جاقىندا ورحان پامۋكتىڭ «سەزىم مۋزەيى» رومانىن وقىپ ءبىتىردىم. بۇل - سوڭعى ۋاقىتتا وقىعان ەڭ اسەرلى شىعارمالاردىڭ ءبىرى. كىتاپ اياقتالعان ساتتە ەرەكشە مۇڭ سەزىلدى، ويتكەنى ءار كۇن سايىن قولىما الىپ، ۇزبەي وقۋعا اسىعىپ وتىراتىنمىن. رومان مەنى سيرەك بولاتىن دەڭگەيدە باۋراپ، ىشىنە تارتىپ اكەتتى.

ورحان پامۋك ءوز قالاسى - ىستانبۇل تۋرالى ليريكالىق ءارى پوەتيكالىق تىلمەن جازادى. ول ءداستۇرى مەن ماقتانىشى قاتار ورىلگەن، ءوز ىشىندە قايشىلىققا تولى قالا جايلى سىر شەرتەدى. ءبىر جاعىنان تۇرىكتىك بولمىسىن بەرىك ۇستانعان، ەكىنشى جاعىنان باتىسقا ۇمتىلىپ، زاماناۋي ومىرگە بەيىمدەلگىسى كەلەتىن شاھاردىڭ ىشكى دراماسى روماننىڭ وزەگىنە اينالادى. جازۋشى ماحاببات، ساعىنىش، قۇمارلىق، الەۋمەتتىك شەكتەۋلەر، ادام جانىنىڭ وسالدىعى مەن شىنايىلىق تۋرالى تولعايدى.

ىستانبۇل - ەۋروپا مەن ازيانى ءبولىپ جاتقان بوسفور بۇعازىنىڭ جاعاسىندا ورنالاسقان ەرەكشە قالا. بۇل - ەكى قۇرلىقتىڭ تۇيىسكەن، شىعىس پەن باتىس مادەنيەتتەرى توعىسقان مەكەن. مىڭداعان جىلدىق تاريحى بار قالا ءار داۋىردە ۆيزانتيا، كونستانتينوپول، اقىرى ىستانبۇل اتالعان. ءبىر كەزدەرى اگاتا كريستيدىڭ اتاقتى Simplon Orient Express پويىزىنىڭ سوڭعى ايالداماسى بولعان بۇل شاھار - حوش ءيىس پەن دامدەۋىشكە، كولەڭكە مەن جارىققا، ءداستۇر مەن جاڭاشىلدىققا تولى كوسموپوليت الەم.

«سەزىم مۋزەيى» - ەڭ الدىمەن ماحاببات تۋرالى رومان. كەمال مەن فيۋسۋن اراسىنداعى ۇزاق جىلدارعا سوزىلعان سەزىم تاريحى. وقيعا كەمالدىڭ ءساندى دۇكەندە جۇمىس ىستەيتىن فيۋسۋنمەن تانىسۋىنان باستالادى. ول كەزدە كەمال باسقا قىز - سيبەلگە ۇيلەنۋگە دايىندالىپ جۇرگەن بولاتىن. كەمال  - ىستانبۇل ەليتاسىنا جاتاتىن داۋلەتتى وتباسىنىڭ ۇلى، ال فيۋسۋن قاراپايىم ورتادان شىققان، اناسى تىگىنشى. ءتىپتى ەكەۋى الىس تۋىس بولىپ كەلەدى.

رومان باسىندا كەمال - ءومىردىڭ قىزىعىنا بەرىلگەن جاس جىگىت. اكەسىنىڭ امەريكالىق Chevrolet كولىگىمەن قالا كوشەلەرىن ەركىن كەزىپ، دوستارىمەن كوڭىل كوتەرىپ جۇرەدى. سيبەلمەن بولاشاق تاعدىرى انىق سياقتى كورىنگەنىمەن، ول اسىعار ەمەس. فيۋسۋنمەن اراداعى بايلانىس العاشىندا جەڭىل سەزىم رەتىندە باستالعانىمەن، كەيىن ءومىرىنىڭ وزەگىنە اينالادى.

ولاردىڭ كەزدەسەتىن ورنى - كەمال وتباسىنىڭ بوس تۇرعان پاتەرى. بۇل پاتەر روماننىڭ ەرەكشە كەيىپكەرىنە اينالادى. ەسكى كويلەكتەر، اياق كيىمدەر، بالالار ويىنشىقتارى، ۇمىت قالعان تۇرمىستىق زاتتار - ءبارى دە وتباسى تاريحىنىڭ ءۇنسىز كۋاسى. ۋاقىت وتە كەلە بۇل مەكەن كەمال مەن فيۋسۋن ماحابباتىنىڭ قاسيەتتى كەڭىستىگىنە اينالادى.

پامۋك رومانىندا ىستانبۇل قالاسىنىڭ ءوزىن دە باستى كەيىپكەرلەردىڭ ءبىرى رەتىندە كورسەتەدى. قالا - تاريح پەن مودەرننىڭ، ءداستۇر مەن وزگەرىستىڭ، ءتارتىپ پەن ەركىندىكتىڭ قاقتىعىس الاڭى. مۇندا وتباسى مەن الەۋمەتتىك مارتەبە بارىنەن بيىك. ەر ادامداردىڭ ەركىندىگى كەشىرىلسە، ايەلدەرگە قويىلاتىن تالاپ الدەقايدا قاتاڭ. قوعامداعى تەڭسىزدىك ماحاببات تاعدىرىنا دا ىقپال ەتەدى.

كەمالدىڭ اينالاسى - ىستانبۇلدىڭ باي جاستارى. بيزنەسمەندەردىڭ بالالارى، فابريكا يەلەرى مەن كاسىپكەرلەردىڭ ۇرپاقتارى. بوسفور كوپىرى ارقىلى ەۋروپالىق جانە ازيالىق بولىكتەردى جالعاپ جۇرگەن بۇل جاستاردىڭ ءومىرى سىرتتاي جارقىن كورىنەدى. بىراق ولاردىڭ ءومىر سالتى فيتسدجەرالدتىڭ «ۇلى گەتسبيىندەگى» توم مەن دەيزيدى ەسكە سالادى - بايلىققا ماس، وزگەلەردىڭ تاعدىرىنا نەمقۇرايلى.

رومان توسىن بۇرىلىستارعا تولى. كەمال مەن فيۋسۋن اراسىنداعى بايلانىس قىسقا بولسا دا، كەمالدىڭ سەزىمى ۋاقىت وتكەن سايىن تەرەڭدەي تۇسەدى. ول فيۋسۋنعا دەگەن ساعىنىشىن زاتتار ارقىلى ساقتاي باستايدى: سىرعا، شاي كەسەلەرى، ءتىپتى تەمەكى تۇقىلدارىنا دەيىن. بۇل جادىگەرلەر ونىڭ ءومىرىنىڭ مانىنە اينالادى. پامۋكتىڭ ءوزى دە كوللەكتسيا جيناۋعا اۋەس بولعانى بەلگىلى; رومان جازۋ بارىسىندا ميلانداعى ەرەكشە مۋزەيلەردى ارالاعان.

جازۋشى بۇل شىعارمانى تەك رومان رەتىندە ەمەس، ناقتى مۋزەي يدەياسى رەتىندە دە ويلاستىرعان. كىتاپ العاش رەت 2008 جىلى تۇرىك تىلىندە Masumiyet Müzesi دەگەن اتپەن جارىق كوردى، ال اعىلشىن تىلىندەگى اۋدارماسى 2009 جىلى شىقتى.

2012 جىلى ورحان پامۋك ىستانبۇلدىڭ چۋكۋردجۋما اۋدانىندا شىنايى كىناسىزدىك مۋزەيىن اشتى. بۇل - رومان كەيىپكەرلەرىنە، ىستانبۇلدىڭ رۋحىنا جانە ەستەلىك زاتتارعا ارنالعان ناقتى عيمارات. كىتاپتىڭ العاشقى باسىلىمدارىن ساتىپ العان وقىرماندار مۋزەيگە تەگىن كىرۋ بيلەتىن كىتاپتىڭ ىشىندە تاپقان. مەنىڭ قولىما تيگەن دانانىڭ 521-بەتىندە دە سول بيلەت ساقتالىپتى.

«سەزىم مۋزەيى» - تەك ماحاببات حيكاياسى ەمەس. بۇل - ەستەلىكتەردىڭ كۇشى، ۋاقىتتىڭ وتپەلىلىگى جانە زاتتاردىڭ ادامنىڭ جان الەمىندەگى ورنى تۋرالى شىعارما. پامۋك وقىرمانعا ءبىر سۇراق تاستايدى: ءبىز ءومىرىمىزدى ەستەلىكتەر ارقىلى ساقتايمىز با، الدە ەستەلىكتەر ءبىزدى ساقتاپ قالا ما؟

دۇيسەنالى الىماقىن

Abai.kz