مۇقاعالي ماقاتاەۆ ەسىمى – ۇلت ادەبيەتىنىڭ تامىرىندا تۋلاپ اعىپ جاتقان ىزگىلىك پەن ىزەتتىڭ، ىڭكارلىق پەن ىنتىقتىقتىڭ، ساعىنىش پەن سارعايۋدىڭ، شاتتىق پەن قۋانىشتىڭ، سىرلى جۇرەك پەن سيقىر سەزىمنىڭ ارزۋ قانى ىسپەتتى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، ونىڭ پوەزياسى ادام جانىنىڭ سان الۋان قۇپياسىنىڭ سىرىن اشقان اقىق ءسوزى، اقيقات كوزى. حان-ءتاڭىردىڭ باۋىرىنان تۇلەپ ۇشقان تۋمىسى بولەك اقيىقتىڭ ءوز حالقىنا، ءوز جۇرتىنا اعىنان جارىلا اشقان «ولەڭ» دەيتىن جان سىرى ءوز ەنەرگياسىن ءالى كۇنگە جوعالتپاي كەلەدى. جوعالماق تۇگىلى ادام جانىنىڭ تەرەڭىنە ۇڭىلگەن اقىننىڭ جىرى جىل وزعان سايىن جارقىراپ، الاۋلاپ، جالاۋلاپ بارادى. ءار جۇرەككە ءنار بەرىپ، ار مەن ۇياتتىڭ اق-ادال قورعانى بولىپ قۇدىرەتتەنىپ كەلەدى. بۇل زادى نە قۇدىرەت؟ بۇل شىندىعىندا، نە قىلعان ۇلى پوەزيا؟ ءبىز ماقالامىزدا م.ماقاتاەۆ پوەزياسىنىڭ سىرىنا وسى سۇراقتار توڭىرەگىندە  ۇڭىلىپ كورمەكپىز.

م.ماقاتاەۆ پوەزياسى شىن شابىتتىڭ، كۇردەلى كۇيزەلىس پەن شادىمان قۋانىشتىڭ، ۇلى ساعىنىشتىڭ ۇلگىلى ونەگەسى. اقىن ءوز پوەزياسىندا ىزگى سەزىمگە باس ءيىپ، ادام تاقىرىبىن، ادام جانىنىڭ قاتپارلارىن اشۋدى كوزدەيدى. نەگىزى مۇقاعالي ولەڭدەرى قاتپارى قالىڭ – سيمۆوليكالىق بەينەلەۋ تاسىلىنە باي – تۇڭعيىقتاي تەرەڭ ماعىناسىمەن، تازالىعىمەن، ءومىردىڭ وزىندەي شىنايىلىعىمەن وقىرمانىن باۋرايدى.

الايدا بىزدەگى ادەبيەتتانۋشى عالىمدار م.ماقاتاەۆ پوەزياسىن زەرتتەۋدە كۇنى بۇگىنگە دەيىن “اقىن شىعارمالارىنىڭ پوەتيكاسى”، “اقىن شىعارمالارىنداعى سوعىس تاقىرىبى”، “اقىن شىعارمالارىنىڭ تىلدىك ەرەكشەلىگى”، “اقىن شىعارمالارىنداعى ايەلدەر تاقىرىبى” ت.ب. دەگەن مازمۇنداردان ارىگە بارا الماي ءجۇر. باسىن اشىپ ايتاتىن ءبىر ماسەلە، ءبىز بۇل  ارادا اقىن شىعارماشىلىعىنداعى ونداي مازمۇنداردى قاراستىرۋدىڭ قاجەتى جوق دەۋدەن اۋلاقپىز. ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز ساپتاياقپەن اس بەرىپ، سابىنا قاراۋىل قويعان تار زاماندا، بودان حالىقتاردىڭ اباقتىسىنداي بولعان كەڭەستىك كەڭىستىكتە، شىعارمالارىنداعى ءار ءسوزىڭ  اڭديتىن تسەنزۋرالى قاپاس كەزەڭدە  ءومىر سۇرگەن اقىن-جازۋشىلاردىڭ “وزەكتى ويلارىن” كوبىندە ىمداپ، استارلاپ جەتكىزۋگە ءماجبۇر بولعانىنا نازار اۋدارماي كەلە جاتقاندىعىمىز. ايتارىن ءدال سولاي ىمداپ، استارلاپ جەتكىزۋگە ءماجبۇر بولعان اقىندارىمىزدىڭ ءبىرى ءھام بىرەگەيى اقيىق اقىن مۇقاعالالي ماقاتاەۆ دەسەك ەش اسىرىپ ايتقاندىق ەمەس.

ۇزىنا تاريح بويىنا قاي ءداۋىردىڭ، قاي ەلدىڭ قالامگەرى بولماسىن، ءومىر سۇرگەن زامانىنىڭ تارشىلىق جاعدايىندا ءبارى دە ايتارىن ىمداپ، استارلاپ، ەمەۋرىنمەن جەتكىزۋگە ءماجبۇر بولعان. بۇگىندە الەمدىك ادەبيەتتە بەرىك ورنىققان “سيمۆوليزم” اعىمى و باستا سونداي قاجەتتىلىكتەن تۋعان بولاتىن. ورىسى جوقتىڭ قاسى، الىس تۇكپىردەگى قازاق اۋىلىندا جەتىمشىلىكپەن ەسەيگەن بالا مۇقاعاليدىڭ باستاۋىش مەكتەپ وقىپ جۇرگەن كەزىندە-اق ورىس ءتىلىن ءوز بەتىنەن ۇيرەنىپ الىپ، ماسكەۋدىڭ كىتاپ دۇكەندەرى مەن كىتاپحانالارىنان الەم ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكتەرىن وقيتىنى ءجيى  ايتىلادى. بولاشاق اقىننىڭ  الەمدىك ادەبي اعىمدارمەن، سونىڭ ىشىندە سيمۆوليزم اعىمىمەن سول زاماندا-اق ەتەنە تانىس بولعانىن توپشىلاۋ قيىن ەمەس. وعان دالەل – اقىننىڭ كوممۋنيستىك تسەنزۋرانى اينالىپ ءوتۋ ءۇشىن كوبىرەك وسى سيمۆوليستىك ادەبي تاسىلگە ارقا سۇيەي جازعان شىعارمالارى.

ءسوزدىڭ وسى تۇسىندا سيمۆوليزم اعىمىنىڭ شىعۋ تەگىنە شامالى توقتالا كەتۋ ارتىق بولماس.

ءحىح عاسىردىڭ سوڭىندا ەۋروپالىق زيالىلاردىڭ ءبىر بولىگى الەۋمەتتىك ءومىر مەن رەسمي بيلىكتىڭ ساياسي مادەنيەتىنە نارازى بولدى. قالىپتاسقان جاعدايعا ءھام بيلىككە تىكەلەي قارسى شىعا المايتىن، بىراق ءوز وي-پىكىرلەرىن بىلدىرمەي تاعى وتىرا المايتىن ولار كوبىنەسە سيمۆوليزم مەن اللەگوريانى قولدانىپ، قيالدارى مەن ويلارىنان شىعارىلعان وزگەشە الەم جاساپ، وزدەرىنىڭ جۇرەك تۇكپىرىنە جاسىرىنعان تىلەكتەرىن ءبىلدىردى. بۇل ءۇردىس دامي كەلە قازىرگى زامانعى سيمۆوليكالىق ونەردىڭ پايدا بولۋىنا مۇرىندىق بولدى. كەيىندەپ الەمدىك عىلىمي ورتادا «سيمۆوليزم» (symbolism) دەپ ورنىققان بۇل تەرميندى ەڭ العاش 1886 جىلى اقىن جان مورەي ءوزىنىڭ «سيمۆوليزم مانيفەسى» اتتى ەڭبەگى ارقىلى  اينالىمعا  ەنگىزگەن.

جان مورەي (Jean Moréas) فرانتسۋز ءتىلدى  گرەك اقىنى. افينىدا دۇنيەگە كەلگەن. وعان و باستا ومىرگە كەلگەندە بەرىلگەن ەسىم-سوي ياننيس پاپاديامانتوپۋلوس (Yánnis Papadiamantopoulos) بولاتىن. اتا-اناسى ورتاسىنا بەدەلدى-بەلگىلى، مارتەبەلى وتباسى بولىپ ەسەپتەلەتىن. تالاپتى جاس بالا كەزىنەن فرانتسۋز تىلىندە ءبىلىمىن الدى. ول زاڭگەر ماماندىعى بويىنشا جوعارى ءبىلىيم الۋ ءۇشىن 1875 جىلى پاريجگە باردى. 1879 جىلى پاريجگە تۇراقتى قونىستانىپ، ءوزىن ادەبي قىزمەتكە ءبىرجولا ارنادى. سودان باستاپ ول «جان مورەي» دەگەن بۇركەنشىك ەسىمدى قولداندى. 1886 جىلى ول «سيمۆوليزم» جۋرنالىن شىعارىپ، «ءحىح  عاسىر»  جانە «لە فيگارو» گازەتتەرىنە ماقالالار جازىپ، «سيمۆوليزم مانيفەسىن» جاريالاپ، سيمۆوليستىك قوزعالىستىڭ كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرى بولدى. بۇل مانيفەست سيمۆوليستىك قوزعالىستىڭ ومىرگە كەلگەندىگىن ايعاقتادى. شىن مانىندە، جاڭا شىعارماشىلىق ءادىس رەتىندەگى سيمۆوليزم ءرومانتيزمنىڭ شارىقتاۋ شەگىندە پايدا بولدى دەۋگە بولادى. سودان باستاپ كوپتەگەن رومانتيكالىق اقىندار بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە سيمۆوليستىك ادىستەردى قولدانۋعا بەت بۇردى. بۇل باعىتتى ۇستانۋشىلاردىڭ باستى ۇستانىمى تۇسىندىرۋدەن گورى ەمەۋرىنگە، اشىق اقتارىلۋدان گورى استارلاۋعا باسىمدىق بەرۋ بولاتىن. سول تۇستا جانە ودان كەيىنگى كەزەڭدەردە بودلەر، ماللارمە، رەمبو جانە ۆەرلەن سياقتى اتالعان اعىمنىڭ تۋ ۇستاۋشىلارى وزدەرىنىڭ كوپتەگەن سيمۆوليستىك شىعارمالارىن ارت-ارتىنان جارياعا شىعارعان بولاتىن. كەيدە سيمۆوليزم قالامگەردىڭ جەكە سۋبەكتيۆ پىكىر-سەزىمدەرىن بىلدىرۋگە باعىتتالعان بۇرىنعى سۇرلەۋ سوقپاعىنا قايتا ورالدى دەپ ايتىلعانىمەن، ءىس جۇزىندە، ونىڭ سۋبەكتيۆ سەزىمدەردى ءبىلدىرۋى رومانتيكالىق ليريزمىنەن ايتارلىقتاي ەرەكشەلەنىپ تۇردى. اتاپ ايتقاندا  سيمۆوليزم ءادىسى نەگىزىنەن جۇرەكتىڭ تۇكپىرىندەگى قۇپيالار مەن ايعايلاپ ايتۋعا بولمايتىن كوزقاراستاردى استارلاپ بىلدىرۋگە باعىتتالدى. باسقاشا ايتقاندا فرانتسيانىڭ سيمۆوليست اقىنى ستەفان ماللارمە  (Stéphane Mallarmé) ايتقانداي، «سيمۆوليزم بەلگىلى نارسەلەردىڭ ارتىندا جاسىرىنعان «اششى شىندىقتى» ەمەۋرىنمەن اشۋعا ۇمتىلادى. ياعني، اقىن-جازۋشىنىڭ ناقتى جازىپ وتىرعانى «كوكەك» بولسا، نەگىزگى ايتايىن دەگەنى «شاينەك». ويتكەنى سيمۆوليزم اعىمى ايقىن سىزىقتار مەن بەكىتىلگەن كونتۋرلاردى بەينەلەۋمەن شەكتەلمەيدى. ونىڭ كوركەمدىك اسەرى ءوز وقىرمانىنا اقىننىڭ ايتار ويىن ءدال تۇسىندىرۋىندە ەمەس، قايتا بۇلىڭعىر، ەكىۇشتى تۇسىنىك قالدىرۋىندا; وقىرمانعا تەرەڭىرەك ويلانۋعا، استارلى ماعىنانى سەزىنۋگە مۇمكىندىك بەرۋىندە جاتىر. سيمۆوليزم قاراپايىم، كورىنىپ تۇرعان ايقىندىققا ۇمتىلمايدى جانە ادەيى، جاساندى كۇڭگىرتتىكتى دە ىزدەمەيدى; ول جارىق پەن كولەڭكەنىڭ تەپە-تەڭدىگىنە، ەمەۋرىن مەن جۇمباق اسەرگە ۇمتىلادى. سيمۆوليستىك پوەزيا كوركەمدىك پەن اۋەزدىلىككە دە باسا نازار اۋدارادى، بىراق ولەڭدەردىڭ سۇلۋلىعى مەن اۋەزدىلىگى تەك تاستاي مەحانيكالىق ۇيقاستا عانا ەمەس، جوعارى ءھام تىڭ پوەتيكالىق شەبەرلىككە ءتان ىرعاق پەن اۋەزدە كورىنەدى. اق ولەڭنىڭ (پروزالىق پوەزيا)  مۋزىكالىعى مەتريكالىق پوەزياعا جاقىنداۋ، سيمۆوليكالىق پوەزيانىڭ اۋەزدىلىككە دەگەن تالابى ءتىپتى ودان دا اسىپ تۇسەدى.

سيمۆوليزم اعىمىنا كوركەمدىك تۇرعىدان رافاەليتكە دەيىنگى باۋىرلاستىق پەن سيمۆوليست اقىندار ماللارمە مەن بودلەردىڭ، سونداي-اق مۋزىكانت  ۆاگنەر مەن فيلوسوف نيتسشەنىڭ سۋبەكتيۆتى يدەاليزمىنىڭ ىقپالى ايرىقشا بولدى. سيمۆوليستەر وبەكتيۆتى شىندىقتى رەاليستىك جانە ناتۋراليستىك تۇرعىدان بەينەلەۋدى قۋاتتامايدى. ولار ماتەريالدىق الەم يلليۋزيالى ءھام قاسىرەتكە تولى، ال ونىڭ ارتىندا جاسىرىنعان ىشكى الەم عانا شىنايى دەپ سانادى. ولار ءوز شىعارمالارىندا ادامداردىڭ ىشكى الەمىن استارلاپ اشىپ بەرۋدە كوپتەگەن الليۋزيالار مەن سيمۆولدار قولداندى. 1886 جىلدان 1891 جىلعا دەيىنگى كەزەڭ فرانتسۋز سيمۆوليستىك پوەزياسىنىڭ التىن عاسىرى بولدى دەۋگە بولادى. بۇل كەزەڭنىڭ كورنەكتى شىعارمالارى رەتىندە ماللارمەنىڭ “ولەڭدەر مەن پروزاسىن”، لافوگتىڭ “ىزگىلىك گۇلدەرىن”، جانە انري دە رەنەنىڭ “ينتەرليۋدياسىن” اتاۋعا بولادى.

جالپى سيمۆوليستىك پوەزيانىىڭ كەلەسىدەي نەگىزگى سيپاتتامالارىن اتاپ وتۋگە بولادى:

1. سيمۆول – ەڭ باستى بەينەلەۋ قۇرالى.

سيمۆوليزم وقيعانى، زاتتى، قۇبىلىستى تىكەلەي بايانداۋعا قارسى، ونىڭ ورنىنا ابستراكتىلى ەموتسيالاردى، يدەيالاردى نەمەسە ايتپاق ويىنا جانامالاي جاقىن كەلەتىن نارسەنى ۇسىنۋ نەمەسە مەتافورالىق تۇردە بەينەلەۋ ءۇشىن ناقتى، سەزىلەتىن بەينەلەردى (رامىزدەردى) پايدالانۋدى قۋاتتايدى. مىسالى، بودلەر “جاۋىزدىق گۇلى”(“Les Fleurs du Mal”) اتتى  شىعارماسىندا قازىرگى وركەنيەتتىڭ قۇلدىراۋىن بەينەلەۋ ءۇشىن «شىرىگەن مايىتتەردى» ءسوز ەتكەن بولسا، ماليارمە ونەردىڭ ماڭگىلىگى مەن جالعىزدىعىن بەينەلەۋ ءۇشىن «اققۋلاردى» جازدى. بۇل بەينەلەر تەك تۋرا ماعىنادا عانا ەمەس، تەرەڭ رۋحاني ماعىناسى بار «كودتار» ەدى.

1. سۋبەكتيۆتى ەموتسيالار مەن ىشكى الەمگە باسا نازار اۋدارادى.

اقىندار سىرتقى رەال شىندىققا ەمەس، جەكە ىشكى الەمگە، ارماندارعا، سانادان تىس جانە ميستيكالىق سەزىمدەرگە باسا نازار اۋدارادى. پوەزيا كوبىنەسە ينتروۆەرت، مەلانحوليالىق، جۇمباق جانە ءتىپتى سىرقات اتموسفەرانى ۇسىنادى. وسى ارقىلى ولار قازىرگى ادامداردىڭ رۋحاني جاتسىنۋى مەن ەكزيستەنتسيالدى ديلەممالارىن كورسەتۋگە بولادى دەپ قارايدى.

• تىلدەگى اۋەزدىلىككە جانە سۋگگەستيۆتىلىككە ۇمتىلادى.

سيمۆوليزم پوەزياداعى ءتىلدىڭ ىرعاعىن، تەمبرىن جانە سۋگگەستيۆتى كۇشىن جوعارى باعالايدى. ول ارينە «ونەر ءۇشىن ونەر» (l'art pour l'art) دەگەن ۇستانىمدى جاقتايدى، پوەزيا مۋزىكا سياقتى تازا بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەدى. كۇڭگىرت، ءيمپليتسيتتى جانە كوپ ماعنالى سوزدەردى شەبەرلىكپەن پايدالانىپ، سونىڭ ناتيجەسىندە “ماعىناسى شەكتەۋلى سوزدەر ارقىلى ماعىناسى شەكسىز وي ايتۋعا” ۇمتىلىس جاسادى. ولار  كوبىنەسە ەركىن (شاشپا) ولەڭ ءتۇرىن قولداندى، بىراق «پوەزيا – ءتىلدىڭ الحيمياسى» دەپ ماللارمە ايتقانداي، ولەڭنىڭ ىشكى ىرعاعىن قاتاڭ ساقتاۋدى تالاپ ەتتى.

1. اقىلي سەزىمگە قارسى تۇرىپ، ميستيتسيزم مەن ترانستسەندەنتتىككە قۇلشىندى.

سيمۆوليست اقىندار جالپى راتسيوناليزمگە كۇمان كەلتىرىپ، ونىڭ ورنىنا ءدىن، ميفولوگيا، سپيريتيزم جانە دەكادەنتتى ەستەتيكا باعىتىندا ىزدەنۋدى قۋاتتادى. ءسويتىپ پوەزيا ارقىلى شىندىق پەن سيۋررەالدىلىق اراسىنداعى الشاقتىقتى جويۋعا تىرىستى. مىسالى، رەمبو «رۋحپەن سىرلاسۋعا»، سەزىمدىك اداسۋ ارقىلى «بەلگىسىزدىككە» جەتۋگە بولادى دەپ ەسەپتەدى. ال ۆەرلەن “مۋزىكا ءبارىنىڭ الدىندا تۇرادى” دەپ قاراپ، سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس الەمگە بوي ۇردى.

V.قازىرگى وركەنيەتكە سىني تۇرعىدان قاراۋ جانە ودان الىستاۋ

كوپتەگەن سيمۆوليستىك ولەڭدەر بۇزاقىلىقتى، سۇرقيالىقتى جانە اۋرۋ-سىرقاۋدى نەگىزگى تاقىرىپ رەتىندە الا وتىرىپ، شىن مانىندە يندۋستريالدى قوعام مەن بۋرجۋازيالىق قۇندىلىقتاردى تەرەڭ سىنعا الدى. قازىرگى قالا ءومىرىن «الىپ تۇرمە» ارقىلى سيپاتتاعان بودلەردىڭ پوەزياسى قازىرگى زامان تۋرالى تولعانىستارعا تولى بولدى.

اتالعان اعىمدى ۇستانعان قالامگەرلەر دۇنيەدەگى بارلىق نارسەنىڭ وزىنە سايكەس ىشكى، استارلى ماعىناسى بار ەكەندىگىنە، سونىمەن بىرگە سىرتقى الەم مەن ادامداردىڭ ىشكى الەمى ءوزارا ۇيلەسىمدى ءھام ءبۇتىن ءبىتىم دەپ سەندى. ادامدار ءاربىر زاتتىڭ ىشىندەگى جاسىرىن سيمۆوليكالىق ماعىنالاردى اشا الادى، وسىلايشا نازىك ىشكى الەمدى ۇسىنۋ، سىرتقى جانە ىشكى ەكى الەمدى بايلانىستىرۋ ءۇشىن ماتەريالدىق زاتتاردى پايدالانۋدى بارىنشا دارىپتەدى. قىسقاسى باتىس مودەرنيستىك ادەبيەتىنىڭ تاريحىندا سيمۆوليزم ۇلكەن كوركەمدىك تابىسقا جەتتى. ءتىپتى ونى مودەرنيزمنىڭ باسقا اعىمدارىنا، مىسالى، يماگيزم مەن حەرميت اعىمىنا وتە تەرەڭ اسەر ەتتى، ولاردى ءتىپتى ءسيمۆوليزمنىڭ ۆاريانتتارى رەتىندە قاراستىراتىن عالىمدار جوق ەمەس. سيمۆوليزم ءوزىنىڭ كوركەمدىك ورنەگىندە كەڭىستىكتى اشىق بايانداۋدى قۋاتتامايدى. كەرىسىنشە وبەكتيۆتى الەمدى (جاسىرىن، تۇسىنىكسىز، بۇلىڭعىر، نەمەسە قيال ءتارىزدى) سيپاتتاۋ ءۇشىن ەمەۋرىن جانە سالىستىرۋ سياقتى ادىستەردى قولدانۋعا باسا نازار اۋداردى. سول ارقىلى سۋبەكتيۆتى الەمنىڭ (سۇلۋ نەمەسە سۇرقيا) ۇنەمى وزگەرىپ وتىراتىندىعىن بەينەلەدى. ادەمىلىكتى، كۇردەلى جانە جۇمباق الەمدى قامتيدى. اتالعان اعىمنىڭ تۇجىرىمدامالىق اۋقىمى ەستەتيكالىق سۇلۋلىق، كۇردەلىلىك جانە جۇمباق الەمگە  ۇمتىلادى. ونىڭ بۇنداي بەينەلەۋ تاسىلدەرى تۇپكى ءمانى جاعىنان كلاسسيكالىق قىتاي پوەزياسىنداعى مەتافورا مەن اللەگوريانى قولدانۋعا جانە تەرەڭ دە نازىك بەينەلەردى ىزدەۋگە دەگەن ۇمتىلىسىن ەسكە تۇسىرەدى.

ءحىح سوڭى مەن حح باسىندا وسى باعىتتاعى اعىمدى حح عاسىرعا جەتكىزگەن، ءارى ءوزى دە ونىڭ ءىرى وكىلى بولىپ ەسەپتەلەتىن  يرلانديالىق ۋيليام باتلەر يەيتس (William Butler Yeats, 1865-1939جج.) دەيتىن اقىن وتكەن. اقىن عانا ەمەس، الەمگە ايگىلى دراماتۋرگ، ەسسەيست، ميستيك جازۋشى. ءارى يرلانديا ادەبي قايتا ورلەۋىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى. زامانىندا جاس يەيتستىڭ پوەزياسىنا سيمۆوليزم، رومانتيزم، ەستەتيكا، ميستيتسيزم جانە مەتافيزيكالىق پوەزيا ەرەكشە اسەر ەتتى. بۇل ونىڭ اقىن رەتىندە ەرەكشە ءستيلىنىڭ قالىپتاسۋىنا الىپ كەلدى. يەيتستىڭ شىعارماشىلىعى داستۇرلىدەن قازىرگى زامانعى اعىلشىن پوەزياسىنا ءوتۋدىڭ ميكروكوسماسىن بىلدىرەدى. ونىڭ العاشقى شىعارمالارى سيمۆوليكالىق ت.ب. باعىتتارعا قۇلاي بەرىلۋىمەن ەرەكشەلەندى، ءارى وزىنە عانا ءتان  شەبەرلىكپەن بوگەنايى بولەك اتموسفەرا جاسادى. ونىڭ 1893 جىلى جارىق كورگەن «كەلتتىك ىمىرت» دەيتىن ەسسەلەر جيناعى وسى ءستيلدىڭ ايقىن مىسالى بولىپ تابىلادى. الايدا، ول قىرىققا تولعاننان كەيىن، ەزرا پاۋند سياقتى مودەرنيستىك اقىنداردىڭ جانە اسىرەسە يرلانديالىق ۇلتشىلدىق ساياسي قوزعالىسىنداعى جەكە تاجىريبەسىنىڭ اسەرىنەن يەيتستىڭ ءستيلى ايتارلىقتاي وزگەرىستەرگە ۇشىراپ، مودەرنيزمگە مويىن بۇردى. 1923 جىلى وعان نوبەل ادەبي سىيلىعى بەرىلدى.

جالپى يەيتستىڭ العاشقى پوەزياسىنداعى سيمۆوليزم ەجەلگى يرلانديالىق ميفولوگيامەن تىعىز بايلانىستى بولدى. ول ءوز شىعارمالارىنا ميف پەن اڭىزداعى كەيىپكەرلەردى، اڭگىمەلەردى جانە زاتتاردى سيمۆول رەتىندە مولىنان پايدالاندى. قىسقاسى يەيتس الەم ادەبيەتىندە سيمۆوليزم جۇيەسىن بيىك بەلەسكە كوتەرگەن ءارى ونى ءبىزدىڭ زامانىمىزعا جەتكىزگەن اسا كورنەكتى سيمۆوليست اقىن بولدى. ونىڭ تەوريالىق ەڭبەگى «كورىنىستەر» (1937) اقىننىڭ ءوزىنىڭ تاريحي جانە كوسمولوگيالىق كوزقاراستارىن ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلايدى جانە كەڭ اۋقىمدى بەينەلەردى قامتىدى. سول يەيتس سيمۆوليستىك پوەزيانىڭ ەستەتيكالىق ستيلىنە ناقتى تالاپتار قويعان بولاتىن: (1) «تابيعاتتى تابيعات ءۇشىن، ال مورالدىق زاڭداردى مورالدىق زاڭدار ءۇشىن سيپاتتاۋ تاجىريبەسىنەن باس تارتىپ»، تەك سىرتقى الەمدى بەينەلەۋمەن شەكتەلمەي، ولەڭنىڭ «جۇرەگىندەگى سۋرەتتى اشۋىنا» تىرىسۋ; (2) سىرتقى ەرىك-جىگەردىڭ ارالاسۋىنان ارىلىپ، «قيالدى قالپىنا كەلتىرۋگە جانە تەك ونەر زاڭى (الەمنىڭ ىشكى زاڭدىلىعى) قيالدى مەڭگەرە  الاتىنىن تۇسىنۋگە» تىرىسۋ; (3) وسىنداي قيالمەن «وزگەرمەلى، ويلى ءھام ءتىرى ىرعاقتاردى تاۋىپ»، ءتۇرلى پوشىمداعى جانە ومىرشەڭدىككە تولى سىرلى سۇلۋلىقتاردى اشۋ; (4) «شىنايى پوەزيا فورماسى» «تالدانبايتىن مىنسىزدىككە يە بولۋى كەرەك جانە ۇنەمى اشىلىپ وتىراتىن نازىكتىكتەرگە يە بولۋى كەرەك. بۇل ءتورت تالاپ شىن مانىندە ەڭ باي قيالدى، ەڭ ءمىنسىز فورما مەن ىرعاقتى پايدالانۋدى جانە سىرتقى الەم مەن كۇندەلىكتى ەرىك-جىگەردىڭ ارالاسۋىن جويۋ شارتىمەن نازىك ىشكى الەمنىڭ تولىق كورىنىسىن بىلدىرەدى.

جالپى ءسيمۆوليزمنىڭ نەگىزگى ماعىناسىن كەلەسىدەي ءتورت باعىتقا ءبولىپ تۇسىندىرۋگە بولادى: سيمۆوليزم، بىرىنشىدەن، ريتوريكالىق قۇرال بولىپ تابىلادى. ءسيمۆوليزمنىڭ بۇل ءتۇرى شىعارمانىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىندە قولدانىلادى دا شىعارما مازمۇىنىنا باعىنىشتى پوزيتسيادا تۇرادى ءارى شىعارمانىڭ جالپى ماقساتىنا قىزمەت ەتەدى. ونىڭ ماعىناسى سالىستىرمالى تۇردە ءارى ايقىن، ءارى قاراپايىم بولىپ كەلەدى. ەكىنشىدەن، سيمۆوليزم، ول ادەبي ۇعىم. ءسيمۆوليزمنىڭ بۇل ءتۇرى شىعارماشىلىق پرينتسيپ، ادەبي رۋح، ءتىپتى بارلىق ونەردىڭ ءمانى دەڭگەيىنە كوتەرىلەدى. ۇشىنشىدەن، سيمۆوليزم، ول – ءبىر ءتۇرلى ويلاۋ ءتاسىلى. سيمۆولدىق ويلاۋدىڭ ءمانى – سالىستىرمالى تۇردە ءينتۋيتيۆتى جانە تانىس نارسەلەردى سالىستىرمالى تۇردە جاسىرىن جانە تانىس ەمەس نارسەلەر تۋرالى ويلاۋ جانە ءتۇسىنۋ ءۇشىن پايدالانۋ. تورتىنشىدەن، سيمۆوليزم، ول – بولمىس فورماسى. اينالامىزداعى زاتتار سانامىزعا ەنبەس بۇرىن، ولار ەش ماعىناعا يە ەمەس نەمەسە ءومىر سۇرمەيدى. اتاپ ايتقاندا، ءبىز  ءوزىمىزدى ون سەگىز مىڭ عالامنان (زات) تۇراتىن الەمدە ءومىر سۇرەمىز دەگەننەن گورى،  ءبىزدى سان الۋان سيمۆولدىق بەلگىلەردەن ورىلگەن الىپ تور-جەلى قورشاپ تۇر دەگەنىمىز الدە قايدا ورىندى بولادى.

مىنە كورىپ وتىرعانىمىزداي، سيمۆوليستىك ادەبي ءتاسىل قالامگەرلەرگە كەيدە تار زاماننىڭ تسەنزۋراسىن اينالىپ ءوتۋ ءۇشىن كەرەك بولعان بولسا، كەيدە كوركەمدىك ءتاسىل رەتىندە تالاپ ەتىلگەن. ال كسرو زامانىندا عۇمىر كەشكەن م.ماقاتاەۆ باستاعان قازاق اقىن-جازۋشىلارى اتالعان ادەبي تاسىلگە ماسكەۋدىڭ قىراعى، قىزىل تسەنزۋراسىنان اينالىپ ءوتۋ ءۇشىن بارعانى جاسىرىن ەمەس.

الايدا م.ماقاتەۆتىڭ ۇلىلىعى – قانشا جەردەن سيمۆوليستىك تاسىلگە بوي ۇرعانىمەن، ونىڭ ءوزىن جانسىز، قانسىز، ءسولسىز بوگدە ءومىر، بوتەن تىنىس-تىرشىلىك ارقىلى ەمەس، كەرىسىنشە، سوۆەتتىك قىراعى كوزدەر تانىپ-بىلە الماستاي، كادىمگى قانى سورعالاپ، ءيىسى اڭقىپ تۇرعان قازاقى ءومىر، قازاقى تىنىس-تىرشىلىك ارقىلى ادىپتەدى. اقىننىڭ ايتار ويىن شەكسىز شەبەرلىكپەن، اسقان اقىلماندىقپەن  وتە تەرەڭگە جاسىرعانى سونشالىق، ءتىپتى بۇگىنگى ازات زامانداعى وقىرماندارى – بىزدەردىڭ ءوزىمىز بايقاي الماي، بايىبىنا بارا الماي جاتقان جوقپىز با؟!

دەمەك، شىعارماشىلىعىندا قانداي دا ءبىر وزىق ادەبي اعىمدى قولدانۋى، قانداي دا ءبىر الەمدىك بەينەلەۋ شەبەرلىگىن پايدالانۋى قالامگەردىڭ ءوز ەركى. الايدا قالامگەر ءوزى قالاعان اعىمدى قولدانا وتىرىپ، ءوزى قالاعان بەينەلەۋ شەبەرلىگىن پايدالانا وتىرىپ، تازا ۇلتتىق بەينەلەر سومداۋعا، ۇلت ءومىرىنىڭ كوركەم پولوتناسىن جاساۋعا، قىسقاسى تۋعان حالقىنىڭ ۇلتتىق ءيىسى بۇرقىراعان، قاندى-ءسولدى ءومىرىن كەستەلەۋگە مىندەتتى. ولاي بولماي، قالامگەر انا اعىم، مىنا مەكتەپتىڭ اعىمداردىڭ سوڭىنان كەتىپ، ايدالاعا لاعىپ كەتسە، وندا ول قالامگەر ءوزىن جوعالتادى.

قازاق الەمنىڭ قايسى تۇكپىرىنە بارساڭىز دا “قازاق” دەگەن ءبىر قاسيەتتى ۇعىم بار. ويتكەنى، قازاق جانى، ءتىلى، سالتى مەن ءداستۇرى نەگىزىنەن ءبىر ءىزدى. ال قازاق حالقىنىڭ  بويىنداعى سول قاسيەتتەردىڭ وزگە ادام بالاسىنا ءتان قاسيەتتەردەن اسا ۇلكەن ايىرماشىلىعى جوق. ول قۋانسا دا، رەنجىسە دە بىرتەكتى ادامي مىنەز، سيپاتتاردان الىستامايدى. سوندىقتان دا م.ماقاتاەۆ قالامىنا ارقاۋ بولعان ادامداردىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ وزىمىزدەي، اجەمىزدەي، اتامىزداي، اعا-باۋىر، ءىنى-قارىنداس، جەڭگەمىزدەي. بۇلاي دەيتىنىمىز، مۇقاعالي كەيىپكەرلەرىنىڭ جان دۇنيەسىندەگى ىزگىلىك، ادامدىق ۇلى قاسيەتتەردىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ دە قانىمىزدا تۋلاپ اعىپ جاتىر ەمەس پە؟ ءتىپتى، اقىن شىعارمالارىنان كەزدەسەتىن انە بىرەۋ الدە ۇنامسىز، الدە ۇنامدى كەيىپتكەردىڭ ءوزى ءبىزدىڭ اۋىلداعى نەمەسسە كورشى اۋىلداعى انە بىرەۋ كىسىگە ۇقسايتىنى عاجاپ ەمەس پە؟! اقىن سولاي ءوز شىعارماسىندا تانىس بەيتانىس قازاقتىڭ ءومىرى مەن بەينەسىن سومداعان بولىپ، ىممەن، ەمەۋرىنمەن، تۇسپالمەن وراعىتىپ، وقىرماندى مۇلدە وزگە  قيىرعا باستايدى. مىسالى، م.ماقاتاەۆتىڭ «قايران جەڭگە» اتتى ولەڭىندەگى:

سۋ سۇراسام ءسۇت بەرگەن، ايران بەرگەن،

قارتايىپ قالىپسىڭ-اۋ، قايران جەڭگەم!

قارعانىڭ ۆالەتىندەي ەدىرەيىپ،

قاسىڭا مىنا بىرەۋ قايدان كەلگەن؟!، - دەگەن جولداردان ءۇستىرت قاراعان كىسى نەمەسە ولەڭدى جەلدىرتىپ وقىپ شىققان وقىرمان «قارا مۇرتتى» ەركەكتىڭ كۇيەۋى مايداندا ولگەن “جەڭگەيدى” ايەلدىككە العانىن، “قارعانىڭ ۆالەتىندەي ەدىرەيگەن” سۇستى بەينەسىن عانا بايقايدى. ءبىر بۇل “قارا مۇرت” تۇتاس ءبىر داۋىردەگى ادامداردىڭ جۇرەگىنە وشپەستەي بوپ شەگەلەنگەن تانىس جان.

جوعارىدا ايتقانىمىزداي م.ماقاتاەۆ پوەزياسىنا ءتان تاعى ءبىر ەرەكشەلىك – اقىن ولەڭدەرىندە شىعارمانىڭ ايسبەرگ سەكىلدى سۋ بەتىندەگى بولىگى مەن مۇحيتتىڭ ءتۇپسىز تەرەڭىنە جاسىرىنعان بولىگى قاتار ءورىلىپ جاتادى. پوەزيانى تەرەڭ تۇسىنەتىن وقىرمان بولماسا، كولدەنەڭ كوك اتتى ونداعى استارلى اقيقاتتى – ايسبەرگتىڭ سۋ تۇبىندەگى بولىگىن اڭعارا بەرمەيدى. ايتالىق، جوعارىدا ءبىز ءسوز ەتكەن اقىننىڭ «قايران جەڭگەم» ولەڭىندەگى «قارا مۇرت» تۇلعاسىن ءبىر زامانداعى قوعامدىق-ساياسي موتيۆ رەتىندە دە قاراستىرۋعا بولادى. قايران جەڭگە – قالجىراعان، جۇدەگەن قازاقتىڭ – ەل-انانىڭ سيمۆولى. ول كەڭەستىك جۇيەنىڭ وتارلاۋىنا دەيىن، ءتىپتى سۇم سوعىس باستالعانعا دەيىن ادال دا اڭعال، «سۋ سۇراسا، ءسۇت بەرگەن، ايران بەرگەن» اقجۇرەك قازاق ەدى. بۇل تۇپتەپ كەلگەندە وتارلىق ەزگىدەن بۇرىنعى قازاق دەيتىن ەل-انانىڭ بەت-بەينەسى بولاتىن. ال 1920 جىلدان كەيىنگى قازاقتىڭ جان-دۇنيەسى، مىنەز-قۇلقى، تۇرمىستىق سالتىنىڭ ءوزى ۇلكەن وزگەرىسكە تۇسكەنى تاريحتان بەلگىلى. قايران جەڭگە – سول وزگەرگەن، اشتىق، سوعىس سەكىلدى قات-قابات قيىندىقتان قالجىراعان، وتارلىق قورلىق پەن ەزگىگە ەتى ۇيرەنە الماي سانسىراعان ەل-انانىڭ بەينەسى. وسى جۇيەنى، وسى ءبىر سۇمدىق توتاليتارلىق، وتارشىلدىق رەجيمدى ەل-انانىڭ باسىنا قارا بۇلت قىلىپ توندىرگەن كىم؟ ول جاۋىزدىعىمەن الەمگە ايگىلى بولعان «قارا مۇرت» ەدى. ياعني، قازاق دالاسىنداعى الاپات اشتىقتىڭ، كەسىر-كەساپات قۋعىن-سۇرگىننىڭ، زوبالاڭ سوعىستىڭ باسىندا تۇرعان ستالين – اقىننىڭ سيمۆولدىق فانتازياسىمەن “قارعانىڭ ۆالەتىندەي ەدىرەيگەن”، “سۇرقى سۋىق”، ءار قيمىلىڭدى “جول كورسەتكىش ساقشىنىڭ تاياعىنداي باعىپ تۇراتىن” “قارا مۇرت” بولىپ سومدالعان دەپ وي تۇيۋگە بولادى. دەمەك، ءبىز م.ماقاتاەۆ پوەزياسىنداعى ءسيمۆوليزمدى  قاراستىرعاندا، سول ءبىر كەڭەستىك جۇيەدەگى قازاقتىڭ ۇلت رەتىندەگى وبرازىن (ەل-انا نەمەسە “قايران جەڭگە”) جانە اقىننىڭ ستاليندىك جۇيە الىپ كەلگەن قوعامدىق قاسىرەتكە دەگەن ىشكى قارسىلىعىن اڭعارا ءبىلۋىمىز كەرەك. اقيىق اقىننىڭ جان دۇنيەسىندەگى ارپالىس، الاي-دۇلەي مىنەز، ول – كەڭەستىك توتاليتارلىق جۇيەگە دەگەن ىشكى قىجىلدىڭ كورىنىسى. الايدا ول قىجىلدى، ول زاپىراندى اشىق-اشكەرە توگىپ تاستاسا، ولەڭ پۋبليتسيستيكاعا اينالىپ كەتكەن بولار ەدى. ەڭ باستىسى وتارشىل-ءامىرشىل جۇيەگە، ونىڭ “امىرىنە” اشىق قارسى شىعۋ – ول زاماندا مۇمكىن دە ەمەس ەدى.

جالپى م.ماقاتاەۆ پوەزياسىن زەردەلەگەندە، كەيبىر نازىك يىرىمدەرىنە، سيمۆوليستىك تاسىلمەن جازىلعان تۇستارىنا باسا نازار اۋدارۋىمىز كەرەك. اقىن ولەڭدەرىندەگى قوعامدىق-ساياسي تەرەڭ استارى بار، زامانىندا سيمۆوليستىك ءتاسىل ارقىلى ەمەۋرىنمەن ايتۋعا، ەجىكتەي بەينەلەۋگە ءماجبۇر بولعان دۇنيەلەرىن، بۇگىنگى ۇرپاق – تاۋەلسىز ەلدىڭ ازات ويلى ازاماتتارى اشىپ ايتاتىن ۋاقىت جەتتى. ونى ءبىز اقىننىڭ «بۇلقىنىپ جاتىر» اتتى ولەڭىنەن دە ايقىن اڭعارامىز. اقىن اتالمىش ولەڭىندە دە جۇرەكتەگى نازىن، ىشكى رەنىشىن ءسابيدىڭ ماماسىنا ءبىلدىرىپ تۇرعانداي اسەرگە بولەيدى. قاراپايىم وقىرمان اتالمىش ولەڭدى وقىپ وتىرىپ، اقىننىڭ جارىنا دەگەن نازى بولار دەپ قابىلدارى داۋسىز. ال ولەڭنىڭ كونتەكسى مەن استارىنا ۇڭىلە قاراساڭىز، مۇلدە ولاي ەمەس ەكەنىن اڭعاراسىز. مۇندا دا جوعارىدا ايتقانىمىزداي سيمۆوليستىك تاسىلمەن ادىپتەلگەن قوعامدىق-ساياسي استاردىڭ جاتقانى اقيقات. ولەڭدى وقىپ كورەلىكشى:

بۇلقىنىپ جاتىر،

كەلمەيدى-اۋ قۇرعىر شاماسى،

بۇلقىنىپ جاتىر،

تاۋسىلدى-اۋ ايلا-شاراسى.

ساۋلەمنىڭ مەنىڭ اياق پەن قولىن ماتاماي،

بوستاندىق بەرشى، بوستاندىق بەرشى، ماماسى!

بايقاساڭىز، كوز الدىڭىزعا بەسىكتەگى ءسابي ەمەس، قول-اياعى ءجىپسىز بايلاۋلى، بوستاندىققا ۇمتىلىپ، بۇلقىنىپ جاتقان بودان جۇرت، ۇلى دالا، بايتاق قازاق ەلى كەلەدى. مۇقاعالي وسى ءبىر بەسىكتەگى ءسابيدىڭ ءحالىن، بۇلقىنىپ، اياق-قولىن ەركىن سەرمەگىسى كەلگەن شاقالاقتىڭ جاعدايىنا جانى اشىعان بەينە تانىتۋ ارقىلى ءوزىنىڭ جۇرەكتەگى قۇمىققان اشۋ-ىزاسىن، بوستاندىق اڭساعان حالىقىنىڭ، بايلاۋدان بوساۋدى كوكسەگەن قازاقتىڭ ىشكى جان تىلەگىن جەتكىزىپ تۇرعان جوق پا؟  ولەڭنىڭ تاعى ءبىر شۋماعىن وقىپ كورەلىك:

تۇمشالاپ قويدىڭ نەسىنە سونشا قاۋسىرىپ،

شاندۋدان بولەك قالعان با شاراڭ تاۋسىلىپ.

اياق پەن قولىن ماتاماي بوس قوي، ماماسى،

كىشكەنتاي ادام كورسەتىپ جاتىر قارسىلىق.

اقىن جانىنداعى، جۇرەگىندەگى توتاليتارلىق رەجيگە دەگەن قارسىلىلىق وسى جولداردان ايقىن اڭعارىلادى. جالپى، توتاليتاريزم ۇعىمى دەگەنىمىز نە؟ توتاليتاريزم دەگەنىمىز  – دەسپوتيزمنىڭ ءبىر ءتۇرى. توتاليتاريزم ورناعان مەملەكەتتە قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسى “شاندۋدا” جانە  ءجىتى اڭدۋدا بولادى دا، ادام بوستاندىعى مەن كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى جويىلادى، وپپوزيتسيا مەن ەركىندىككە ۇمتىلعان وزگە ساياسي وي وكىلدەرى ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىرايدى. دەمەك، وتارلىق سيپاتتاعى توتاليتارلىق قوعامدىق-ساياسي جۇيە بوداندىقتاعى حالىقتاردىڭ ۇلتتىق رۋحى مەن ۋىز قاسيەتتەرىن جويۋعا تىرىسادى. ءبىز ونى كەڭەس وكىمەتى تۇسىنداعى وزگە ۇلتتارعا  جاسالعان سان الۋان قاستاندىقتاردان دا ايقىن اڭعارا الامىز. وتارشىلدار  ۇلتتىق سيپاتتى جوعالتۋعا، ۇلتتىڭ سورپا بەتىنە شىعار زيالىلارىنىڭ كوزىن جويۋعا، حالىقتىڭ ەركىندىگىن بۇعاۋلاۋعا، ءسوز جانە وزگەدە بوستاندىقتارىن تۇمشالاۋعا كۇش سالدى. اتاپ ايتقاندا، «بەسىكتەگى» ساديدەي قول-اياعى بايلاۋلى، دارمەنسىز قۇر شىرىلداعان، جىلاعان داۋىسىنان وزگە ەشقانداي امال-ايلاسى جوق قازاقتى ايتقانىنا كوندىرىپ، ايداعانىنا جۇرگىزدى. ياعني، كەڭەستىك جۇيەنىڭ قارعىباۋى موينىنا كيىلگەن قازاق حالقى تۇلپارلىق مىنەزىنەن، كوك بورىلىك رۋحىنان بىرتە-بىرتە ايىرىلا باستادى. مۇنى كوكىرەگى وياۋ، جۇرەگى سەزىمتال، حان-ءتاڭىردىڭ باۋىرىندا ەركىن وسكەن اقيىق تاقىن انىق اڭعاردى. سوندىقتان دا ونىڭ اتالمىش ولەڭىندەگى قارسىلىق – اقىننىڭ ءسابي جۇرەگىنىڭ وتارشىل-توتاليتارلىق جۇيەگە دەگەن قارسىلىعى دەپ ۇعىنساق ەش قاتەلەسە قويمايمىز.

ويتكەنى اقىننىڭ ۇلى دەموكرات ساناسى، بوستاندىق سۇيگىش جۇرەگى، تۋعان حالقىنىڭ “قول-اياعى بايلاۋداعى” كۇيىنە كۇيىنگەن كوڭىلى وسى ءبىر عاجاپ جىردان ايقىن اڭعارىلادى. ولەڭدەگى:

ماماسى، بوسات، ەركىمەن ءوسسىن تال شىبىق،

اۋا مەن كۇنگە، اي مەنەن نۇرعا مالشىنىپ.

بۇلقىنىپ جاتىر، ۇمتىلىپ جاتىر قاراشى،

كىشكەنتاي جۇرەك كورسەتىپ جاتىر قارسىلىق، - دەگەن جولدار اقىننىڭ قازاق حالقىنىڭ بوستاندىق اڭساعان، ەركىندىككە، ازاتتىققا ۇمتىلعان ادامدىق ارىن، ازاماتتىق ءۇنىن بىلدىرسە كەرەك. مۇنداعى «ماماسى» قازاق دالاسىن ۋىسىندا ۇستاپ، بۇكىل بايلىعىن توناپ جاتقان سول تۇستاعى وتان-انا – كسرو-نىڭ سيمۆولدىق  بەينەسى. اقىن وسى ءبىر ازاماتىق ليريكاسىندا «بەسىكتەگى» ءسابيدىڭ (ونىڭ قىز بالا بولۋى دا كوپ جايدى اڭعارتادى) بۇلقىنىسى، ىشكى جان دۇنيەسى ارقىلى قازاق قوعامىنىڭ، قازاق دالاسىنىڭ ىشكى ارزۋ ارمانىن ايتقىسى كەلگەنى بەلگىلى. بۇل تۇپتەپ كەلگەندە، بوستاندىق سۇيگىش، ەركىندىككە ۇمتىلعىش ادام بالاسىنىڭ جان قالاۋى، ءتۇپ تىلەگى. قىسقاسى بۇل ءاز قازاقتىڭ ارمان-اڭسارىن بەينەلەگەن ۇلى جىر.

(جالعاسى بار)

دۋكەن ماسىمقانۇلى

Abai.kz