىق سەزدى. ءبىر زاۋىتتىڭ باس ينجەنەرى دارەجەسىندە جۇرگەلى بەرى پاتشا كوڭىلى اسقاقتاپ، كوپتى كوزىنە ىلە بەرمەۋشى ەدى. تەمىردىڭ ءتىلىن بىلەتىن جالعىز ءوزى سياقتى، پاڭدانىپ، الدەنەنىڭ ءجونىن ايتۋعا اسىقپايتىن كەربەز مىنەز تاپقان. ەندى سونىڭ ءبارىن ءبىر جاس بالا يەلەنىپ، قىزعىشتاي قورىپ جۇرگەن ريزىعىن تارتىپ العانداي  الاساپىران ءبىر كۇيگە ءتۇستى.  بۇل قالپىن كورگەن جۇرتشىلىق «ە، قايتسىن-اي. جاناشىر باسشىنىڭ ءبىرى عوي. تسەحتا وقىس وقيعا بولا جازداعانىنا كۇيىنىپ تۇر عوي،»-دەستى. اڭقاۋ ەل دابىلدىڭ ەلدىڭ قامىنا ەمەس، ءوزىنىڭ قاراقان باسىنا تەڭسەلىپ كەتكەنىن سەزگەن جوق. «بوقمۇرىننىڭ جولى بولعىشىن! كەلە سالا جاقسى اتى شىقتى. قاي كۇنى سۇرىنەر ەكەنسىڭ؟!»-دەپ  وزىنە بەيتانىس جىگىتكە ىشتەي ءتىسىن قايراعان باس ينجەنەر كابينەتىنەن شىعا بەرىپ، جاراسپەن سوقتىعىسىپ قالا جازدادى. وسى ءبىر بەتىڭ بار، ءجۇزىڭ بار دەمەي ءتىلىپ تۇسەتىن تۋرا مىنەزدى ازاماتتى  سۋقانى سۇيمەيتىن. بۇگىن دە ماڭدايىن تىرجيتىپ، قويۋ قاسىن كەرىپ، وعان تىكشيە قارادى.

– دانەكەرلەۋ تسەحىندا...-جاراستىڭ ءسوزىنىڭ سوڭىن كۇتپەي، دابىل ءوزى ءىلىپ اكەتتى. ءتىپتى جاقسىنىڭ اتىن ەستۋگە ءداتى جەتپەي، ءتوزىمى تاۋسىلىپ كەتەتىن ءتارىزدى.

– ەستىدىم. ءبارىن بىلەمىن. تسەحقا بارا جاتىرمىن.

– بولات ءتۇبى سەنىڭ ورنىڭا وتىراتىن جىگىت قوي،-دەپ جاراس جونەي بەردى. كۇلىمدەپ تۇرىپ ايتسا دا، بۇل ءسوزى ونسىز دا بىقسىعان دابىلدىڭ كوڭىلىنە وت تاستادى. ءوزى ىشتەي ارمان ەتكەن، ىعايلاردى جاعالاپ، سىعايلاردى ساعالاپ ءجۇرىپ جەتكەن قىزمەتىن الگى انتۇرعان بالا تارتىپ الارداي اسىعىس ادىمداپ، دانەكەرلەۋ تسەحىن بەتكە الدى.  وسى شۋعا ايىپتىنى تاۋىپ، ايىزى قانعانشا جازعىرسا، كوڭىل ايدىنى قايتادان جايباراقات كۇيگە تۇسەردەي سەزىندى. تسەحقا كىرە سالا ايۋداي اقىرعان دابىل ءبارىن بىردەي جازىقتى دەپ تاپتى، جۇمىسشىلار اقتالۋدىڭ رەتىن بىلمەي ساستى، كۇندەي كۇركىرەگەن جاعالىنىڭ زىكىرىنەن جۇمىستىڭ بەرەكەسى قاشتى.

– دابىل باۋىر، ايعايدى قوي، جاسىم ۇلكەن،-دەپ تەرشىگەن ماڭدايىن ورامالىمەن ءسۇرتىپ، تاياي بەرگەن قۇرالبەكتى اشۋلى باسشى كوزىمەن ءىشىپ-جەدى.

– الپىستى القىمداساڭ دا، ءبىر سىمنىڭ دۇرىس جالعانۋىن تەكسەرە الماساڭ، ءويتىپ سۇرگەن ءومىرىڭدى ماعان بۇلداما!-اپاتتا قالعانداي ىشقىنا داۋىستاعان دابىلعا ەندى قۇرالبەك تەسىلە قالدى. ادامنىڭ سان الۋان ىشكى سىرىنان حابار بەرەتىن كوزى بولسا، قۇرالبەك سول جانارعا قادالماي قايتسىن! بەلگىسىز اشۋعا بۋلىققان باسشىنىڭ كوزىنەن جارتى عاسىردان استام جاساپ كەلە جاتقان قۇرالبەك كوپ جايتتى اڭعاردى. دابىلدىڭ زىعىردانىن  قايناتقان جۇمىس ساپاسى نە ۇجىمنىڭ اماندىعى ەمەس، قىزعانىشتان ەكەنىن ادام تاني بىلەتىن قارتاڭ جۇمىسشى تاپ باستى. سودان دا ونىڭ ايعايى كوتەرگەن قۇيىندى ساپ تىيدى.

– دابىل، جەتەر وسى ايعايلاعانىڭ! نەڭ ءبۇلىندى؟ جاقسى اتتان قۇر قالدىڭ با؟ جۇمىستىڭ بەرەكەسىن قاشىرماي، ودان دا كابينەتىڭە بار!

ونسىز دا جۇرەگىن سور سەزىمدەر تۇزاقتاعان دابىل قۇرالبەككە ۇمتىلا بەرىپ ەدى، وزگە جۇمىسشىلار توسقاۋىل بولدى. اقىلىن اشۋى بيلەپ، ءتۇزۋ ءسوز ايتۋعا مۇرشاسى كەلمەگەن باسشىنى ەكى جىگىت قولتىقتاپ، سۇيرەلەي جونەلدى. دابىل ولارعا بۇدان باسقا جول قالدىرماعان ەدى. قوس قاپتالىنداعى قارۋلى جىگىتتەردى يتەرىپ تاستاپ، كابينەتىنە القىنا كىردى.  ەكى اتتاپ تورگە جەتتى. تەرەزەدەن سىرتقا ءۇڭىلىپ، ءوزىن-ءوزى تۇسىنۋگە تىرىستى. كوپشىلىكپەن كۇلىپ امانداسىپ، سىپايى قوشتاساتىن  سىرباز قالپىن جوعالتىپ العانىنا ءوزى دە سەنە الار ەمەس. قۇلاعىنا قۇرالبەكتىڭ «نەڭ ءبۇلىندى؟» دەگەن ءزارلى ايعايى كەلدى. سول-اق ەكەن، باسەڭدەي باستاعان جۇرەكتەگى قىزعانىش وتى قايتا لاۋلاي جونەلدى. كولدەنەڭ كوك اتتىنى ەكى ءسوز جۇپتاپ ماقتاۋعا ساراڭ ونىڭ اناۋ شيكىوكپەمەن قول الىسقانى ۇجىمعا اڭىز بولىپ تاراعانى شىمبايىنا باتپادى ما؟ تاڭەرتەڭ باستىعى جايداربەكتىڭ جاس ينجەنەردى  «ءتور سەنىكى» دەپ جوعارى باعالاعانىن ۇزىنقۇلاقتان ەستىپ، تۇلا بويى ءبىر سۋىنىپ، ءبىر ىسىنىپ ەدى. وزىمەن رەسمي تۇردە عانا تىلدەسەتىن سالقىن قاباق جايداربەكتىڭ بولاتتىڭ الدىندا نەگە سونشا قۇرداي جورعالاعانىن بىلە الماي، دال بولعان. ەندى قۇرالبەكتەن سۇيەگىنەن وتەردەي ءسوز ەستىگەنى نامىسىن ءبىر شاباقتاسا، جۇمىسشىلاردىڭ   جەلكەلەگەندەي ەتىپ شىعارعاندارى اناۋ. بۇنىڭ جىلدار بويى تىرنەكتەپ جيعان بەدەلىنە اناۋ شيكى بالانىڭ ءبىر-اق كۇندە يە بولعانى  زىعىردانىن قايناتتى. ىزامەن قولعا العان ءىسى ونبەدى، كومپيۋتەر ەكرانىنا تەلمىرگەن بولدى، قۇر كوزى تالدى. جۋرنالداردى اقتارىپ، ەسەپ دايىنداعان سىڭاي تانىتتى، اپتەر-تاپتەرى شىققان قاعازدار شاشىراپ، ءار جەردە قالدى.

بۇل كەزدە دانەكەرلەۋ تسەحىندا جۇمىسشىلار قىران-توپان كۇلكىگە كەنەلىپ جاتىر ەدى. ءبىرى قۇرالبەكتىڭ داۋسىنا سالىپ، ونىڭ ءسوزىن قايتالاسا، ەندى ءبىرى اشۋدان بەزگەك بۋعانداي قالشىلداعان دابىلدىڭ كەيپىن كەلتىرەدى. كۇلە ءجۇرىپ، كەشكى اۋىسىمداعى جۇمىسشىلاردى قارسى الىستى. ولارعا كۇندىزگى ەڭ ايتۋلى ەكى وقيعانى جىرداي ەتىپ جەتكىزىپ ۇلگەردى. اسىرا ماقتاعاندارى سونشا، بولاتتى قۇتقارۋشى پەرىشتە دەپ بارىپ ارەڭ توقتاستى. دابىلعا كەلگەندە، ونى داتتار ءسوز تاپپاي، اقىرى «ادام ەمەس» دەپ شەشىم قابىلداستى. ءبىر-بىرىنە ساتتىلىك تىلەپ، اۋىسىمدارىن تاپسىرىپ، تىنىش كوڭىلمەن تسەحتان شىعا بەردى. قۇرالبەك اۋلادا جاراسپەن قاتارلاسىپ بارا جاتقان بولاتتى كوردى.

– ءاي، بولات، توقتاشى،-دەپ داۋىستادى تىسقاققان جۇمىسشى.

– ءيا، كوكە، نە ايتايىن دەپ ەدىڭىز؟-دەپ كىدىرىپ، وزىنە بۇرىلعان بولاتتى قۇرالبەك ارقاسىنان اياماي ۇرىپ قالدى. مۇنىسى-رازىلىعىنىڭ نىشانى. قاجىرلى ەڭبەكتەن  شويىن بولىپ قالعان الاقانى قالانىڭ نازىكتەۋ وسكەن ەركەسىنە اۋىرلاۋ تيسە دە، ول سىر بىلدىرمەدى.

– مىنە، اقىلدى بالا كوكەسىن ەكى سويلەتپەيدى. «ەندى مىرزا دەپ مىڭگىرلەگەنىڭدى كورمەيىن» دەپ ەدىم، ايتقانىمدى قۇلاعىنا قۇيىپ الىپتى.

– قۇرەكەڭە جاقساڭ، وندا بۇل ۇجىمعا ءبىرجولاتا تاستاي باتىپ، سۋداي ءسىڭدىڭ دەگەن ءسوز. دانەكەرلەۋ ءىسىنىڭ شەبەرىنە ۇناعان ەكەنسىڭ، بۇنى اتاپ ءوتۋ كەرەك. –جاراستىڭ اۋلانى باسىنا كوتەرە ايتقان بۇل سوزىنە جۇمىسشىلار توپتانا قالىستى. بولات «جۇرىڭدەر» دەسە، مۇرنىن تەسكەن تايلاقتاي ەرىپ وتىرۋعا دايار. بولات ءوزى «مارتتىك، جىگىتتىك» دەپ اتايتىن، ال اناسى «ىسىراپشىلدىق» دەپ اسا جاقتىرا قويمايتىن دارحان مىنەز اكەسىنەن بەرىلگەن. كوڭىل جىقپاستىق تانىتۋعا ءازىر تۇراتىنى تاعى بار. بەس-التى ارىپتەسىنە ءبىر داستارحان جايا الماسا، وندا ىنىلىگى قايسى؟ قالتاسىنداعى اقشاسىن ىشتەي شامالادى دا، تاياۋ ماڭداعى ارزان دامحاناعا جول باستادى.

– سەيسەننىڭ ۇلى، جارادىڭ!-دەدى قۇرالبەك بولاتتى قاباعىنان ءتۇسىنىپ.

– سەيسەن اعا دا جومارت ەدى، اڭقىلداپ تۇراتىن،-دەپ جاراس بۇنىڭ اكەسىنىڭ ماقتاۋىن كەلىستىردى.

– سەنىڭ اعىلشىنشا اعىتىلعانىڭدى كورىپ، قويۋ شايدان سىمىرەيىك،-دەگەن ماۋلەن بولاتتى يىعىنان قاعىپ قالدى.

– اعىلشىنشا دەمەكشى، ءبىر اڭگىمە ايتايىن. ءبىزدىڭ ءبىر جاماعايىننىڭ ۇلى امەريكادان وقىپ كەلدى. تاناۋىن ءشۇيىرىپ، ەلدە جۇرگەن ءبىزدى مەنسىنەتىن ءتۇرى جوق. ءبىر كۇنى اكە-شەشەسى الىس-جاقىن تۋىسقاننىڭ باسىن قوسىپ، مەيمان ەتتى. سوندا الگى جاس جىگىتتى ورتاعا الىپ، «ناندى نە دەيدى اعىلشىن تىلىندە؟ شايدى قالاي ايتادى؟» دەپ وزەۋرەپ وتىرساق، كەۋدەسىنە نان پىسكەن پىسىقايدىڭ «ەندى...ونداي سوزدەردى بىلەتىندەي اعىلشىنشام تىم تەرەڭدەپ كەتكەن جوق» دەمەسى بار ما؟

قۇرالبەكتىڭ ءسوزىن جاراستىڭ داڭعازا كۇلكىسى كومىپ جىبەردى. وزگەلەر دە قاراپ قالمادى، الدەرى كەلگەنشە مىسقىل كۇلكىنىڭ اتويىن سالدى. قۇرالبەك كوكەسى جاي ىرجيعانى بولماسا، وڭەشىن جىرتا قارقىلدامادى.

– مەنەن دە سولاي سىناق الماقسىزدار ما؟ مەن دايىنمىن،-دەپ بولات كۇلە سويلەپ، ءدامحانانىڭ ەسىگىن اشىپ، ارىپتەس اعالارىنا قۇرمەت كورسەتتى. ولار بۇل ىلتيپاتقا ءماز-مەيرام بولىپ قالدى. «قايران بالا كوڭىل اعالارىم-اي!» دەپ ويلاعان بولاتتىڭ جۇرەگى ءجيى سوعىپ، كىسى كوزىنەن تاسا تۇستان ۇستەل ىزدەي باستادى. ونداعى ويى كىرىپ-شىققانداردىڭ جولىندا وتىرماي، ەل كوزىنەن قاعابەرىستە شۇيىركەلەسۋ ەدى. وڭاشالاۋ جەردەن ۇستەل دە بۇيىردى،  ءيسى مۇرىن جارعان اس-اۋقاتقا تولا كەتتى. ءدامدى استان قاربىتا اساعاندار اڭگىمەگە دە ۇلگەرىپ قالىپ جاتىر.

– بولات باۋىرىم، مەن ءوزى بارىنە بىردەي وڭ راي تانىتپايتىن اداممىن. ءسال جىلى قاباق كورسەتسەم، وسىلاي دامحاناعا  باستاي جونەلەدى. سول سەبەپتى كوپ ەشكىممەن قول الىسپايمىن،-دەگەن قۇرالبەكتىڭ سوزىنە ءبارى ءبىر كىسىدەي كۇلكىگە ششات-شادىمان بولىپ قالىستى.

– كوكە، سەن  ءوزى باستىقتاردىڭ جان دەرتىن تۋرا ايتاتىن ءتاۋىپسىڭ عوي. بۇگىن دابىلعا  «قىزعانشاقسىڭ» دەگەن دياگنوز قويىپسىڭ عوي. –جاراستىڭ قاقالىپ-شاشالىپ ايتقانىن اڭداي قويعان وزگەلەرىنىڭ بەت-جۇزدەرىنە كۇلكى رەڭى ويناپ شىقتى. ەزۋى جيىلماي وتىرعان بولات ىشتەي سالماقتى ويعا كەتتى: «تيتىقتاتىپ جىبەرەتىن جۇمىستان قاجىپ شىعۋدىڭ ورنىنا، ازىلدەرى جاراسىپ، اق جارقىن كوڭىلمەن وتىرعان بۇل اعالار قانداي كەرەمەت جاندار ەدى! جات ەلدە قالىپ قويماي، ءوز جەرىمە  ورالعانىم قانداي جاقسى بولعان! تومسىرايىپ جۇرگەن اپام دا كەيىن مەنى تۇسىنەر، قولدار. ويتكەنى ۇلى ناعىز ۇجىمىن، ءوز ورتاسىن تاپتى عوي.»

– ءاي، سانسىزباي، دابىل باستىقتى جەلكەسىنەن الىپ، تسەحتان قۋىپ شىققاندارىڭ راس پا؟-ماۋلەن وتتى ۇرلەي تۇسكەندەي ەدى.

– جوق، قايتا جارتى قۇدايىمىز عوي دەپ قۇرمەتتەپ، قوس قولتىعىنان دەمەپ، كابينەتىنە دەيىن اپارىپ سالدىق.-سانسىزبايدىڭ قاعىتپاسىنا جينالعاندار ريزا بولا كۇلىستى.

– ءجا، ءجۇرىپ-تۇرعاننىڭ ءبارىن كەكەتە بەرمەي، بولات قا تىلەك ايتايىق. باۋىرىم، باۋىر ەتىم...

– ەت جۇرەكتى ەلجىرەتەتىن لەبىزدەر باستالدى. جىلاپ جىبەرمەس پە ەكەنمىن؟-دەپ ماۋلەن بەت-اۋزىن تىرجيتىپ، ايانىشتى كەيىپكە ەنە قالدى.

– وتتى سۋدان ۇرتتاماساڭ، نەسىنە جىلامسىرايسىڭ؟ ودان دا كوكەڭدى تىڭدا. بولات باۋىر، باستاعان ەڭبەك جولىڭ ءساتتى بولسىن! بيىك مانساپ-بيىك جارتاس. سول بيىك جارتاسقا قىران بولىپ قالىقتاپ شىق. ءبىز تومەننەن ساعان سۇيسىنە قاراپ، ماداق ايتىپ وتىرۋعا جاراساق بولعانى.

قۇرالبەكتىڭ ۇلكەن اعا بولىپ ءسوز الىپ، جۇرەگىنىڭ تۇكپىرىنەن قوپارىلا شىققان شىنايى تىلەگى دۋىلداسىپ وتىرعانداردى بىردەن بايسالدى كۇيگە شاقىردى.

– پاي-پاي، كوكە، اباي اتامىزدىڭ دانالىق سوزىمەن تۇزدىقتاپ ايتقان تىلەگىڭىز قانداي اسەرلى ەدى! كوپ راقمەت سىزدەرگە! جاس دەپ، وزەگىمە تەپپەي، باۋىر دەپ ىشكە تارتتىڭىزدار. تىلەكتەستىك تانىتتىڭىزدار. بىراق مەنىڭ اڭساعانىم بيىك مانساپ ەمەس. –بار كوڭىلىمەن  اقتارىلا سويلەگەن ءىنىسىن قۇرالبەك ءۇزىپ تاستادى.

– سوندا ءومىر-باقي قاتارداعى ينجەنەر بولىپ جۇرمەكپىسىڭ؟ لاۋازىم بيلەپ-توستەۋ ءۇشىن ەمەس، جالپاق جۇرتتى جاقسىلىققا جەتكىزۋ ءۇشىن، ەلگە شاپاعات نۇرىن شاشۋ ءۇشىن كەرەك. سولاي ەمەس پە، جىگىتتەر؟

قۇرالبەكتىڭ ءسوزىن ءبارى ءبىر اۋىزدان قوستادى. اقىرى بولات امالى قۇرىپ:

– جاقسى، كوكە. سول ءسىز ايتقان بيىك جارتاسقا سىزدەرمەن بىرگە شىعايىن،-دەپ ءسوزىن اياقتاي بەرىپ ەدى، جاراستىڭ دارىلداعان داۋسى ءبولىپ جىبەردى.

– ءبارىمىز ءبىر جارتاستىڭ باسىندا نە ىستەيمىز؟ ءبىر-ءبىرىمىزدى قۇلاتىپ تىنبايمىز با؟

– ءيا، جاراس، دۇرىس ايتاسىڭ. ابايدىڭ «باس-باسىنا بي بولعان وڭكەي قيقىم، مىنەكەي، بۇزعان جوق پا ەلدىڭ سيقىن» دەپ ايتقانىنا عاسىردان اسىپتى. قيقىمدالعانشا، ءبىر باسشىنىڭ اۋزىنا قاراپ، سونىڭ ايتقانىنا ءورىپ،  دەگەنىنە قاراي جۋساعانىمىز ءجون ەمەس پە؟ –كوپتى كورگەن ازاماتتىڭ لەبىزى جارتاس جايىنا نۇكتە قويعانداي ءسال تىنىشتىق ورنادى.

– بولات، كەيىن زاۋىت ديرەكتورى بولساڭ، مەنى حاتشى قىلىپ الشى،-دەگەن ماۋلەننىڭ ءوتىنىشى از-كەم ۇنسىزدىكتى كۇلكىگە الماستىردى.

جايىلعان داستارحانعا اق باتا بەرىپ، جيىلعاندار ءتۇن قاراڭعىسىندا زورعا تارقاستى. بولات ۇيىنە كىرە بەرە، اناسىنىڭ رەنىشتى ءجۇزىن بايقادى.

– سەن شارشاپ كەلەدى عوي دەپ سونشا تاماق ازىرلەپ ەدىم. سىرتتان تويىپ كەلگەن سياقتىسىڭ. ەلدى دە قارىق قىلعانىڭ انىق. اكەڭنەن اۋمايسىڭ،-دەپ كۇڭك ەتتى نۇرگۇل.

– اپا، داستارحانعا شاقىرعانىم راس، تەنتەك سۋدان تاتىپ المادىق، جاي اڭگىمە-دۇكەن قۇردىق. ونىڭ نەسىنە سونشا قاباق شىتاسىز؟-دەپ بولات اناسىنىڭ قولىنا جارماستى. ۇيقى الدىندا اپاسىنىڭ ىستىق الاقانىن جۇرەك تۇسىنا قويۋ بالا كەزدەن بەرگى داعدىسى ەدى.

– مەن دايىنداعان تاماقتان ءدام تاتپاي ۇيىقتاۋشى بولما! ءجۇر، جۋىنىپ ال دا، شايىڭدى ءىش!-ۇرىسقانى اينالايىن بولىپ ەستىلگەن اناسىنىڭ سوزىنە باس يزەگەن بولات سالدەن سوڭ  ۇستەل باسىنا جايعاستى. بۇل كەزدە وزىنەن اۋماي قالعان ۇلىن ىشتەي ماقتان تۇتىپ، قوقيلانعان اكەسى تورگە ورنىققان ەدى. نۇرگۇلدىڭ «اكەڭنەن اۋماي قالعانسىڭ» دەگەن نازالى  ۇنى ونىڭ قۇلاعىنا مايداي جاققان.

– نەبىر تەمىردى ساز بالشىقتاي يلەيتىن قۇرالبەكتى ءبىر اجالدان قۇتقارىپتى ءبىزدىڭ ۇل. جارادىڭ. –سەيسەننىڭ مىنا ءسوزى بالاسىن الىس ەلگە اتتاندىرا الماي جۇرگەن نۇرگۇلدىڭ كوڭىلىندەگى كىربىڭدى ءبىرجولاتا شايىپ كەتپەسە دە، ەزۋىنە ريزاشىلىق جىميىسىن ۇيالاتتى.

– قۇرالبەك تە زەينەت جاسىنا تاياپ قالىپتى. سەن سياقتى جۇمىستا ءجۇرىپ جاراقات الماي، امان-ەسەن  بەينەتىنىڭ زەينەتىن كورسىن.-شەشەسىنىڭ نەنى تۇسپالداپ وتىرعانىن سەزە قويعان بولات ءسوز جۇپتاعانشا اسىقتى. اكەسىنىڭ دانەكەرلەۋ كەزىندەگى اپاتتان كوز جانارى سولىپ، مۇگەدەككە اينالعانىن ەسىنە دە العىسى كەلمەيتىنى، بىرەۋ اڭگىمە قىلسا، جارىلىپ كەتەردەي ءبىر الاي-دۇلەي سەزىمگە بوي الدىراتىنىن ۇلى جاقسى بىلەتىن.

– اكە، بۇكىل ۇجىم مەنى جاس مامان رەتىندە ەمەس، سەيسەننىڭ ۇلى دەپ قابىلدادى. «باتامەنەن ەر كوگەرەدى» دەپ ءبىرىنشى جۇمىس كۇنىمە ساتتىلىك تىلەۋىن ءوتىنىپ، جايداربەك اعاعا جولىققانىمدا، ول دا «سەيسەننىڭ ۇلى بولماساڭ قايتەرسىڭ؟ ءتور سەنىكى!» دەپ قۇراق ۇشتى.

نۇرگۇلدىڭ جاق اشقانىنان ەسكى جاراسى ەسىنە ءتۇسىپ، ءجۇزى سۋىپ بارا جاتقان اكە پەرزەنتىنىڭ مىنا سوزىنەن كەيىن جانى جاي تاپتى.

– جايداربەك ءوزى مىڭ بولعىر ازامات،-دەپ باستاي بەرىپ ەدى، نۇرگۇل وتكەن كۇننىڭ ورەكپىگەن ەلەسىن قوايتا وياتتى.

– سول ازاماتىڭ سەن زاقىم العاندا زاۋىتتان ءبىر تيىن دا كومەك بەرمەپ ەدى عوي. قالايشا تەز ۇمىتا سالاسىڭ؟

– نۇرگۇل، ەسكى بوقتى شۇقي بەرمە. نە بولاتىنىن ءوزىڭ دە بىلەسىڭ. شايىڭدى قاباعىڭدى اشىپ قۇيساڭ قايتەدى؟-سەيسەننىڭ ءتوزىمى تاۋسىلعانداي   قاباق شىتتى.

– اكە، ايتپاقشى، جاراس اڭا «سىزدەن كوپ نارسە ۇيرەنىپ ەدىم، ەندى بالاسىنان دا ءبىر جاقسىلىقتارعا قانىپ قالارمىن» دەپ قۇلشىنىپ ءجۇر.

بالاسىنىڭ سوزىنەن اكەنىڭ ءجۇزى جاينادى. ناعىز ەڭبەكتى قالاپ العان ۇلىنا قاراپ، اكە كوڭىلىندە بۇلبۇل سايرادى.  ەڭبەكتىڭ ازابىن كورىپ، عاجابىن دا تاتقان ارداگەر ەڭبەكشىنىڭ تامىرىندا  ومىر قانى قاينادى.

– ءىزىمدى قۋعان بولاتىم باردا مەن مۇگەدەك ەمەسپىن،-دەپ ويلادى سەيسەن.

– مەن تەك اكە جولىن جالعاۋشى ەمەسپىن، ەڭبەكتەنە ءجۇرىپ ءوز سوقپاعىمدى  دا سالارمىن،-دەگەن ويعا قالدى بولات.

– اكەڭ اۋىر زارداپ شەككەن جۇمىس ورنىنا بارىپ، مەنى سارى ۋايىمعا سالدىڭ عوي، كەنجەم،-دەپ نۇرگۇل الاڭدى ويدىڭ جەتەگىندە وتىردى.

***

الماتىدا كۇز داۋرەنى ءتامام بولىپ، قىس پارمەنىن جۇرگىزە باستاعان. وزگە وڭىرلەرگە قىلىشىن سۇيرەتە جەتكەن قاھارلى قىس وڭتۇستىكتە اقپاندا اقىرىپ، اق تۇتەك بورانىن بۇرقىراتىپ، شاھار تۇرعىندارىن مەزى ەتكەن. تاڭ اعارا ويانىپ، اكە-شەشەسىمەن بىرگە تاماقتانعان بولات جۇمىسىنا كەلە جاتتى.  كوڭىلىندە تۇپتوركىنى بەيمالىم مازاسىزدىق بار. «جارتى جىل! نە وزگەردى؟ قولىمنان نە كەلدى؟ تاۋ جىعارداي ەكپىنىم قايدا كەتتى؟ مەنەن ءۇمىت كۇتىپ، باسقا ەلدەن ءبىلىم الۋعا اتتاندىرعان ەلىم زاۋىت پەن ءۇيدىڭ اراسىن شاڭداتىپ جۇرەرىمدى بىلسە، بالكىم،  الماتىدا-اق قالدىرار ما ەدى؟ قيالىمدا ءبىر عاجايىپ زاۋىت بار، تەك سوعان قالاي جەتەرىمدى بىلمەي الاكوڭىل بولىپ جۇرگەنىمدى-اي!»-دەگەن ويىنىڭ تۇزاعىندا ءجۇرىپ، زاۋىتقا كىرە بەردى. كۇندەگى ءبىرسارىندى تىرلىك، قۇرىلعىلاردى تەكسەرۋ، قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن باقىلاۋ، قايسىبىر ستانوكتاردىڭ جۇمىس جۇيەسىن قاداعالاۋ. جۇمىس كيىمىن اۋىستىرىپ كيىپ، بولمەدەن شىعا بەرگەندە، دابىلمەن ۇشىراسىپ قالدى. وزىنە ءا دەگەننەن سوقتىققان وسى قاپساعاي دەنەلى قارا جىگىتتى تۇسىنبەي-اق قويدى. التى الاسى، بەس بەرەسى بولماسا دا، مۇنى مۇقاتۋعا، ءساتى كەلسە اجۋالاۋعا دايىن تۇرادى. كىشىلىك كورسەتىپ، ەلەمەگەن بولىپ قاشانعا دەيىن جۇرەتىنىن ءوزى دە بىلمەيدى.

– اق تۇتەك بوراندا اداسپاي، كەشىكپەي كەلگەنىڭ دۇرىس بولدى،-دەپ كەكەتتى دابىل قىسقا اماندىقتان سوڭ.

– تۋعان جەرىمدە كوزىمدى بايلاپ قويسا دا، اداسپايتىنىم انىق. – بولات تا ءسوز قارىمتاسىنان قۇر قالماي، جاۋاپ قايىرىپ ۇلگەردى. ايال تۇتىپ تۇرماي، پرەسس تسەحىن بەتكە الدى. تاڭعى اۋىسىمدى تەكسەرىپ، كوڭىلىن ءبىر كونشىتىپ العىسى كەلدى. بولات داۋىستاي امانداسىپ، تسەحقا كىرىپ كەلگەندە، ۇلكەن پرەسس ماشيناسى جۇمىس ىستەپ تۇر ەدى.

– كۇندىك مەجەنى بىلەسىزدەر. سوعان ساي قارقىندى ءىس تىندىرۋلارىڭىزعا تىلەكتەسپىن،-دەپ سەرگەك ءتىل قاتقان بولاتقا وپەراتور ارىنتاي باس يزەدى.

– ءيا، مەجەمىز انىق، كۇننىڭ جوسپارى دا بەلگىلى. راقمەت، ىنىشەك!

ءوزىن «باۋىر، ىنىشەك» دەپ اتاعاندارىنا قۇلاعى ۇيرەنىپ قالعان بولات بۇل سوزگە شامىرقانىپ جاتپادى. جاستارىنىڭ ۇلكەندىگىن العا تارتقان كەيبىرەۋلەر مۇنىڭ اتىن اتاماي، باۋىر تۇتادى.

– ەندەشە، مەتالل پاراقتاردى كەسىپ، پرەسس كەزەڭىنە دايىنداي بەرىڭىزدەر،-دەپ بولات ماشينانىڭ تەتىكتەرىن تەكسەرە باستادى. ماشينانىڭ گۋىلىنە قۇلاق سالىپ ءسال تۇردى. بىركەلكى جەڭىل گۋىلدى ۇناتقانداي قولىن سەرمەپ شىعا بەردى.

– بۇل ىنىشەك تەحنيكامەن كادىمگىدەي سويلەسەدى، ولاردى تىڭدايدى،-دەپ ارىنتاي قاسىنداعى جۇمىسشىعا جىميا قارادى.

– مەن بۇرىن ينجەنەر دەگەن ايعايلاۋ ءۇشىن كەرەك پە دەپ ويلايتىنمىن، سويتسەم، ول ءبىزدىڭ اماندىعىمىزدى، جۇمىستىڭ وڭىنان ورىندالۋىن ويلاپ، شىر-پىرى شىعىپ جۇرەتىن جاناشىر ادام ەكەن عوي، - دەپ بەكتەمىس شەشىلە سويلەدى. ونىڭ ريزاشىلىققا تولى ءسوزى وزگە جۇمىسشىلاردى قاناتتاندىرىپ، ءبارى تاۋلىكتىك جوسپاردى جابۋعا جانتالاسا كىرىسىپ كەتتى. ولار كەسىلگەن مەتالل بولشەكتەرىن پرەسس ماشيناعا سالىپ، قاجەتتى پىشىندە ءيۋدى باستاۋعا دايار ەدى، بولات اسىعا قايتا كىردى.

– پلانشەتىمدى ۇمىتىپ كەتىپپىن،-دەپ اقتالا سويلەپ، كۇيگەلەكتىگىن اڭداتىپ قويعان زاتىن قوينىنا سۇىگىتە سالدى. وسى ءسات ارىنتاي باتىرمانى باسىپ، پرەسس ماشيناسىن ىسكە قوستى. بولات جۇمىستىڭ جۇزەگە اسۋ جايىنا كۋا بولىپ، ءسال تۇرىپ قالدى. جوعارى پليتا تومەن تۇسە باستاعانىن باقىلاپ، بولات ىشتەي سەكۋندتاردى ساناپ تۇر. مەتالل تاباق قالىپقا ءتيىپ، العاشقى كەرنەۋدىڭ پايدا بولعانى ماشينا دىبىسىنىڭ ءسال-ءپال وزگەرگەنىنەن بايقالدى. «تەمىر ەكەش تەمىردە دە ءتىل بار» دەپ ويلادى بولات كوزىن مونومەتردەن الماي.  قىسىم ءجۇز سەكسەن تونناعا جەتىپ جىعىلىپ، مەتالل بولشەك يىلە باستادى. قىسىم ءۇش ءجۇز توننانى قۇراعاندا، مەتالل قاجەتتى قالىپقا ەنە باستادى.  ارىنتاي جۇمىس ءۇردىسىن توقتاتۋعا ىڭعايلانعاندا، بولاتتىڭ قىراعى كوزى مەتالدىڭ ءبىر شەتى باياۋ قالىپتاسىپ جاتقانىن شالىپ قالدى. جاس ينجەنەر ويعا ۋاقىت كەتىرمەي، بىردەن ىسكە كوشتى:

– ارىنتاي اعا، پرەسس تسيكلىن تاعى بەس سەكۋندقا ۇزارتىڭىزشى. ىشكى كەرنەۋدىڭ تەڭ بولىنۋىنە سەكۋندتار جەتكىلىكتى،-دەپ ءوتىنىش ەتتى. ارىنتاي سەنەر-سەنبەس رايمەن پرەسس تسيكلىن ۇزارتتى.  پرەسس جوعارى كوتەرىلىپ، دايىن بولشەك كورىنگەندە، بولات مەتالدىڭ ەكى شەتى بىردەي دەڭگەيدە يىلگەنىن كورىپ، قۋانىپ كەتتى. ارىنتايعا ەسكەرتۋ جاساۋدى دا ۇمىتپادى:

– ماشينانى باسقارىپ تۇرعان ءسىز قاجەت جاعدايدا شەشىم قابىلداي دا ءبىلۋىڭىز كەرەك. ءبىر اۋىسىمداعى ساپاسىز بولشەك بۇكىل جۇمىستى تۇرالاتادى. سوعان ساق بولعانىڭىز ابزال!

– ءيا، ءسوزىڭنىڭ جانى بار. ءبىزدىڭ تسەحتان شىققان بولشەك كەلەسى جۇمىسشىلاردىڭ قولىنا تيگەندە، ولاردى اۋرەگە سالار ەدى. جاس بولساڭ دا، سەنەن ۇيرەنەرىم كوپ سياقتى،-دەپ ارىنتاي مۇشەل جاس ۇلكەندىگىن تاعى ەسىنە سالا سويلەدى.

– ساپاسىز بولشەك جاساۋعا رۇقسات جوق. ول بۇكىل جۇمىس جۇيەسىنە كەسىرىن تيگىزەدى، شيكىزاتتىڭ ىسىراپ بولۋىنا الىپ كەلەدى. سوندىقتان ساقتىق اركىمگە قاجەت!

ءوز دەگەنىن شەگەلەپ،  اسىعىس شىعىپ كەتكەن بولاتتىڭ سوڭىنان قاراپ قالعان ارىنتاي قاسىنداعى جۇمىسشگىلاردىڭ وعان دەگەن قۇرمەتكە تولى ىستىق ىقىلاسىن سەزدى. «تاجىريبە ماڭىزدى» دەپ كەۋدە قاعامىز. ەندەشە، بۇل جارتى جىلدىق قانا ەڭبەك ءوتىلى بار جاس جىگىتتەن ءجيى اقىل سۇرايتىنىمىز قالاي؟» دەگەن ويعا قالدى ارىنتاي.  وزىنىڭ جيىرما جىلدىق تاجىريبەسىنە كۇماندانىپ قالعان ارىنتايدىڭ ويىن وقىپ قويعانداي جانىن الا تۇرعان قاپالبەك:

– وسى بولاتتى كورسەم، جانىما بەلگىسىز تىنىشتىق ۇيالايدى. ءوزى يمان ءجۇزدى بالا، ءىستىڭ بابىن بىلەدى. قاشان كورسەڭ، شاپشاڭداتا قيمىلداپ، شارۋانى تاسقاياقتاي قاعىستىرادى. اۋزىن اشسا، «ءومىر قاۋىپسىزدىگى» دەپ سارنايدى. قالاي ريزا بولمايسىڭ؟- دەپ ۇزاق-سونار ماقتاپ بارىپ، ارەڭ توقتادى. ارىنتاي وعان «ءىسىمىزدى جالعايىق» دەگەن ەمەۋرىن تانىتتى. جۇمىس ءوزىنىڭ بىرقالىپتى اۋەنىن قايتا تاپتى.

بولات ۇزىن ءدالىزدى بويلاپ كەلە جاتىپ، دانەكەرلەۋ تسەحىنا قاراي ويىستى. بيىكتەن تۇنەرگەن تەرەزەلەر وعان ءبىرتۇرلى سۋىق كورىندى. ستۋدەنت كەزىندە جايلى، جىلى، سالتاناتى اسقان جۇمىس ورنىن ەلەستەتۋشى ەدى. الدە ءوزىنىڭ بالاڭ ارمانى جۇرەگىن قىتىقتاپ، كوڭىل اسپانىن الا بۇلتتى ەتە بەرگەننەن كەيىن، تۋعان جەرىنە قايتۋعا شەشىم قابىلداعانىنا وكىنگەن قالپى ما بۇل؟ ستۋدەنتتىك قيالىنداعى كەڭ، جارىعى مول، ەڭسەسى بيىك قىزمەت ورنى ەندى ادىرا قالىپ، قابىرعالارى سۋىق قالىپ تانىتىپ، تەرەزەلەرى سىرتتاعى جارىقتى ىشكە مولىنان جىبەرۋگە قاۋقارسىز تەرەزەلەرگە كادىمگىدەي باۋىر باسىپ العان سىڭايى بار. بۇل كۇيىن ىشتەي اڭداعان بولات ءوز-وزىنەن مىرس ەتتى: «ءيا، جۇيرىك قيال ارعىماعىنا ءمىنىپ، جايلى كەڭسەدە قىزمەت جاساۋعا تالپىندىم. بىراق جۇرەگىمدى ارمانىم بيلەپ، وسى كەڭەس كەزىنەن كەلە جاتقان زاۋىتتى تاڭداپ الدىم. دابىل سياقتى كەڭسە تىشقانىنا اينالۋ ويىمدا جوق. جۇمىسشىلاردىڭ اراسىندا، قايناعان قىزۋ ەڭبەكتىڭ دۇبىرىندە جۇرگەن كەزىم قانداي تاماشا! تەك وسى جاتتاندى تىرلىككە ءبىر جاڭا ءوڭ بەرگىم كەلەدى! بىراق قالاي؟» وي كەشكەن جىگىت دانەكەرلەۋ تسەحىنا كىرىپ كەلگەنىن بايقاماي دا قالدى. مۇنداعىلاردىڭ بارىمەن ەمەن-جارقىن امانداسىپ، جۇمىس جايىنا شۇقشيدى. ءىنىسىن ارقاسىنان قاعىپ، اسا جىلى قارسى العان قۇرالبەك ازىلدەپ تە ۇلگەردى:

– ءوزى ءبىزدىڭ تسەحقا ءجيى ات باسىن بۇراتىن بولىپسىڭ. مىنا قاپىرىق ىستىق ۇناي ما، الدە ءبىر-بىرىنە جەلىمدەي جابىسقان تەمىرلەردىڭ قالپى قاسيەتتى كورىنە مە؟

– كوكە، مەن ءۇشىن ەڭ كيەلى-ناعىز ەڭبەك ادامى. قاراپايىم، ءارى قاستەرلى ناق سولار دەر ەدىم.

بولاتتىڭ ۇتىمدى جاۋابىنا ريزا بولعان جۇمىسشىلار قاۋقىلداسىپ، مارە-سارە بولىپ قالدى.

– «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت، نۇرى تاسسىن» دەمەي مە حالقىمىز؟-دەپ بولات داتچيكتەرگە ءبىر كوز جۇگىرتىپ، ەڭبەكقور اعالارىنىڭ كوڭىلىن ءبىرجولاتا شىڭعا كوتەردى.

– بولات، وسى سەن نەبىر ادەمى سوزدەردى قايدان تاۋىپ ايتاسىڭ؟ كىتاپتى كوپ وقيسىڭ با، الدە جاساندى ينتەلەكتىنىڭ ۇيرەتكەنى مە؟ –ماۋلەن جاراس ەكەۋى دانەكەرلەنەتىن مەتالداردى ستانوكقا ورنالاستىرىپ جاتىپ، بولاتقا جايراڭداي قارادى.

– بىلەسىز بە، جاساندى ينتەلەكتى ەشقاشان كىتاپتىڭ ورنىن اۋىستىرا المايدى.

– دەمەك، كىتاپپەن دوسپىن دەشى.

– ادەبيەتتى سۇيمەيتىن ينجەنەر بولمايتىن شىعار، مەنىڭشە. عىلىمنىڭ ءبىر ۇشىعى شارىقتاعان قيالدا ەمەس پە؟ ينجەنەرلىكتى وقىپ ءبىتىرىپ، اقىندىق جولعا تۇسكەن تۇلعالار دا بارشىلىق.

بولاتتىڭ سوزىنە ونسىز دا دۋ-دۇرمەگى مول تسەح ءىشى تىپتەن دابىرلاپ كەتتى:

– ە-ە، سەن دە ءبىر كۇنى قوشتاسۋ ءانىن ايتىپ، اقىندىق جولدى تاڭداپ، ءبىزدى تاستاپ، تايىپ تۇرما!

– مىنا كوكەڭە ارناپ تۇبىندە ءبىر ولەڭ شىعارارسىڭ!

– تەمىردى جەلىمدەگەندەر ءوز جىرتىعىن جاماي الماي ءجۇر دەپ جىرلاتشى ءبىر!

سۇڭعاق بويلى، اق سارى ءجۇزدى، جاراتىلىسى نازىك جاس ينجەنەر ارىپتەستەرىنە قاراپ، كۇلىمدەي بەردى. ءوزىنىڭ جان سىرى مولدىرەتىپ ايتقانىن اجۋاعا اينالدىرعاندارعا رەنجۋ ويىندا دا جوق.

– ءاي، باۋىرىم، «عىلىمنىڭ ءبىر ۇشىعى قيالدا» دەيسىڭ. كانە، قيالمەن مىنا قارا تەمىردى كەلەسى ءبىر بولشەككە جاپسىرىپ كورشى. – قۇرالبەكتىڭ ءسوزى ۋ-دۋ بولعان جۇمىسشىلاردى سالقىن سابىر اۋىلىنا باستاپ اكەلدى.

بولاتتىڭ قيال ورتەكەسى  بۇل كەزدە ءوزى كوز جۇگىرتىپ تۇرعان داتچيكتەردەن ارى اسىپ، زاۋىتتىڭ بيىك قابىرعالارىنان قارعىپ ءوتىپ، ويناقتاي جونەلدى. اۋىزدىقسىز كەتكەن قيال شىركىندە توقتاۋ بار ما؟ كوز الدىندا اسپانمەن تىلدەسكەن جاڭا زاۋىت كەشەنى بوي كوتەردى. باقايشاعىنا دەيىن زاماناۋي تەحنيكامەن قارۋلانعان جۇمىسشىلار سىمعا تارتقان كۇمىستەي  كوزگە ەرەكشە تۇسەدى. ەشكىم تەرلەپ-تەپشىپ بەلى قايىسىپ ازاپتانبايدى، العان بىلىمدەرىن تايانىش ەتىپ، قاجەتتى تۇيمەشەنى عانا باسادى. ادام پىشىندەس قۇلتەمىرلەر بارلىق قارا جۇمىستى اتقارادى، ادام سولاردى باسقارۋدى عانا بىلەدى. ءبارى وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرى، كىممەن بولسا دا، باسەكەگە تۇسۋگە قابىلەتى بار بىلىكتى قىزمەتكەرلەر. ينجەنەر بولات ولاردى قاباعىنان تانيدى، ال ستانوكتاعى اقاۋدى  گۋىلىنەن-اق انىقتايدى. بۇلاردىڭ قولىنان شىققان ونىمدەر جەر جۇزىنە تەگىس تاراپ، قازاقى ساپانىڭ اتاعى جەر جارادى. قيالي جاس ماماننىڭ جۇرەگى وسى ءسات تايداي تۋلاپ بارىپ، سالدەن سوڭ قالىبىنا كەلدى.

– بولاتجان، داتچيكتەن كوز ايىرماي، نەگە ەزۋ تارتتىڭ؟ بىزگە دە ايتشى.

– وۋ، اعالار، مەن مىناداي ويعا قالدىم. و باستاعى اۋەنىنەن ءبىر تانبايتىن وسى كۇيىمىزدى وزگەرتسەك قايتەدى؟ جاڭارتساق، جاڭعىرتساق؟

ارىپتەستەر كۇلكىگە كەنەلدى دە قالدى.

– ءبىز سەنى ءبىر سۇلۋعا عاشىق بولىپ، سونى ەلەستەتىپ، جىمىڭ-جىمىڭ ەتىپ تۇر ما دەسەك؟

– سەن ءتىپتى قيالىڭدا دا وسى زاۋىتتى ەلەستەتەسىڭ بە؟ مىنە، ءوز ىسىنە قۇلاي بەرىلگەن ناعىز ينجەنەر!

بولات بۇلارمەن اقىلداسىپ، كوڭىلى جاي تاپپاسىن سەزدى دە، ىرجيعان كۇيى تسەحتان شىعىپ كەتتى. بىراق قيالىنداعى جاڭا زاۋىتتىڭ بەينەسى كوز الدىنان كەتپەي-اق قويدى. جايداربەك شاقىرتىپ، ءونىم كولەمىن ارتتىرۋعا قاتىستى بۇنىڭ ۇسىنىسىن تالقىعا سالعان كەزدە دە، سول ءبىر عاجايىپ زاۋىت پەن جاڭاشىل جۇمىسشىلاردىڭ كەلبەتى كولبەڭدەي بەردى. جاۋاپتىلار باس قوسقان جيىندا جايداربەك ماسەلەنى توتەسىنەن قويدى:

– بولات جاس تا بولسا، كوپتەگەن يگى ءىستىڭ باستاماشىسى بولىپ ءجۇر. ءونىم دەڭگەيىن كوتەرۋگە ۇسىنىس ايتتى. ەندى وسى ماسەلەنى تالداپ، قورىتىندى شىعارۋ-بۇگىنگى وتىرىسقا قاتىسىپ وتىرعان ءسىز بەن ءبىزدىڭ  باستى مىندەتىمىز.

– جايداربەك ايدارحانۇلى، مەنىڭشە، بۇلاي اسقاقتاۋعا تىم ەرتە. مەنىڭ قولىمدا جارتىجىلدىق ەسەپ بار. سوندا ءونىم دەڭگەيىنىڭ بەلگىلەنگەن مولشەرى عانا كورسەتىلگەن. ارتىق ءونىمدى قايدا وتكىزەمىز؟ –دابىل ەسكى ادەتىنە باسىپ، تاكاپپارلانا قاسىن كەرىپ، ءار ءسوزىن بيپازداي سويلەدى. قولىنداعى قارا پاپكاسىن بىلەمدەپ ۇستاپ، ماڭعازدانىپ تۇر. وسى تۇرىسىندا كوپتى بىلەتىن كوشەلى باسشىعا كوبىرەك ۇقسايدى.

– جايداربەك اعا، ءونىم ساپاسى جاقسى. بىزدەن بولشەكتەر ساتىپ الىپ جۇرگەن مەكەمەلەردەن جىلى لەبىز ەستىپ ءجۇرمىز. مەن اۆتوبۋس بولشەكتەرىنىڭ ساتىلۋى مەن سيپاتتاماسىن كۇزدە ءوزىم اشقان سايتقا ۋاقىتىندا تىركەپ وتىردىم. ءبىزدىڭ ءونىمدى ساتىپ العان مەكەمەلەر بولشەكتى قولدانىسقا ەنگىزگەننەن كەيىن اقيقات پىكىرلەرىن جازدى. مەن ساتىپ الۋشىلاردىڭ پىكىرلەرىنەن ءونىمنىڭ جالپى باعالانۋ كۇيىن جۇيەلەپ كەلدىم. نازارلارىڭىزعا ۇسىنايىن. الدارىڭىزداعى پلانشەتكە زەر سالىپ قاراساڭىزدار، وتكەن جىلدىڭ ءونىم ەسەبى اشىلادى.

تۇلەپ ۇشقان تاستۇلەكتەي شيرىعا سويلەپ، شالت قيمىلداعان بولاتقا ءبارى ءبىر كىسىدەي كوز تىكتى.

– بۇل جاماننىڭ مەنەن وزىق جەرى وسى-جاڭا تەحنولوگيانى جاقسى بىلەدى،-دەپ ىشتەي الاس ۇردى دابىل.

– سوزگە شەشەن، ىسكە بەيىمدى بۇل جىگىت ارامىزدا ۇزاق جۇرسە جارار ەدى، جوعارىلاپ كەتپەس پە ەكەن؟-دەپ قاۋىپ ويلاعان جايداربەك پلانشەتتىڭ كەرەكتى تۇيمەسىن تاپپاي، ابدىراپ قالدى.  «ۇيالعان تەك تۇرماستىڭ» كەرىمەن كوزىنە كورىنگەن ءبىر باتىرمانى باسا قويدى. جايداربەكتىڭ ىشتەي ساسقالاقتاعىن بايقاي قويعان سەزىمتال جىگىت ونىڭ جانىنا كەلىپ، قاجەتتى قۇجاتتى اشىپ بەردى. باسشىسىنا باسىن ءسال ءيىپ، ءىلتيپات ءبىلدىرىپ، ءمىردىڭ وعىنداي وتكىر ءسوزىن جالعاي بەردى:

– سايتتان كورىپ وتىرعاندارىڭىزداي، ونىمدەرىمىزگە كوڭىلى تولعان ساتىپ الۋشىلاردىڭ سانى ارتىپ وتىر. ەگەر ءبىز قازىرگى مولشەردى جارتىلاي عانا كوتەرمەسەك، ولاردىڭ سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرە الماسىمىز انىق. بار كليەنتتەن ايىرىلىپ قالۋ اقىلعا سىيمايدى.

– بولات سەيسەنۇلى،-دەپ اندەتە سوزگە كىرىستى دابىل سالقىن، رەسمي داۋىسپەن،-زاۋىتتىڭ ونىمدەرى تۋرالى سايت اشقانىڭىزدى بىزگە، باسشىلارعا نەگە حاباردار ەتپەدىڭىز؟ بۇل ءوزىم بىلەمدىك بولىپ تابىلادى.

– بىزگە ايتپاي، سايت اشۋ ەش زاڭسىزدىق ەمەس. جۇمىستىڭ كۇيىن باقىلاۋ عانا بولىپ تابىلادى،-دەپ جايداربەك جاس ماماندى ءوزى اقتاپ الدى. تىرناق استىنان كىر ىزدەپ، تالاعى تارس ايرىلىپ وتىرعان دابىلعا بۇل جىعىلعان ۇستىنە جۇدىرىق بولىپ ءتيدى. مىنا ينەلىكتەي ارىق نەمە ۇجىمعا دا ابىرويلى، باستىققا دا ابدەن جاققان. نە سيقىرى بار بۇل ۇزىن تۇرانىڭ؟

– ءيا، جايداربەك اعا، وتە ورىندى ايتتىڭىز. ءدال وسى ماقساتتا اشقان سايتىم كەيىن ونىمدەرىمىزدىڭ، ياعني، ءبىز باپتاپ شىعارعان اۆتوبۋس بولشەكتەرىنىڭ ساتىلۋ دەڭگەيى مەن ساتىپ الۋشىلاردىڭ پىكىرىن بىلەتىن باستى قۇرالىما اينالىپ وتىر. بايقاساق، ءبىزدىڭ بولشەكتەر تەك الماتى قالاسى بويىنشا عانا ەمەس، وزگە قالالاردان دا ساتىپ الۋشى مەكەمەلەر تابىلىپ وتىر.

– دۇرىس، دۇرىس،-دەپ باس شۇلعىدى جايداربەك سايت تۋرالى الىپ-قوسارى بولماي. بولات ءتۇرتىپ قالىپ اشىپ بەرگەن ءبىر قۇجاتتان ساتىپ العان مەكەمەلەردىڭ قاي قالادان تاپسىرىس بەرگەندەرى ءتىزىلىپ، كوز الدىنا سامساپ شىقتى. جەردەن جەتى قويان تاپقانداي قۋانعان جايداربەك ورنىندا قوزعالاقتاپ كەتتى. باسقارما جيىنىندا ەندى قايتىپ سالى سۋعا كەتىپ تۇرمايتىن بولدى. بولاتقا ايتىپ، تاماشا ءبىر تانىستىرىلىم جاساتىپ السا بولعانى. ماقتاۋلى باسشىلارمەن يىق قاعىستىرىپ، تەرەزە تەڭەستىرىپ جۇرەتىن كۇن الىس ەمەس!

– بالكىم، ينجەنەردەن جارناماشىعا اينالارسىڭ؟-دەپ امالى تاۋسىلعان دابىل بولاتتى اشىق مىسقىلدادى. ونىڭ ۋلى قاعىتپاسىنا جاس جىگىت سالماقپەن تويتارىس بەردى.

– دابىل مىرزا،-دەدى ونىڭ تۋرا وزىندەي رەسمي رايمەن،-البەتتە، جارناما كەرەك-اق. وعان ارنايى بولىنەتىن قارجى جوعىن ەسكەرىپ، وسى سايتقا جارناما ءبولىمىن دە قوسىپ قويعانمىن. جارناما ماتىندەرىن سايت پاراقشاسىنىڭ تومەنگى جاعىنان كورە الاسىزدار.

– ءيا، جارناما سياقتى ۇساق-تۇيەككە بولەتىن بىزدە قاراجات جوق،-دەپ باس ەسەپشى زايگۇل ەشتەڭەنىڭ بايىبىنا بارمساسا دا، ات-تونىن الا قاشتى.

– ارتىق شىعىنعا جول بەرمەيتىندەرىڭىز بەلگىلى عوي. سوندىقتان ءبىزدىڭ ونىمدەردى كوپشىلىككە تانىتاتىن جارناامالار وسى سايتقا ورنالاستىرىلعان. كەز كەلگەن الەۋمەتتىك جەلىگە بولىسە الاسىزدار. مىسالى، بىلاي. –بولاتتىڭ سالالى ساۋساقتارى پلانشەتتىڭ پەرنەتاقتاسىندا بىرەر باتىرمانى باسىپ قالىپ ەدى، جارناما جايداربەكتىڭ تەلەفونىنا كەلىپ تۇسە قالدى.

– جارناما ءماتىنى قىسقا، ءارى ادامدى اربايتىنداي كۇشى بار ەكەن. «وتاندىق نارىقتا جيىرما جىل: ساپا، تۇراقتىلىق، قولجەتىمدى باعا» دەگەن جالعىز سويلەمدە-اق ماقتاۋىن اسىرىپسىڭ.-جايداربەك قالتا تەلەفونىن تۇڭعىش رەت كورىپ تۇرعانداي، تامسانا قادالدى.

– ءونىم كولەمىن ارتتىرۋ تۋرالى مەنىڭ ۇسىنىسىمدى باسشىلىقتىڭ اتىنان جوعارىعا جولداۋ قاجەت پە، سونى وسى جەردە شەشىپ الساق،-دەپ بولات ساڭقىلداي سويلەپ، جايداربەكتىڭ جەلكەسىندە قادالىپ تۇر. باستىعى «ءيا» دەپ ايتپاسا، وسىلاي قارا كەشكە دەيىن قازديىپ تۇرا بەرەر ءتۇرى بار.دابىل بولاتتىڭ ءار سوزىنە باس تەرىسى قۇرىسىپ وتىر ەدى، ونىڭ «باسشىلىقتىڭ اتىنان» دەگەنىن قۇلاعى شالىپ قالىپ، ەڭسەسىن تىكتەپ الدى.

– بولات سەيسەنۇلى دۇرىس ايتادى. باسشىلىقتىڭ ۇسىنىسى دەپ جوعارىعا جولدايىق. مىنا تانىستىرىلىم جۇمىسىن قوسا تىركەيىك. ولارعا كەرەگى دە ءبىزدىڭ ناتيجەلى جۇمىسىمىز ەمەس پە؟ رۇقسات بەرىپ، قولداۋ تانىتارى ايدان انىق. –كەنەتتەن قاباعى جادىراپ، قۇرىس-تىرىسى جازىلىپ شىعا كەلگەن دابىلعا وزگەلەر تاڭىرقاي قاراستى.

– وندا جىل ورتاسىنا قاراي ءونىم كولەمىن ارتتىرۋعا قالا باسشىلىعىنان رۇقسات سۇرايمىز. بولات، بار شارۋانى ءوزىڭ قولعا ال.

– قىزمەتتىك حاتتى جازا الماساڭىز، ماعان الىپ كەلىڭىز. قانشا جىلدان بەرى مۇلتىكسىز اتقارىپ جۇرگەن ءىسىم عوي،-دەپ دابىل بۇلت استىنان شىققان كۇندەي جادىراپ، بولاتقا ەزۋ تارتا قارادى. ونىڭ بۇل وزگەرىسىن نەگە جورىرىن بىلمەي قالعان بولاتتىڭ كەلىسپەسكە لاجى قالمادى.

– قىزمەتتىك حاتتى باسشىلىقتىڭ اتىنان جازىپ، دايىنداپ قوي. مەن قول قويىپ، ءمورىمدى باسقان سوڭ، مەجەلى جەرىنە جولدايمىز.- جايداربەك تە قالا باسشىلىعى الدىندا كوتەرىلىپ قالاتىن ءوزىنىڭ جەكە بەدەلىن ويلاپ، دابىلدىڭ ءسوزىن قۋاتتاي ءتۇستى. بولاتتىڭ اتاقپەن دە، ابىرويمەگن دە ءىسى بولمادى. ول ءوزى ەڭبەك جولىن العاش باستاعان وسى زاۋىتتى ءبىر جاقسىلىققا، تيتتەي بولسا دا جاڭعىرۋعا جەتكىزسەم دەگەن ويدىڭ جەتەگىندە عانا تۇردى.  دابىلدىڭ كابينەتىندەگى جۇمىس ۇستەلىنە تەزدەتە جايعاسقان بولات قىزمەتتىك حاتتى لەزدە دايىندادى. ونى كوز جۇگىرتىپ وقىپ شىققان جايداربەك ءوزىنىڭ اتى-ءجونى جازىلعان تۇسقا قولىن يرەكتەتىپ، ءمورىن باستى. ونىڭ سوڭىنان  اتى-ءجونىن قوسقىزعان دابىل ورنەك ءتارىزدى قولىن قويدى. بۇل ءۇشبۋ حاتقا بولاتتىڭ ەسىمى ءبىر نوقات بولىپ تا تۇسپەدى. وعان مۇڭايعان جاس مامان بولمادى، تسەحتاردى ارالاپ، جۇمىسشىلارمەن باۋىرىنداي  شۇيىركەلەسىپ، ەڭبەكتىڭ جالىنىنان قانات ءبىتىپ، ءبىر ورىندا تۇراقتامادى. پلانشەتىن قولىنان تاستامايتىن داعدىسىمەن كەلەسى تسەحقا كىرىپ، جۇمىسشىلاردىڭ جايىن ىشتەي تارازىلادى. انە، ەكى جۇمىسشى قويمادان اۆتوبۋس ەسىگىنڭ قاڭقاسىن جاساۋ ءۇشىن مەتالداردى كوتەرىپ اكەلدى. قيمىلدارى اسىعىس، تسەحقا كىرگەن بويدا مەتالل پاراقتاردى  سالدىر-گۇلدىر ەتكىزىپ، تاستاپ جىبەردى. ونسىز دا شاڭ باسقان جەر بۇرق ەتە قالدى. «مۇقيات قيمىلداۋ كەرەك ەدى،»-دەپ ويلاعان بولات ولاردى سىرتتاي باقىلاپ تۇر. ءبىرىنىڭ قاباعى سالىڭقى، ۇيقىسى قانباعان ءتارىزدى. الدە ءوزىن جايسىز سەزىنىپ تۇر ما؟ ال ەكىنشى جۇمىسشى ونى دىگەرلەپ قويار ەمەس. «ءبارىمىزدىڭ ءبىر ىرعاقتا ارەكەت ەتكەنىمىز ابزال،»-دەگەن ويعا قالعان بولات پىكىرىن پلانشەتىنىڭ «ەسكەرتپە» بەتىنە جازىپ قويدى. بۇل ەسكەرتپەلەردى ول ادەتتە ەشكىممەن بولىسە بەرمەيتىن، تەك جۇمىس كۇنىن سارالاعان كەزدە نازارعا الۋ ءۇشىن عانا جازاتىن.  اكەلىنگەن پاراقتار پرەسس ماشيناسىندا قيىلۋى ءتيىس. بولات ەندى بار نازارىن مەتالدىڭ كەسىلۋ ۇردىسىنە اۋداردى. قوسىلعاندا بىركەلكى ىزىڭداپ تۇرعان ستانوك پاراق سالىنعان كەزدە قىرىلداعانداي داۋىسقا ۇلاستى. قاباعى كىرتيگەن نارتاي باتىرمانى باستى دا، سۇلەسوق كۇيدە باقىلاعان بولىپ تۇر. بولات مەتالل پاراقتىڭ بىرتەگىس كەسىلمەي جاتقانىن ۇساق دىرىلدەن جانە شەكتەن تىس مازاسىز دىبىستان-اق ۇعىندى. «قىسىمدى ازايتىپ، ۋاقىتى سوزىپ كورىڭىز. سوندا مىناداي بەيبەرەكەت دىبىس بولماۋى كەرەك،»-دەپ بولات نارتايعا سۇراۋلى جۇزبەن قارادى. ول تىلگە كەلمەستەن، پرەسس ستانوگىن جاڭا رەجيمگە اۋىستىردى. ەندى مەتالل پاراق  بولار-بولماس ۇساق دىرىلدەن ارىلىپ،  ماشينا گۋىلدەپ الا جونەلدى.

– مەنىمەن زامانداس بۇل ستانوك ەسكىرگەننەن ىسقىرىپ تۇر ما دەسەم، ءمانىسى باسقادا بولىپ شىقتى عوي. بولات قارعا، ءبىز شيرەك عاسىر وسى ماشينانىڭ جانىندا ءجۇرىپ، ونىڭ دىبىسىنا قۇلاعىمىز ۇيرەنىپ كەتكەن. سەن جاڭادان كەلدىڭ، تەمىردىڭ «ءتىلى» ساعان تاڭسىق. سودان دا تەحنيكانىڭ «سىرقاتىن» بىردەن اڭعاراسىڭ،-دەپ نارتاي اقتالعانداي كەيىپ كورسەتتى.

– ەگەر مەتالل پاراقتاردىڭ شەتى تەگىستەلىپ قيىلماسا، وندا قايتا وڭدەۋگە ءماجبۇر بولامىز. ۋاقىت-التىننان دا قىمبات.  –بولاتتىڭ قاداپ ايتقان ۋاجىنە قارسى كەلمەگەن نارتاي ستانوكتى توقتاتىپ، جاڭا قالىپقا ەنگەن مەتالدى ۇستاپ كوردى. تاجىريبەلى جۇمىسشى قولعاپپەن سيپاسا دا، مەتالدىڭ شەتىنىڭ ادەمى تەگىستەلگەنىن سەزدى.

– نارتاي اعا، ءسىز اۋىرىپ تۇرسىز با؟ سىركەڭىز سۋ كوتەرمەي تۇرعانداي كورىنەدى،-دەپ وسى ءسات بولات ورايىن تاۋىپ، ونىڭ دەنساۋلىعىنا الاڭدايتىن جىلى نيەت تانىتتى.

– تاڭنان بەرى دەنەم اۋىرلاپ تۇر. سەن حال-جاعداي سۇراعاننان كەيىن بويىم جەڭىلدەپ قالدى،-دەپ نارتاي نە قالجىڭداعانى، نە شىنىن ايتقانى بەلگىسىز، بولماشى ەزۋ تارتتى.

– اعا، بىلە بىلسەڭىز، ينجەنەردىڭ قىزمەتتىك پارىزى تەك جۇمىس قارقىنىن، ەڭبەكتىڭ ونىمدىلىگىن باقىلاۋ ەمەس، جۇمىسشىنىڭ، سىزدەي اعالارىمنىڭ دەنساۋلىعىنا دا زەر سالۋ. وسى-مەنىڭ مىندەتىم.  ءوزىڭىزدى جايسىز سەزىنسەڭىز، باستىققا مالىمدەمە جازىپ، ءسىزدى ەرتەرەك ۇيىڭىزگە قايتارا الامىن!-قامقور كوڭىلىن انىق تانىتقان بولاتقا نارتاي بار دەنەسىمەن بۇرىلىپ، ريزاشىلىققا تولى كوزبەن قارادى.

– راس ايتامىن، بولاتجان، سەن ءحالىمدى سۇراعان سوڭ، كادىمگىدەي سەرگىپ قالدىم. ادامدى جىلى سوزبەن دە ەمدەۋگە بولادى دەگەن وسى شىعار. الاڭداما، جۇمىسىمدى اياقتاپ بارىپ، ەلمەن بىرگە قايتايىن.

نارتايدىڭ وزىنە سەنىمدى سويلەگەنىنەن بولات لاجى قۇرىپ، ونىڭ جۇمىستا قالۋىنا رۇقسات ەتتى.  بۇل كەزدە قيىلعان بولشەكتى وزگە جۇمىسشىلار قولمەن تەگىستەۋگە كىرىسكەن.  ولاردىڭ ماڭدايلارىنان تەر بۇرشاقتاپ، قاۋىرت تىرلىككە كوشكەندەرىن كورگەندە، بولات «جاڭارعانىمىز قايسى؟ ءالى قول ەڭبەگىنە مۇقتاجبىز. شەتەلدە مۇنداي ءىستى قۇلتەمىرلەر اتقارادى، بىزدە اعالارىمىز جان تەرگە تۇسەدى،»-دەپ وكىنىشتى ويعا كەتتى. قيالىنداعى زاۋىت تاعى ءبىر جارق ەتە قالدى دا، شىنايى ءومىر ءباز-باياعى قالپىن تاپتى.  قيىلىپ، تەگىستەلگەن مەتالل پاراقتار باسقا ستانوكتا تاعى باپتالدى. ۋاقىتتى باعامداپ تۇرعان بولات  دايىن بولدى-اۋ دەلىنگەن بولشەكتى دانەكەرلەۋگە  جىبەردى.  «شىركىن، وسىنىڭ ءبارىن اۆتوماتتاندىرىلعان تەحنيكا اتقارسا! اعالار، ءبىر-ءبىر ءۇيدىڭ ازاماتتارى وكپەلەرى شاڭ قاۋىپ، تىنىستارى تارىلماس ەدى!»-دەگەن ويى جاس ينجەنەرگە زاۋىتتى جاڭارتۋعا قاتىستى ءبىر جوبا ويلاپ تابۋعا مىعىم شەشىم قابىلدادى.  ءبىر بولشەكتى دايارلاۋعا جۇمسالعان ۋاقىتتى ەسەپتەپ، پلانشەتىنە ءتۇرتىپ العان بولات دەمدەرىن باسىپ، ءسال ايالداعان جۇمىسشىلارعا ءبىر سۇراق قويدى:

– ءبارىن قولمەن اتقارۋ قيىن ەمەس پە؟

– ە، نەسى بار؟ باياعىدان وسىلاي ىستەپ كەلەمىز،-دەستى ولار ماڭداي تەرلەرىن ءسۇرتىپ تۇرىپ.

– جۇمىسىمىزدى اياقتاعان سوڭ ءبىر-اق بارامىز دەپ ايالداماي، تۇسكى ۇزىلىسكە تۋرا ۋاقىتىندا شىعايىق، اعالار،-دەگەن بولات كوزدەن تاسا بولدى.

– دابىلدىڭ ايعايىنا ۇيرەنىپ قالعان قايران باسىم وسى بولات العاش جۇمىسقا تۇرعاندا، ماعان تاياپ كەلىپ، «حالىڭىز قالاي؟» دەگەندە تاڭ قالىپ ەدىم. ءوزىن ارزان سويلەپ، جىلتىر كۇلەتىن جادىگوي بىرەۋ مە دەپ ۇناتپايتىنمىن. سويتسەم، ءىنىمىز ناعىز مەيىرىمدىنىڭ ءوزى بولىپ شىقتى،-دەگەن نارتاي  بولاتتىڭ جاقسى اتىن جاماعاتقا جاريا ەتتى.

– اقىرىن سويلەپ، ايتقانىن ورىنداتا بىلەتىن بۇل جىگىت ارامىزدا ۇزاق جۇرە قويماس. ءبىزدىڭ زاۋىت ونىڭ قىزمەت بارىسىندا ءوسۋىنىڭ العاشقى باسپالداعى شىعار،-دەپ وزگە بىرەۋ ءوز كۇدىگىن ورتاعا سالدى.

– ءاي، قايدام، ءبىر جىلدا تايىپ تۇراتىن بولسا، جانىن سالىپ جۇمىس ىستەمەس ەدى عوي.-نارتاي كوكىرەگىن كەرە كەڭ تىنىستاپ، كەلەسى بولشەكتى ازىرلەۋدىڭ قامىنا كىرىستى. باسقالارى دا ءوز مىندەتتەرىن اتقارۋعا كوشتى.

تسەحتان شىققان بولات كىرەبەرىستە قابىرعاعا ىلىنگەن سىزباعا تەسىلدى. قيىلعان مەتالدى قولمەن تەگىستەگەنشە، ونى بىردەن ستانوكقا نەگە سالماسقا؟ وسى ويى وزىنە ۇناپ قالعان ول جۇمىستىڭ كەزەڭدەرىن ءوزارا بىرىكتىرىپ، وزگەرىس ەنگىزدى. ءتىپتى باستىعى دابىلمەن كەڭەسۋى كەرەكتىگىن ەستەن شىعاردى. «سول پاڭ نەمەدەن كەلگەن قۇقايدى كورىپ الدىم» دەپ ءوز-ءوزىن جىگەرلەندىرگەن بولات سىزبادان ءسال دە بولسا جاڭا كەلبەت سەزىپ، جان-جاعىنا ماسايراي قارادى. جورتاقتاپ كەلىپ، بقنىڭ جانىنا توقتاعان جاراس ءىشىن تارتا تاڭداندى:

– اتام زاماننان كەلە جاتقان قولمەن تەگىستەۋ ءۇردىسىن سىزىپ تاستادىڭ با؟ باستىعىڭ «بۇيرەكتەن سيراق شىعاردىڭ» دەپ شالا بۇلىنسە قايتەسىڭ؟

– بۇلىنبەك تۇگىلى ىشەگى ءۇزىلىپ كەتسىن!-ءوزى سىپايى، ادەپتى ساناپ جۇرگەن جاس ارىپتەسىنىڭ مىنا سوزىنە جاراس قارقىلداي كۇلدى.

– سۋ جاڭا بولماسا دا، مەتالل تەگىستەيتىن ستانوك بار. ءبىزدىڭ جۇمىسشگىلار نەگە بار كۇش-جىگەرىن تيتىقتاتار دەنە ەڭبەگىنە ارناۋى كەرەك؟

– ءاي، سەيسەننىڭ ۇلى، سەيسەننىڭ ۇلى! اۋماعان اكەڭسىڭ. ول دا باستىقتىڭ الدىنا بارىپ، شىكىرەيىپ تۇرۋشى ەدى. «ءجونى سولاي، شىندىق وسىلاي» دەپ ايتارىن اقتارىپ سالىپ، قاراپ تۇراتىن.-جاراس بولاتتى ارقاسىنان اياماي ءبىر ۇردى دا، بەت العان جاعىنا جونەي بەردى. بىراق بولات ءوزىنىڭ وڭ نيەتتەن تۋعان بۇل ارەكەتىنىڭ  ناسىرعا شابارىن سەزگەن جوق.  جۇمىس سىزباسىنىڭ وزىنە ەسكەرتىلمەي وزگەرگەنىن كورگەن دابىل بۇل جولى ايعايعا باسپادى. جىلانداي جورعالاپ كەلىپ، جۇمىسشىلارعا ءتاتتى تىلمەن سويلەپ، ولاردى بولاتقا قارسى ايداپ سالدى.

– ونىڭ بار ويلاعانى-سەندەردى قىسقارتىپ، جۇمىس ءۇردىسىن اۆتوماتتاندىرۋ. مەنىڭ بار ەسىل-دەرتىم-قازىرگى جۇمىس ورىندارىن ساقتاپ قالۋ. وسى شارۋا ءۇشىن ونىمەن جاعا جىرتىسارداي حالگە جەتتىم. سەنسەڭىزدەر، ءتىپتى بولات سەيسەنۇلى جاايداربەك مىرزانى ءوز دەگەنىنە كوندىرىپ، سىزدەردى قاقاعان قىسقا جۇمىسسىز قالدىرا ما دەگەن ويدان مازام قاشىپ ءجۇر،.

ساناپ سويلەپ، ءار سوزىنە ىزگى نيەت پەن جاناشىر راي ۇيالاتقان دابىل اقىرى ولاردى يلاندىرىپ تىندى. جۇمىسشىلاردىڭ اراسىندا «بولات- جاناشىر ازامات» دەگەن وڭ كوزقاراس قالىس قالىپ، ونى داتتاپ، بالاعاتتايتىن، تەرىس جاققا بۇرا تارتاتىنداردىڭ قاراسى كوبەيدى.   ۇجىمنىڭ ءبىرسىپىراسى بولاتتىڭ ءتۇزۋ مىنەزىنە، اق-ادال پەيىلىنە سەنسە دە، قايسىبىرى دابىلدىڭ ارباۋىندا قالدى. ەندى بولات ءوزى كۇلىمدەپ كىرىپ، قيماي شىعاتىن زاۋىت قاقپاسى قيامەتتىڭ قايىمىنا اينالىپ بارا جاتى.وسەك ءسوز زاۋىت ىشىندە جەلدەي ەستى.

– جاڭا ينجەنەر زەينەت جاسىنا تاياعانداردى قىبىن تاۋىپ قىسقارتۋعا جوعارىدان تاپسىرما الىپتى.

– ءوزى كۇلىپ كىرىپ، كۇڭىرەنىپ شىعاتىن زىميان ەكەن!

– دەمەۋشى تاۋىپ، ەسكى ستانوكتاردىڭ ءبارىن جاڭامەن الماستىرىپ، جارتى جۇمىسشىنى دالاعا قۋماقشى كورىنەدى.

– وسى زاۋىتتا اكەسى سەيسەن جاراقات الىپ، جۇمىسقا جاراماي قالعان. سوعان كەكتەنەتىن ءتارىزدى.

ورەكپىگەن وسەكتى قۇلاق قويىپ تىڭدامايتىن بولاتتى قۋ ءتىلدى ماۋلەن وڭاشا شىعارىپ الىپ، باردى باياندادى، تىلەكتەستىگىن بىلدىرۋدەن ايانبادى:

– مەن تابيعاتىمنان وسەكشى ەمەسپىن. بىراق مىنا ەستىگەندەرىمدى ساعان جەتكىزۋدى ازاماتتىق بورىشىم دەپ بىلەمىن. مىنا جۇرت بىرتىندەپ ساعان ارقالارىن بەرۋگە تايادى. داۋدىڭ باسى دابىلدىڭ كەشە كەشكە جۇمىسشىلاردى جيناپ الىپ، وتكىزگەن كىشىگىرىم جيىنىنان باستالعان. ول جيىندا...

ەستىگەنىن جىرداي ەتىپ جىپكە تىزگەن ماۋلەنگە بولات اڭتارىلا قارادى. ءوزىن كورە سالا جاۋ تۇتقان دابىلدىڭ بۇل قىلىعىن ءتىپتى تۇسىنە الار ەمەس.  ەڭبەك جولىن ەندى باستاعان بۇدان نەگە قاۋىپتەنەدى؟ بولات ونىڭ نەسىن الدى، نەسىن تونادى؟

– ول كرەسلوسىنان، قالا بەردى ۇجىمداعى ابىرويىنان ايىرىلىپ قالام با دەپ قورقادى. ءوزى ءىشتار، قىزعانشاق ادام، سەنىڭ كەلۋىڭ وعان كولەڭكە ءتۇسىرىپ تۇرعانداي كورىنگەن شىعار ول بەيشاراعا،-دەپ ماۋلەن  اسىعا-اپتىعا ءسوز تارقاتتى.

– دابىل ەل-جۇرتقا «سەندەردى قىسقارتىپ تاستاي ما دەپ، بولاتپەن كۇنىنە مىڭ شارپىسامىن» دەپ اسىرەلەپ تۇرىپ ايتىپتى. ەندى ساعان سالقىن قاباق تانىتىپ، كوز الارتاتىندار كوبەيۋى مۇمكىن. بىراق سەن شۇرق ەتەپە، ءبىز سەنى قولدايمىز!

– مۇنىڭ ءبىر ەمىن تابۋ كەرەك،-دەدى بولات ءوزىن يىعىنان قاققان ماۋلەنگە كوزى وت شاشا قاراپ.

– ءاي، بۇل جالعاندا ەكى نارسەگە داۋا جوق، ءبىرى ايەلدىڭ سايقالدىعىنا، ەكىنشىسى كۇيەدەي جاعىلعان جالاعا،-دەپ ءوز ءومىر تاجىريبەسىمەن بولىسكەن ماۋلەن بولاتتى ويلاندىرىپ تاستادى. ەگەر ارىپتەستەرى جالانىڭ وتىنا كۇيدىرسە، جاساعان جاقسىلىعىن قارالاپ، دۇشپانىن سۇيىندىرسە، ءايبات ءىسىن عايباتقا بالاسا، جاناشىرلىعىن جارەۋكەلىككە ساناسا، جاس جانى قالاي ءتوزسىن؟!

– قۇرالبەك كوكە،-دەدى جالانىڭ ءسونۋى قيىن وتىنا كۇيگەن كىناسىز جىگىت تىعىرىقتان شىعار جول تاپقانداي قۋانىپ كەتىپ.

– ءيا، كوكەڭ سەنى قولداپ وتىر. الايدا كوپشىلىكتى بىردەي سوزىنە سەندىرە الماي پۇشايمان.

ماۋلەن بولاتتىڭ كوڭىلىن الدامشى ۇمىتتەن ادا ەتىپ، ونى شىندىقتىڭ كوزىنە تۋرا قاراۋعا جەتەكتەي جونەلدى.

– كۇرەس!-دەدى ماۋلەن.-ءبىز بىرگەمىز وزىڭمەن! ءسوزىڭ-اق، ءىسىڭ- ءادىل، كىمنەن تايسالاسىڭ؟!

ماۋلەن ءبىر تالپىندىرىە قۇرالبەك كوكەسى تاعى قۇلشىندىرىپ جىبەرسە دە، بولاتقا بۇدان كەيىنگى كۇندەر وڭاي تيگەن جوق. سىزدى قاباق، سۇستى جۇزدەر ونىڭ جىگەرىن قۇم ەتكەندەي ەدى. بۇرىنعىداي ەتەنە ارالاسىپ، ءازىل-قالجىڭى جاراساتىن ءتاتتى كۇندەرى الىستاي بەردى. ۇسىنىس رەتىندە ايتقان اقىلىن بۇيرىق دەپ قابىلداپ، كوز الارتتى جۇرتى. قامقورلىق ءبىلدىرىپ، قالبالاقتاپ ەدى، جاعىمپازعا تەڭەدى. تۇسىنىسۋگە تىرىسىپ، جەكە سويلەسۋگە شاقىرعاندا، ونىسىن اقتالعانى دەپ قابىلدادى.

– زەينەتكە شىعۋعا ەكى-ءۇش جىل قالعاندا جۇمىسسىزدىق قامىتىن كيەر جايىم جوق. سەن ەشتەڭە جوعالتپايسىڭ. ەرتەڭ-اق جوعارىلاپ، ءىز سۋىتىپ كەتەسىڭ. قۇقايدى مىنا قارا جۇمىسشى كورەدى،-دەپ جەتكەرگەننىڭ جەتىمگە جەكىگەندەي زىلدەنگەنى جىگىتتىڭ ساعىن سىندىردى. از ءسوزدى جەتكەرگەننىڭ شەشىلگەنىن ءبىرىنشى رەت كورىپ، ءىشىن تارتتى. ءسوزى ءىرى، تىم ءزارلى ەكەن.

– قۇرالبەك كوكەڭ بيىل زەينەتكە شىعىپ ۇلگەرەدى. سوندىقتان ەندىگى جىلى جۇرەر قىسقارتۋ وعان قاۋىپ ەمەس. سودان دا سەنى قورعاشتاپ جۇرگەنىن ءبارىمىز بىلەمىز،-دەدى  ءجۇزىن ستانوكتان الماستان. ءوزىن كىسىگە ساناماي، تەرىس قاراپ سۋىق قالىپ كورسەتكەن جەتكەرگەننەن ءتۇڭىلىپ كەتكەن بولات تسەحتان اتىلا شىقتى. قالعان جۇمىسشىلار قوپارىلا ىشكە كىرە بەرىپ، اشۋعا بۋلىعىپ، ىزادان تۇتىككەن جىگىتكە قارسى ۇشىراستى.

– ءاي، جول بولسىن،-دەدى قۇرالبەك بولاتتىڭ قارسى الدىنا تۇرا قالىپ.

– الەي بولسىن دە!-ماۋلەن ءسوزدى قالجىڭعا بۇرىپ، اڭگىمە اۋانىن وزگەرتپەك ەدى، ىشتەي الاس ۇرعان بولاتتىڭ كوزىنە كوزى ءتۇيىسىپ، ءۇنسىز تۇرىپ قالدى. جالىن اتىپ تۇراتىن جاس جاناردا بەيكۇنا ءسابيدىڭ كەمسەڭدەگەن كەلبەتى بار ەدى.

– ەل نە دەسە، و دەسىن! سابىرلى قالپىڭنان تانبا! ءوز قىزمەتىڭدى جالعاستىرا ءبىل!-كوكەسىنىڭ بۇل اقىلى ويىنا قونباعان بولات تۋلاپ شىقتى.

– سالەمىمدى الماسا، ايتقانىمدى قۇلاقتارىنا ىلمەسە، سىزدانعان قاباقپەن شىتىناپ قانا سويلەسسە، مەن قالاي تىنىش جۇمىس ىستەيمىن!-بولاتتىڭ داۋسى اكەسىنە شاعىمدانعان بالاداي جارىقشاقتانا شىقتى. سوزگە دارىلداق جاراس ارالاستى:

– كىلەڭ ءسوزى باتىمدى اعالارىڭنىڭ ورتاسىندا تۇرىپ، نەگە ساستىڭ؟-سالقىن قاباقتى جىلىتۋعا جان سالىپ، ازىلگە جىعا سويلەسە دە، بولاتتى جادىراتا المادى.

– دابىلمەن سويلەسەمىن،-دەپ ەسىككە ۇمتىلدى بولات.

– ونىڭ ءسوز تانيتىن قابىلەتى بارىنا كۇماندانامىن،-دەدى ماۋلەن بولاتتىڭ جولىنا توسقاۋىل بولىپ.

– جايداربەك اعامەن تىلدەسەمىن،-دەپ ىشقىندى جانى كۇيگەن جاس مامان.

– وعان جۇمىسى ءجۇرىپ جاتسا بولدى، وزگە جايعا باسىن قاتىرمايدى. ودان دا سەن بىزگە سەنىم ءبىلدىر.

ماۋلەننىڭ ءسوزىن ءبارى ماقۇلداي جونەلدى:

– ەشكىممەن سويلەسىپ، اۋرە بولما!

– ءبىز جۇمىسشىلارمەن لەبىزدەسىپ، ۇركىپ كەتكەن تىنىشتىق قۇسىن قايتا شاقىرامىز،-دەپ قۇرالبەك كۇلىمدەپ كەلىپ، بولاتتى ارقاسىنان قاقتى. ادەتىنشە قاتتى ۇرماي، جىلى الاقانىمەن مەيىرلەنە سيپادى.

– كىتاپتى كوپ وقيسىز-اۋ،-دەپ جىميدى بولات كوڭىلىنىڭ كرى كەتىپ، كوزىنىڭ نۇرى ويناپ.

– اۋىسىمدى تاپسىرىپ، ۇيگە بارعاندا، شاڭىراققا قاراپ قۇر جاتپايىن دەپ، كىتاپ وقيتىنىم راس. كەيدە وسىلاي اسەرلى سويلەپ كەتەتىنىم سودان،-دەپ الپامساداي قۇرالبەك ارىق جىگىتتى باۋىرىنا تارتتى. بۇل جىلىلىق بولاتقا قۋات بەردى، كۇرەستە وشپەس سەرپىن، سونبەس قايرات سىيلادى.

كەشتەتە ۇيىنە جەتكەن بولاتتى اتا-اناسى العى شەپتەن جەڭىسپەن ورالعان جاۋجۇرەك ءباھادۇردى قارسى العانداي تىم جىلى شىراي تانىتتى. داستارحان كەنجەلەرىنىڭ ءسۇيىپ جەيتىن تاعامىنا سىقاپ تۇر.

– قوناق كەلە مە؟-دەدى بولات اكەسىنىڭ سوڭىن الا ۇستەلگە جايعاسا بەرىپ.

– جوق، قىزمەتتەن شارشاپ-شالدىعىپ بالام كەلسە، نەگە داستارحاندى جايناتپاسقا؟ –اناسى بۇعان بارلاي قاراپ، سىر سۋىرتپاقتاۋعا كوشتى. «امەريكادا نەگە قالمادىڭ؟» دەگەن وپكەسى بۇل كۇندەرى تارقاعان. نەبىر ءدامدىنى ۇلىنىڭ الدىنا قاراي ىعىستىرىپ قويادى.

– شەكتەن اسقان مەيىرباندىلىقتىڭ استارىندا نە جاسىرىنىپ تۇر؟ سونى ويلاپ وتىرمىن،-دەپ كۇلە جاۋاپ بەرگەن بولات مايلى قۋىرداقتان قاسىعىن تولتىرا اسادى.

– جۇمىسىڭدا جايسىزدىق بولسا، ءبىز ءبىر جاعىنان دەمەۋ بولايىق دەپ شەشتىك. –اكەسىنىڭ مىنا سوزىنە بولات اڭقيدى دا قالدى. جۇمىس قامىنا قاتىستى قاباعىن كىربىڭ شالسا، ەشكىمگە سەزدىرمەي-اق، ۇيگە كۇلىمدەپ كىرەتىن. قوس ارداقتىسى بالاسىنىڭ جان تۇكپىرىندەگى بەيمازا ءحالدى ءدوپ باسىپتى.

– ءيا، الا كوڭىل بولىپ جۇرگەنىڭدى الدەقاشان سەزگەنبىز. ءوزىڭ ايتارسىڭ دەپ كۇتتىك. شاي ءىشىپ وتىرىپ، سىر بولىسەرمىز،-دەپ نۇرگۇل كەنجەسىن كوزىمەن ايالادى.

– جوق، اسىرا سىلتەپ وتىرسىزدار. جۇمىستا ءبارى جاقسى.-شىر-پىرى شىققان بولاتقا اكە مەن شەشە سەنبەيتىندىكتەرىن يشارامەن-اق ءبىلدىردى.

– قىزمەت بابىندا جايناعان جاز دا ورنايدى، قاھارلى قىس تا ازىرەيىلدەي ءتونۋى مۇمكىن. –بولات ارداقتىلارىن جۇباتامىن دەپ، بۇل سوزىمەن تىپتەن الاڭداتىپ قويعانىن بايقاماي قالدى.

– جاز دەگەنىڭ تۇسىنىكتى. قىستىڭ الاي-دۇلەي بورانىن سوقتىرعان كىم؟-اكەسى مەن شەشەسى بۇعان تەلمىرە قاراپ، جاۋاپ كۇتتى.

– جاي، اسىرەلەپ ايتقان ءسوزىم عوي.-بولات جاۋاپتان قاشىپ، بۇلتالاقتاي سويلەدى.

– الىس امەريكادا قالۋىڭا، قىزمەت ساتىسىندا وسۋىڭە بارلىق مۇمكىندىگىڭ بولدى. دەسە دە سەن «ەلىم» دەپ جۇرەگىڭ ەلجىرەپ كەلدىڭ. سول بەتىڭنەن تانبا!-اكەسى ۇلىنىڭ جان القىمنان الىپ جۇرگەن جايسىزدىقتى سۇراعىشتاپ قادالماسا دا، كوكەيگە قونار اقىلىن ايتتى.

– ءومىردىڭ ەكىنشى اتى-كۇرەس. تايتالاستان قاشپا!-اناسى اق قۇبا ءوڭى قۇبىلىپ، بولاتتى جىگەرلەندىرە ءتۇستى.

– ءتۇۋ، اكە، اپا، سىزدەردىڭ وسىنشالىقتى بەينەلى سويلەيتىندەرىڭىزدى-اي!-تۋعاندارىنىڭ قولتىعىنان دەمەگەنىنە جاس بالاشا ءماز بولعان بولات بۇل ءتۇندڭ تۇنجىر ويعا شومباي، اقىلى اڭداعاندى جۇرەگىنە جىرلاتىپ، قايراتىن بويىنا جيىپ، قولىنا جانىنىڭ جەبەۋشىسىنە اينالعان ۇلى اقىننىڭ كىتابىن الدى. ءوزى جاتقا بىلەتىن سويلەمدەردى كۇبىرلەپ وقىپ، ىشتەي قايتالادى:  «بۇل جاسقا كەلگەنشە جاقسى وتكىزدىك پە، جامان وتكىزدىك پە، ايتەۋىر ءبىرتالاي ءومىرىمىزدى وتكىزدىك: الىستىق، جۇلىستىق، ايتىستىق، تارتىستىق، اۋرەشىلىكتى كورە-كورە كەلدىك. ەندى جەر ورتاسى جاسقا كەلدىك: قاجىدىق، جالىقتىق، قىلىپ جۇرگەن ءىسىمىزدىڭ بايانسىزىن، بايلاۋسىزىن كوردىك، ءبارى قورشىلىق ەكەنىن بىلدىك. ال ەندى قالعان ءومىرىمىزدى قايتىپ، نە قىلىپ وتكىزەمىز؟ سونى تابا الماي ءوزىم دە قايرانمىن.» كوز الدىندا ۇلاعاتىمەن تەرەڭدەي بەرگەن حاكىم ابايدىڭ ءار ءسوزى وعان وزىنە ايتىلعان ۇلى كەڭەستەي كورىندى. «ءيا، اۋرەشىلىك كورە-كورە كەلدىك. ەندى نەمەن اينالىسارىم ايقىن،»-دەپ بەلىن بەكەم بۋىنىپ، كومپيۋتەرىن قوستى. كوز الدىنان قيالداعى زاۋىتتىڭ كورىنىسى تىزبەكتەلىپ  وتىپ جاتتى.

***

الماتىنىڭ ماي توڭعىسىز قىسى ءتامامدالىپ، ناۋرىزدا ەرتە كوكتەم شاھارعا قۇشاعىن اشتى. اۋادان دا جاڭعىرۋ مەن تۇلەۋدىڭ ءيىسى اڭقىپ تۇردى. كۇننىڭ رايى قۇبىلمالى كەيىپ كورسەتسە دە، بولات  ماقساتىنان ءبىر اينىمادى، جاڭا جوباسىن پىسىرە ءتۇستى.  قولى قالت ەتسە، كومپيۋتەرىنىڭ ەكرانىنا كوز تالدىرادى. جاستىقتىڭ قىرقاسىنىڭ قىزعالداعىن تەرگەن جاس كوڭىلى تەپسە تەمىر ۇزەردەي بۇلا جىگىتتىڭ قيالىن جۇردەكتەتتى، ءار ىسىنەن كوپشىلىكتى قۇلاعدار ەتىپ، تامساندىرىپ ءبىتتى.

بۇگىن تۇنگى اۋىسىمعا بەكىتىلگەن بولات كەشكى استان سوڭ توق كوڭىلمەن ۇيىنەن شىقتى. وتباسىندا قارا شاڭىراق يەسى ەكەنىن ەستەن شىعارىپ، قىزمەتىنە قۇلشىنا كىرىسكەن. اناسى سونداي شاقتاردا ازىلمەن ءبىر تۇيرەپ الاتىن:

– جاستىق شاعىڭدى سول ەسكى زاۋىت ۇرلاپ كەتپەسىن. كەلىن ءتۇسىرىپ، نەمەرەنىڭ قىزىعىن كورسەتۋدى دە ويلا ءبىر ۋاق!

– جەلىك قۋاتىن جاسىڭ ەمەس. سەن ءتىپتى وقۋدان باسقاعا مويىن بۇرماي كەلدىڭ. بۇيتە بەرسەڭ، شەشەڭ قارا قازانمەن ۇزاق الىسىپ جۇرەر،-دەپ سەيسەن دە جانارى كىرەۋكەلەنىپ، ۇلىنا ءۇمىتتى كوز تاستايتىن. جارقىراعان جانارى سول اپاتتى وقيعادان سۋالعان اكەنىڭ جارىق نۇرى، كوڭىلىنىڭ جىرى كەنجەسى ەدى.

– وسى جوبامدى امان-ەسەن اياقتايىن، سوسىن ...-دەپ ءسوز بۇيداعا سالعان بولاتتى ەكەۋى قوس بۇيىردەن قىسپاي،  بازىنا ءبىلدىرىپ تىنعان.

كولىگىن تىزگىندەپ، قالانىڭ كەشكى كەپتەلىسىندە تۇرعان بولات جىراقتا قالعان ماحابباتىن ەسىنە الدى. سۇيمەدى ەمەس، شىن ءسۇيدى. قول ۇستاسىپ امەرايكا اسقاندا، قۋانىشى قوينىنا سىيماعان. جۇرەگىنىڭ جىرى، كوڭىلىنىڭ سىرى بولعان سەزىم  ەلگە قايتۋدان باس تارتقاندا، ىشتەي كۇڭىرەنگەنى دە راس. تاعدىر ەمەس، وزدەرى قولدان جاساعان قارا قامال ەكى ارانى ءبولىپ تۇردى. سەزىم امەريكالىق ارماننىڭ سوڭىنان كەتتى. ال بولات تۋعاندارىنىڭ ورتاسىنا قايتىپ ورالعان. «ادام ءۇش كۇننەن كەيىن توزاققا دا ۇيرەنەدى» دەگەن ءسوز راس. ساعىنىشتان جۇرەگىم شەرگە تولار دەپ تاعدىرىمنان تايسالىپ ەدىم. قاربالاس قىزمەت قامى ونىڭ بۇل ومىردە بار ەكەنىن دە ۇمىتتىرىپ جىبەردى. مۇمكىن، و باستا ونى جان-تانىممەن سۇيمەگەن بولارمىن،»-دەپ وي ايدىنىندا جۇزگەن بولات زاۋىت قاقپاسىنىڭ الدىنا كەلىپ توقتادى. كوڭىلى قالاپ العان قازىرگى ومىرىنە ءدان ريزا كۇيدە جۇمىس كيىمىن اۋىستىرىپ، بىردەن دانەكەرلەۋ تسەحىنا بەتتەدى. جانىنا جاقىن ارىپتەستەرى وسى تسەحتان تابىلاتىن. تۇنگى اۋىسىم باستالماي جاتىپ، ەرتەلەتىپ جەتۋىنىڭ توركىنى دە وسىندا. اعاالارىمەن اقىلداسسا، كەڭەسىپ پىشكەن تونىنىڭ كەلتە بولماسىنا كوڭىلى سەنەدى.ۇزىن ءدالىزدى بويلۆپ، كەلە جاتىر ەدى، ءبۇيىر ەسىكتەن اتىپ شىققان جاراس قاتارلاسا كەتتى:

– ساعان دابىل حابارلاسپادى ما؟-دەدى توتەسىنەن.

– جوق، ول مەنىمەن نە دەپ سىرلاسپاقشى؟-دەدى بولات مىسقىلداپ.

– جايداربەك دەمالىسقا كەتكەندە، ونىڭ مىندەتىن ۋاقىتشا اتقارىپ وتىر ەمەس پە؟ ءوزىن زاۋىت ديرەكتورى سەزىنىپ، كوزى تەك توبەگە قادالعان ءتۇرىن كورسەڭ،-دەپ قىجىرتتى جاراس سىر ساقتاي بىلمەيتىن ايعاي داۋسىمەن.

– مەنىڭ وندا جۇمىسىم جوق،-دەپ بولات دانەكەرلەۋ تسەحىنىڭ الدىنا كەلىپ كىدىردى.

– بىلەمىن، بىراق ەلدىڭ ءبارى قالا باسشىلىعىنىڭ سەنى شاقىرتىپ جاتقانىن ايتىپ، گۋلەپ ءجۇر.

– الىپ قاشپا سوزگە ءمان بەرمەيمىن، قاۋەسەت تاراتاتىنداردىڭ  سوڭىنان ەرمەيمىن، كوڭىل بولمەيمىن. اينالىسار ءىسىم جەتەرلىك،-دەپ بولات ىشكە كىرۋگە ىڭعايلانىپ ەدى، جاراس  بۇرىشقا قاراي سۇيرەلەي جونەلدى.

– حاتشىدان ەستىدىم. قالا باسشىلىعى سەنىمەن بىرەر كۇندە جۇزدەسپەكشى ەكەن.

– ونىسى قىزىق بولىپتى،-دەپ بولات تاڭىرقاي سويلەپ، جاراستىڭ قاقپانىنان قۇتىلماق ەدى، ول تاعى الدىن ورادى.

– دابىل ءوزى بارىپ، ايدى اسپانعا شىعارىپ جۇرمەسىن. قىزمەتتىك حاتتى سەنەن جاسىرىپ وتىرسا قايتپەكسىڭ؟ ونسىز دا كەيبىر جۇمىسشىلاردىڭ ساعان دەگەن نيەتتەرى ءتۇزۋ ەمەس. –جىلى قاباقپەن ايتىلعان سوزگە بولات ءسۇيسىنىپ كەتىپ، جاراستى ارقاسىنان بىرەر رەت قاقتى.

– جوعارى باسشىلىققا قاجەت بولسام، مەنى وزدەرى-اق تاۋىپ الادى. وعان قام جەمەڭىز،-دەپ نيەتى ءبىر ارىپتەسىن تسەحقا قاراي باستادى.

– مەنىكى سەنىڭ سىباعاڭنان قۇر قالماۋىڭنان تۋعان اق نيەت قوي،-دەپ ءجونىن ايتقان جاراس وزگە جۇمىسشىلارمەن كۇندەگىدەي ءجون سۇراسىپ، داڭعىرلاپ قويا بەردى.

– قۇرالبەك كوكە، جۇمىستى باستاماي تۇرىپ، بىرەر مينۋت كەڭەسسەك قايتەدى؟-دەپ بولات ءومىرىنىڭ تاعى ءبىر كۇنىن ەڭبەكتىڭ ءانىن سالۋعا ارناعان قارت جۇمىسشىعا قيىلا قارادى.

– اقىلداسساق ارتىق بولماس. نە تۋرالى ايتايىن دەپ ەدىڭ؟ جىگىتتەر، كانە، تۇگەل بەرى كەلىڭدەر،-دەپ كۇندەي كۇركىرەگەن زور داۋسىمەن قۇرالبەك جۇمىسشىلواردى ءبىر-اق ساتتە اۋزىنا قاراتا قويدى.

– مەن جوبا ويلاستىرىپ ءجۇرمىن. سول جوبامنىڭ ءبىر تارماعى جۇمىسشىلاردىڭ تسيفرلىق ساۋاتتتىلىقتارىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. مەن ءاربىر اۋىسىمنىڭ سوڭىنا قاراي شەبەرلىك ترەنينگتەرىن وتكىزسەم، سىزدەر ءبىر كىسىدەي قاتىسار ما ەدىڭىزدەر؟

– بەتىن سيپايتىن تەلەفوندى ارەڭ مەڭگەرىپ ەدىم. ەندى كومپيۋتەردىڭ ءتىلىن تابامىن دەپ ويلامايمىن،-دەپ قۇرالبەك بىردەن ات-تونىن الا قاشتى. تۋرا مىنەزىمەن ماسەلەنى اشىپ كورسەتتى.

– وسىلاي دەيتىندەرىڭىزدى بىلگەنمىن. سوندىقتان شەبەرلىك ساباقتارى ءىش پىستىرار ءدارىس تۇرىندە  ەمەس، تاجىريبە دەڭگەيىندە وتكىزىلەدى. پلانشەتتى قولدانۋدان باستايمىز. –ماقساتى ايقىن ينجەنەر سەنىمدى ءسوز الىپ، تاۋى شاعىلۋعا استە ءازىر ەمەستىگىن انىق اڭداتتى.

– ماعان تيك-توك ءتۇسىرۋدى ۇيرەتشى،-دەپ ازىلگە سۇيەدى ماۋلەن.  وزگەلەرى وعان دۇركىرەي كۇلىستى.

– ۇيرەنەمىن دەگەن ادام تابىلسا، مەن بىلگەنىمدى سارقىپ بەرەمىن. ابايدىڭ سوزىمەن ايتسام، «...جان قۇمارى-بىلسەم ەكەن، كورسەم ەكەن، ۇيرەنسەم ەكەن دەگەن.»

– وسى سەن ابايدىڭ ءسوزىن مايەك ەتىپ سويلەگەندە، قارسى الدىمدا ينجەنەر ەمەس، اقىن، جازۋشى تۇر ما دەپ قالامىن!-دەپ ماۋلەن تاعى ەزۋىنە كۇلكى ۇيىرە بەرىپ ەدى، قۇرالبەك تىيىپ تاستادى.

– بۇرالقى سوزگە ۇيىرسەكتەنىپ، ۋاقىت ولتىرگەنشە، جاقسىنى ۇيرەنەيىك. قينالىپ جاتساق، بولات ءوزى كومەكتەسەر.

اعا بۋىن وكىلىنىڭ ايتقان ءسوزى جازىلماعان زاڭداي سەزىلدى. بولات دانەكەرلەۋ تسەحىنىڭ جۇمىسشىلارىنا وڭتايلى ۋاقىت بەلگىلەپ، شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزۋدى جوسپارلادى. ويعا العان ءىسى ورايىن تاپپادى، ەرتەڭىنە تاڭ اتا قالا تارابى شۇعىل شاقىرتىپ، بولات سولاي قاراي قۇستاي ۇشتى.

– قالاعا بارعىشتاۋى جيىلەدى، ءتۇبى جايداربەكتى لاۋازىمسىز قالدىرماسا بولىپتى،-دەپ كۇڭكىلدەستى كۇنشىلدەر.

– جاڭا زاماننىڭ جاڭعىرۋدى سۇيەتىن جاس مامانىن قالا دا ەرەكشە نازارعا العان-اۋ،-دەپ تىلەگى ءبىر، مۇددەسى ورتاق جۇمىسشىلار وزدەرى مول ريزىققا كەنەلەردەي قول شاپالاقتاستى.

– قىسقارتۋعا ەنگەن جۇمىسشىلاردىڭ ءتىزىمىن اكەلمەسە جارادى،-دەپ دابىل سونۋگە اينالعان وسەك وتىن قايتا تۇتاتتى.

قالا باسشىلىعى جاڭالىققا جانى قۇمار جاس ماماندى قۇشاق جايا قارسى الدى. بەلسەندى جۇمىس ىستەپ تۇرعان سايت جونىنەن حاباردار بولعان ولار ءسوزدى قىسقا قايىردى:

– قاجەتتى قولداۋدىڭ ءبارىن جاسايمىز. تەك جەمىس بەرەر جوبا ۇسىنا ءبىل!-دەپ  بولاتتىڭ ويعا العان ىسىنە سەرپىن سىيلادى. كوڭىل قۇسىن شىڭعا قالىقتاتىپ، شابىتىن شارىقتاتىپ، بولات زاۋىتقا جەتكەنشە اسىقتى. كىرگەن بەتتە دابىلدى كابينەتىندە جولىقتىردى:

– بۇگىن جۇمىسشىلاردىڭ ءتورت كوزىن تۇگەل جيىپ، جالپى جيىن وتكىزۋىمىز كەرەك. قالادان ارقالاپ كەلگەن ارنايى تاپسىرمالارىم جەتەرلىك،-دەدى.  بۇنىسى ءوتىنىش ەمەس، ءامىر بولىپ ەستىلدى.

– جوعارى جاقتىڭ نە دەگەنى ماعان ءمالىم. بىرەر كۇن اپتىعىڭدى باس،-دەدى دابىل جۇمىس ىستەپ وتىرعان ءتۇر تانىتىپ، كومپيۋتەر ەكرانىنان كوز الماي.

– مەنى قالاعا مالىمدەمە  جاساۋعا ءماجبۇر ەتپەڭىز!-دەگەن بولاتتىڭ داۋسى وكتەم ەستىلدى. الشاڭ باسىپ شىعىپ كەتكەن ونىڭ  سوڭىنان قۇر كىجىنگەن دابىلعا  ول وتكەل بەرمەس اساۋ وزەندەي كورىندى. كۇندىزگى اۋىسىمنان شىققان جۇمىسشىلار زاۋىتتىڭ قۇستىڭ ۇياسىنداي ءماجىلىس زالىنا تەگىس جينالدى. دابىل «ماڭىزدى جۇمىسىم بار» دەگەن جەلەۋمەن جيىنعا قاتىسۋدان باس تارتىپ، سىرتقا اتىپ شىقتى.

جيىن تىزگىنىن ءبىرجولاتا ءوز قولىنا العان بولات كۇلبىلتەلەمەي، باردى جايىپ سالدى:

– قالاداعى جاۋاپتى ماماندارمەن جولىعىپ قايتتىم. زاۋىتتاعى از-ماز جاڭاشىلدىقتى كورىپ، ايتارلىقتاي قولداۋ بىلدىرەتىندىكتەرىن جەتكىزدى.  سول سەبەپتى  مەن بىرنەشە كەزەڭنەن تۇراتىن جاڭعىرۋ جوباسىن سىزدەرگە تانىستىرايىن دەپ ەدىم. ەڭ الدىمەن بارىمىزگە تسيفرلىق ساۋاتتىلىق قاجەت. باسا ايتاتىن جايت-جۇمىستىڭ كۇيى اۆتوماتتاندىرىلىپ، قولمەن قاعاز جازبايتىن دارەجەگە جەتسەك تە، ەشكىم قىزمەتىنەن قۋىلمايدى. قىسقارتۋ تۋرالى ءتىپتى ويعا الۋدىڭ ءوزى ارتىق.

زال تولى جۇمىسشىلار دۇرلىگىپ كەتتى. بولاتتىڭ وزىنە جاۋاپكەرشىلىك الا سويلەگەن ءسوزى ولاردىڭ كوڭىلدەرىندەگى تۇيتكىلدى ىدىراتۋعا قاۋقارلى ەدى.

– زاۋىت تەك شيكىزات قورىمەن ماقتانا المايدى، بۇل ءوندىرىس وشاعىنىڭ باستى تۇتقاسى-سىزدەرسىزدەر، قۇرمەتتى جۇمىسشىلار!

– بەكەر داۋىس كوتەرىپپىن بۇل ىنىشەككە!-دەپ ويلادى جەتكەرگەن ىشتەي ءوزىن جازعىرىپ.

– دابىلدىڭ مانەرلەپ ايتقانىنا يمانداي سەنىپ، ونىڭ تورىنا شىرمالىپ جۇرە بەرىپپىز. نەتكەن اڭقاۋلىق!-دەگەن ويعا قالدى ارىنتاي.

– ەكى باستىق جوقتا ءوزىن كورسەتىپ قالۋ ءۇشىن «يت جوقتا قورادا شوشقا ۇرەدىنىڭ» كەرىن كەلىتىر سامپىلداپ تۇرعانىن قاراشى،-دەپ جانە ءبىر جۇمىسشى ەلەۋسىز عانا الاكوزدەندى.

بۇل كەزدە بولاشاق جوبانىڭ تانىستىرىلىمى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر ەدى. قويىلعان سۇراقتارعا بولات  ويعا قونىمدى جاۋاپ بەردى،

– جاساندى ينتەلەكتى ەشقاشان جۇمىس كۇشىن الماستىرا المايدى، سەبەبى ولاردى وزدەرىڭىز باسقاراسىزدار،-دەپ دالەلىن كولدەنەڭ تارتىپ،  بىر تەرەڭ تىنىستادى.

وسى ءسات ەسىك اشىلىپ، دەمالىسقا جىبەرىلگەن جايداربەك ەسىك كوزىندە پايدا بولا كەتتى. بۇل جيىندا ءبىرىنشى باسشىنىڭ قاتىسۋى وتە ماڭىزدى ەكەندىگىن ايتىپ، جالىنىپ-جالبارىنىپ شاقىرىپ العان بولاتتىڭ ءوزى ەدى.

– جايداربەك اعا، تورلەتىڭىز. قىزمەتكەرلەردى جالپى قۇلاقتاندىرىپ، باياندامامدى باستاپ قويعان ەدىم.-باستىعىنا توردەن ورىن ۇسىنىپ ەدى، ول الدىڭعى قاتارداعى جۇمىسشىلاردىڭ جانىنا جايعاستى.

– وسى جەردەن قاراعان ىڭعايلى بولادى،-دەپ ەزۋ تارتتى. –سەن جاقسى ىسىڭمەن بۇكىل قالاعا ايگىلى بولدى دەگەندى ەستىپ، ۇيىمدە تىنىش جاتا المادىم.

– ايگىلى دەگەنىڭىز ارتىق بولار، اعا. ءبىرىنشى باسشى رەتىندە جيىنعا كەلگەنىڭىز قانداي جاقسى بولدى. ەندەشە، مەن جالعاستىرايىن. جوبامنىڭ كەلەسى كەزەڭى-ەسەپ بەرۋدى يتسيفرلاندىرۋ. باستاپقىدا قولمەن دە، ساندىق تۇردە دە قاتار جازاتىن بولامىز. ابدەن توسەلگەندە تەك تسيفرلىق ەسەپ بەرۋ عانا قالماق.

زال سىلتىدەي تىندى. ارا-تۇرا كوكەيلەرىندەگى ساۋالدارىن ورتاعا تاستاعاندار بولماسا، ەشكىم سوزگە جاعالاسىپ، بەرەكەنى قاشىرمادى. ارىپتەستەرىنىڭ نازارى وزىنە قادادلعاندا، بولات قارا تەرگە ءتۇسىپ ەدى. ونىسىن سەزدىرمەۋگە تىرىسىپ، داۋسىن قۇبىلتا، جاندى ىرعاقتا بىلگەنىن پاش ەتۋگە تالپىندى. ستۋدەنت كەزىندە ءبىرشاما جوبا قورعاپ، ەل الدىندا سويلەۋگە بەيىمدەلىپ  قالعانى مۇنشا كومەكتەسەر مە؟!

– قۇر قۇلاق سالماي، ءتۇرتىپ الىپ وتىرىڭىزدار!-دەپ بۇيىرعان جايداربەك  كەڭ قالتاسىنان پلانشەت الىپ شىققاندا، وتىرعاندار دۋ كۇلىستى. ەسكى مەن جاڭانىڭ توعىسقان كەزەڭىندە تۇرعان باسشى دا جاڭالىققا قۇمارتىپ وتىر.

– ءوز ايلىعىمىزعا پلانشەت ساتىپ الۋ ءبارىمىزدىڭ قولىمىزدان كەلە قويماس. وقىتىپ وتىرعان بالامىز بار، نەسيە تولەۋىمىز كەرەك دەگەندەي-كوپ ىشىنەن سانسىزباي سۋىرىلىپ شىعىپ، ءسوز ساپتادى.

– ە، ونىڭ ءبىر ءمانىسى بولار. جاساندى ينتەلەكتىنى مەڭگەرسەڭدەر، ءبىر باتىرمانى باسىپ قويىپ، قويۋ شايدان ءسىمىرىپ وتىرار كۇن الىس ەمەس ءتارىزدى.-جايداربەكتىڭ قالجىڭىن وڭ قابىلداعان جۇرتشىلىقتىڭ دەلەبەسى قوزىپ، سول كەلەشەكتى قازىر ورناتارداي جەلپىندى.

جيىننىڭ سوڭىندا ءتۇيىن ءسوزدى سويلەگەن جايداربەك توقەتەرىن مالىمدەدى:

– قىسقارتۋ بولمايدى. ەش الاڭداماڭىزدار. جاڭعىرۋ، تۇلەۋ بولادى.

– جاڭا قازاقستاننىڭ تۇرعىنى ەكەنىم ەسىمە ەندى ءتۇستى،-دەپ ءازىل-وسپاقتىڭ كورىگىن قىزدىرۋدى جانى سۇيەتىن ماۋلەن قاسىنداعى ارىپتەسىنە سىبىر ەتتى. ول ەلدىڭ الدىندا بولاشاقتىڭ بولمىسىن بايان ەتكەن بولاتقا بار زەيىنىن سالىپ، ماۋلەنگە «تىنىش» دەپ  سۇق ساۋساعىن بىلەدى. القالى توپ كورسە، ارقاسى قوزىپ كەتەتىن ەجەلگى شەشەندەردەي بولات جوبادان كۇتىلەر يگىلىكتەردى سانامالاپ، جاي وعىنداي جارقىلدادى. وتكىر،، دالەلدى ءسوز-كورىكتى ءسوز، ورتا جولدا جەتىم قالماي، ساناعا ءسىڭىپ، اقىل تارازىسىنا تەڭگەرىلىپ جاتتى.

ەرتەڭىنە ەكىنشى اۋىسىمنىڭ جۇمىسشىلارىنا ارنالعان ارنايى جيىن ءوتتى. جايداربەك ەڭبەك دەمالىسىن ەستەن شىعارىپ، تاڭ اتپاي كەڭسەسىنە كەلىپ، تسەحتاردى ارالايتىن جاڭا ادەت تاپقان. ءتىپتى قايناعان ەڭبەكتىڭ قىزۋىنا بەرىلگەنى سونشا، حاتشى قىز ءتيىستى قۇجاتتارعا قول قويدىرۋعا تسەحتاردى ارالاپ ءجۇرىپ، ارەڭ تاۋىپ الاتىن حالگە جەتتى.

– كۇلتوبەنىڭ باسىندا كۇندە جيىن،-دەگەن حالايىق ءماجىلىس زالىنا اعىلدى. كوڭىلدەرىندە كۇماندارى دا جوق ەمەس. «قاعازدا عانا سايراپ، شىندىعىندا ىسكە اسپايتىن قانشاما جوبا بار. بۇل دا سولاردىڭ ءبىرى شىعار،»-دەپ ءدۇدامال كوڭىلمەن تىڭداعاندار دا تابىلدى. قيۋى قاشقان ەسكىلىكتىڭ شىمىلدىعىن ءبىرجولاتا تۇرگەن تاجىريبەلىك ساباقتار بولدى.  بۇرىن جۇمىس اياقتالسا، ۇيلەرىنە اسىعاتىندار ەندى ساباقتى  كۇتىپ، ءماجىلىس زالىندا وشارىلىپ وتىراتىن بولدى.

– جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەيدى دەپ ءدال وسى بولات سياقتى ازاماتتاردى  ايتقان بولار حالقىمىز،-دەپ ەگدە تارتقان جۇمىسشى ينجەنەردىڭ شاپشاڭ قيمىلىنا  كوز ءسۇيسىندىردى.

– بەكەر مۇحيت استى عوي دەيمىسىڭ. بىزگە كەرەگى وسىنداي مايتالمان ماماندار. تەك جوعارى جالاقىعا قىزىعىپ، كەلگەن جاعىنا تايىپ تۇرماسىن دە.-قاسىنداعى وپەراتور ونىڭ ءسوزىن جانداندىرا ءتۇستى.

– باسقانى قايدام، ءبىزدىڭ بولات ءوز ەلىنەن ۇزاپ كەتە قويماسى اقيقات.-قوس ارىپتەس جىلدامداتىپ باستالعان شەبەرلىك ساباعىنا ىنتا قويدى. ولارعا بەيمالىم، جۇمباق بولىپ كورىنگەن جاڭا تەحنولوگيا ەلەمەنتتەرى  سىرىن اشىپ، عالامات تۇڭعيىعىنا باستاي جونەلدى.

...الماتىعا كەربەز كوكتەمنىڭ قۇسى قوناقتاپ، ول ءوز كەزەگىن جايدارى جازعا بەرگەن. عۇمىرى شولاق جاز-داۋرەن  قوڭىر كۇزگە ويىسقان. كەڭەس كەزىنەن بەرى كەلە جاتقان ەسكى زاۋىتتىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلعان. جۇمىسشىلار شەبەرلىك ساباقتارىن تياناقتاپ، وزگە قالالارداعى ءوندىرىس ورىندارىنان كەلگەن ارىپتەستەرىمەن تاجىريبە الماسۋدى سۇيەكسىڭدى ادەتكە اينالدىردى.

– «وتىرىكتىڭ قۇيرىعى ءبىر-اق تۇتام.» دابىل قانشا وتقا ماي قۇيماق بولعانىمەن، ول ارانداتۋىنان ەشتەڭە ونبەدى. بۇل كۇندەرى ءوزى سەنىڭ ىقپالىڭدا قالعانداي،-دەپ كۇندىزگى اۋىسىمنان شىققان قۇرالبەك اتويلاي سويلەدى. داۋسىندا «مەنىڭ ايتقانىم ءجون بولىپ شىقتى عوي. كوردىڭدەر مە؟»- دەگەن ماسايراۋ لەبى بار.

– كوكە، ءسىز دە كەكتەنە بەرەدى ەكەنسىز. ەر شەكىسپەي بەكىسپەيدى. كەي ادامدار جاڭالىقتى قاتتى توسىرقايدى، ءتىپتى قابىلداعىسى كەلمەيدى. دابىل اعا سوندايلاردىڭ قاتارىنان شىعار،-دەپ اۋىسىمىن كەلەسى ينجەنەرگە تاپسىرىپ بەرىپ، قۇرالبەكپەن قاتارلاسقان بولات كوڭىلىنە كىربىڭ الماي شەشىلە ءتىل قاتتى.

– ءبارىن ايت تا، ءبىرىن ايت. بۇگىنگى كۇننىڭ جاڭالىعىن ايت. بۇل كۇننىڭ تاريحي ماڭىزىن سەن بالا ۇمىتقان سياقتىسىڭ؟!-قۇرالبەك قاسىنداعىلارعا قۋلانا كوزىن قىسىپ، بولاتتى تەرگەۋگە الدى.

– بۇگىن قىركۇيەكتىڭ نەشەسى ەدى؟

– ىنىشەك، بىلتىر وسى كۇنى ەكەۋمىز قول الىسقانبىز.

– قالايشا ۇمىتتىم؟-دەپ بولات ءوز ماڭدايىن ءوز سارت ەتكىزدى،-جۇمىستىڭ جايىن ويلايمىن دەپ...

– اقتالما، باۋىر. كوكەڭ ءبارىن بىلەدى. سەيسەنگە ايتىپ، داستارحان دايىنداتىپ قويعانمىن. كەتتىك، جاس-كارى دەمەي سەيسەننىڭ ۇيىنە كىرىپ بارايىق!

– نۇرگۇل جەڭگەمىزدىڭ قولىنان شىققان تاماقتى ءالى ۇمىتپادىم، ءتىل ءۇيىرىپ، تاڭدايىمدا ەرۋشى ەدى،-دەپ جاراس ەنتەلەي ءتۇستى.

– مەن نەگە بارىنەن بەيحابارمىن؟-دەگەن بولات اڭ-تاڭ كۇيدە تەلەفونىنا جارماستى.

– قۇدايى قوناقپىز دەپ جەتىپ بارساق، سەيسەن مەن نۇرگۇل ءبىزدى قۋار دەيمىسىڭ؟

– ءيا، كوكە، دۇرىس ايتاسىز،-دەپ ماۋلەن ورتا جولدان سوزگە كيلىكتى،-ءبارىمىز  بارايىق. اتاپ وتەتىن جاقسىلىق كوپ.

ارىپتەستەرىن كوزىمەن ءبىر سىدىرتىپ شىققان جاس ينجەنەر كەنەت تۇتقيىل سۇراق قويدى:

– جايداربەك اعا مەن دابىل باسشى...

– باستىقتار ارقاشان ەلدىڭ الدىن بەرمەيدى عوي. جايداربەك الدەقاشان سەيسەننىڭ تورىنە جايعاسقان بولار.-قۇرالبەكتىڭ قالجىڭىنا ونسىز دا كوڭىلدى توپ  ءبىر كۇلىسىپ الدى.

– دابىلدى بىلمەدىم، ايتپاقشى، انە كولىگى تۇر. دەمەك، ءالى كەڭسەدە بولعانى عوي،-دەپ ماۋلەن قاقپا سىرتىنا قاڭتارىلعان باسشىنىڭ سۇلىكتەي تەمىر تۇلپارىن نۇسقادى.

– سىزدەر ءۇيدى بىلەسىزدەر. بارا بەرىڭىزدەر. مەن دابىل اعانى ارنايى شاقىرايىن، ۇيات بولار،-دەپ بولات كەيىن قاراي جۇگىرە جونەلدى.

– تاسپەن ۇرعاندى اسپەن ۇرماقشى مىنا بالا،-دەپ قۇرالبەك ونىڭ سوڭىنان مەيىرىمگە تولى كوزبەن قارادى.

– ءمارت جگىت دەگەن وسىنداي بولادى،-دەگەن جاراس ارىپتەستەرىن كولىكتەرگە ءبولىپ وتىرعىزىپ، «سەيسەننىڭ شاڭىراعى، قايداسىڭ؟» دەپ تارتىپ تۇردى. دابىلدى ەرتىپ بولات كىرگەندە، ءبارى بىردەي ەكىنشى باسشىعا جايداربەكتىڭ وڭ جاعىنان ورىن ۇسىنىپ، ءىلتيپات ءبىلدىرىستى. بولاتتى ءبىر جىلدىق ەڭبەك وتىلىمەن قۇتتىقتاعان دابىلعا قاراپ وتىرىپ، سەيسەن  توق كوڭىلمەن: «ناعىز جوعارى داۋازىمعا لايىق جان! ءسوز ساپتاسى قانداي ورنىقتى!»-دەپ ىشتەي دابىلدىڭ مادەنيەتىنە قانىق بولىپ وتىر.

ارقا-جارقا بولىپ، اسقا قول سوزعاندا بولاتتىڭ كوزى دابىلمەن ءتۇيىسىپ قالدى. ءمۇلايىم ءبىر كوزقاراس!  وزىنە بولات ىدىس تولتىرا تاماق سالىپ بەرگەندە دابىل ىشتەي:

– مىنا جارقىراعان قالپىمەن ءبىزدىڭ ارامىزعا سىيا قويماس. ءتۇبى ءوزىنىڭ جولىن تابارى انىق،-دەپ ءوزىن-ءوزى جۇباتتى.   قيالىندا جاساپ العان باسەكەلەسىنە  جىميىپ قويىپ، دابىل تاماققا سىپايى قول سوزدى.

ايدارىنان جەل ەسىپ وتىرعان سەيسەن جايداربەكتىڭ لەبىزىنە قۇلاق سالدى:

– زاۋىتىمىز تۇبەگەيلى جاڭارماسا دا، جاقسىلىقتىڭ العاشقى بايشەشەكتەرى قىلتيىپ تۇر. بۇرىنعىداي جۋرنال قۇشاقتاپ، جۇمىسشىلار ابىگەر بولمايدى. تەحنيكالىق ەسەپتەر دە ساندىق سيپاتقا كوشىرىلگەن. ءونىمنىڭ مولشەرىن ارتتىرىپ، ساپاعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز. وسىنىڭ ءبارى بولات قارعانىڭ، ونى دۇنيەگە اكەلىپ، ءوسىرىپ، جەتكىزگەن سىزدەردىڭ ارقالارىڭىز!

وتىرعاندار ءبىر اۋىزدان ماقۇلداسىپ، دابىرلاسىپ جاتقاندا، ماۋلەن بولاتقا سىبىر ەتتى:

– مىناداي جۇرەكجاردى تىلەكتەن جىلاپ جىبەرەر مە ەكەنمىن؟! سەنىڭ باسىڭ اينالماي، قالاي وتىرسىڭ؟

بولات جۇزىندە كۇلكى ويناپ، كوڭىلى جەمىستى كەزەڭنىڭ ءدۇبىرلى تويىن تويلاپ، «الالانباي، ءبىر ارناعا توعىسۋدىڭ بۇل تەك باسى» دەپ كۇبىر ەتتى.

ايزات راقىش

Abai.kz