بۇگىندە جاساندى ينتەللەكت (جي) جاي عانا تەحنولوگيالىق ترەند ەمەس، جاھاندىق ەكونوميكالىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ نەگىزگى فاكتورىنا اينالدى. قازاقستان بيلىگى دە بۇل ۇدەرىستەن قالىس قالماي، جي-ءدى ەل ەكونوميكاسىنا ينتەگراتسيالاۋدىڭ جوسپارىن جاساۋدا. الايدا، امبيتسيالىق ماقساتتار مەن شىنايى مۇمكىندىكتەر اراسىندا قانداي الشاقتىق بار؟ Exclusive.kz ماتەريالىنا سۇيەنە وتىرىپ، وسى ماسەلەگە تالداۋ جاساپ كوردىك.

جاڭا درايۆەر: جي-دەن نە كۇتەمىز؟

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ ء(ىجو) وسۋىنە ايتارلىقتاي سەرپىن بەرە الادى. نەگىزگى باسىمدىقتار – مەملەكەتتىك باسقارۋدى تسيفرلاندىرۋ، مۇناي-گاز سەكتورىن وڭتايلاندىرۋ جانە قارجى تەحنولوگيالارىن دامىتۋ.

جي تەحنولوگيالارى وندىرىستەگى شىعىنداردى ازايتىپ، ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا قاۋقارلى. ماسەلەن، تاۋ-كەن سالاسىندا دەرەكتەردى جي ارقىلى تالداۋ كەن ورىندارىن يگەرۋدىڭ تيىمدىلىگىن 10-15%-عا دەيىن ارتتىراتىنى دالەلدەنگەن.

ينفراقۇرىلىم جانە دەرەكتەر تاپشىلىعى

دەگەنمەن، ماقالادا اتاپ وتىلگەندەي، قازاقستاننىڭ جي جولىندا بىرنەشە ۇلكەن كەدەرگى بار. ونىڭ ءبىرىنشىسى – ەسەپتەۋ قۋاتتىلىعىنىڭ (supercomputers) جەتىسپەۋشىلىگى. جي مودەلدەرىن وقىتۋ ءۇشىن وراسان زور سەرۆەرلىك قۋات كەرەك. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان بۇل رەسۋرستاردى سىرتتان جالداۋعا نەمەسە ءوز الدىنا ءىرى دەرەكتەر ورتالىقتارىن سالۋعا ءماجبۇر.

ەكىنشى ماسەلە – ساپالى دەرەكتەردىڭ (Data) ازدىعى. جي ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن وعان ساپالى جانە جۇيەلەنگەن قازاق ءتىلدى جانە جەرگىلىكتى دەرەكتەر بازاسى قاجەت. مەملەكەتتىك ورگاندارداعى دەرەكتەردىڭ شاشىراڭقىلىعى بۇل پروتسەستى باياۋلاتىپ وتىر.

كادر ماسەلەسى: كىم باسقارادى؟

تەحنولوگيانى ساتىپ الۋعا بولعانىمەن، ونى باسقاراتىن مامانداردى دايارلاۋ – ۇزاق پروتسەسس. قازاقستانعا تەك IT-ماماندار ەمەس، جي مەن ناقتى ەكونوميكا سالاسىن ۇشتاستىرا الاتىن «گيبريدتى» كادرلار قاجەت. سونداي-اق، جي-ءدىڭ دامۋى كەيبىر ماماندىقتاردىڭ جويىلۋىنا اكەلۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپ تە بار. بۇل الەۋمەتتىك سالاداعى جاڭا رەفورمالاردى تالاپ ەتەدى.
قۇقىقتىق جانە ەتيكالىق شەڭبەر

Exclusive.kz باسىلىمىنىڭ ساراپشىلارى جي-ءدى رەتتەيتىن زاڭنامالىق بازانىڭ ماڭىزدىلىعىن دا العا تارتادى. دەرەكتەردىڭ قۇپيالىلىعى، جي قابىلداعان شەشىمدەرگە جاۋاپكەرشىلىك جانە ەتيكالىق نورمالار ءالى دە بولسا اشىق سۇراق كۇيىندە قالىپ وتىر. قازاقستان ەۋروپالىق وداق سياقتى جي تۋرالى ارنايى زاڭ قابىلداۋدىڭ تابالدىرىعىندا تۇر.

ءتۇيىن: قازاقستاننىڭ جاساندى ينتەللەكتىنى ەكونوميكاعا ەنگىزۋ تالپىنىسى – ۋاقىت تالابى. بىراق بۇل تەك تەحنيكالىق جاڭارتۋ ەمەس، بۇكىل جۇيەنىڭ ترانسفورماتسياسى. ەگەر ءبىز ەسەپتەۋ قۋاتىن ارتتىرىپ، كادر تاپشىلىعىن جويا الساق، جي ەلىمىز ءۇشىن «شيكىزات قارعىسىنان» قۇتىلىپ، جوعارى تەحنولوگيالى ەكونوميكاعا ءوتۋدىڭ كوپىرىنە اينالۋى ابدەن مۇمكىن.

Abai.kz