ەلىمىز اۋقىمدى ساياسي رەفورمالاردىڭ تابالدىرىعىندا تۇرعان شاقتاعى ەلورداعى 26 ماۋسىم قازاق قوعامىنىڭ ەسىندە قالاتىن ايتۋلى وقيعانىڭ ءبىرى بولدى.

ءبىرى بولدى دەيتىن سەبەبىمىز: پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا دەپۋتاتتار ۇكىمەت پەن جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ 2025 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەرىن قارادى. الايدا بۇل جولعى جيىننىڭ ءمانى دە، سالماعى بۇرىنعىدان مۇلدەم بولەك. بۇل — قازاقستاننىڭ قازىرگى ۇلگىدەگى قوس پالاتالى پارلامەنتىنىڭ VIII سەسسياسىنىڭ عانا ەمەس، تۇتاس ءبىر ساياسي ءداۋىردىڭ قورىتىندى وتىرىسى دا بولىپ تابىلادى.

بيۋدجەت ەسەبى — وتكەن كەزەڭنىڭ ايناسى

پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا 2025 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ۇكىمەت پەن جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ (جاپ) ەسەپتەرى قىزۋ تالقىلاۋدان كەيىن كوپشىلىك داۋىسپەن ماقۇلداندى. شارۋاشىلىق ەسەپتى بەكىتكەنىمەن، حالىق قالاۋلىلارى مينيسترلەر كابينەتىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى بىرقاتار جۇيەلى شيكىلىكتەردى اشىپ كورسەتتى.

پارلامەنتتىك فراكتسيا وكىلدەرى ءوز سوزدەرىندە تەك قۇرعاق تسيفرلاردى ەمەس، حالىقتىڭ شىنايى تۇرمىس ساپاسىن العا تارتتى. دەپۋتاتتىق كورپۋس بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋىن فورمالدى تۇردە بەكىتكەنىمەن، ۇكىمەتكە قارجىلىق جوسپارلاۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە نارىقتىق رەفورمالاردىڭ حالىققا پايداسىن تيگىزۋ بويىنشا ۇلكەن ساياسي جۇكتەمە ارتتى.

ۇكىمەتتىڭ جاۋابى: «قورىتىندى جاسالدى»

قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆ دەپۋتاتتارمەن بىرلەسكەن تالقىلاۋدان كەيىن ءتيىستى قورىتىندىلار جاسالعانىن مالىمدەدى. ال پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ سىندارلى ديالوگ ءۇشىن العىس ايتىپ، ايتىلعان بارلىق ەسكەرتۋلەر مەن ۇسىنىستار اتقارۋشى بيلىكتىڭ الداعى جۇمىسىندا ەسكەرىلەتىنىنە ۋادە بەردى. قوس پالاتانىڭ بىرلەسكەن وتىرىسى وسىلايشا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋعا باعىتتالعان جاڭا مىندەتتەردى ايقىنداۋمەن اياقتالدى.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، بۇل ەسەپ بەرۋ كەزەڭى جاڭا قۇرىلىمعا وتەر الدىنداعى قارجىلىق «ينۆەنتاريزاتسيا» ءرولىن اتقارىپ وتىر.

ەستەرىڭىزدە بولسا، وسى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ قازاقستاندا جاڭا كونستيتۋتسيا ءوز كۇشىنە ەنەدى. وسىلايشا، شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت بويى زاڭ شىعارۋشى بيلىكتىڭ تىرەگى بولعان سەنات پەن ءماجىلىس جۇيەسى تاريح قويناۋىنا كەتىپ، ورنىنا ءبىر پالاتالى قۇرىلتاي كەلەدى.

ءبىر پالاتالى قۇرىلتاي: نە وزگەرەدى؟

1 شىلدەدەن باستاپ كۇشىنە ەنەتىن اتا زاڭ قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى ترانسفورماتسيالايدى. قوس پالاتالى پارلامەنتتەن ءبىر پالاتالى ۇلتتىق وكىلدى ورگانعا — قۇرىلتايعا كوشۋدىڭ بىرنەشە ستراتەگيالىق ماقساتى بار:

شەشىم قابىلداۋ جىلدامدىعى مەن تيىمدىلىگى: زاڭ جوبالارىنىڭ سەنات پەن ءماجىلىس اراسىندا ۇزاق ۋاقىت تالقىلانىپ، بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەرگە تاپ بولۋ ءۇردىسى جويىلادى. ءبىر پالاتالى جۇيە داعدارىستىق كەزەڭدەردە جەدەل زاڭنامالىق شەشىمدەر قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

حالىقتىق وكىلدىكتىڭ كۇشەيۋى: جاڭا فورماتتاعى قۇرىلتاي قوعامنىڭ ءتۇرلى الەۋمەتتىك توپتارى مەن ايماقتاردىڭ مۇددەسىن تىكەلەي جانە اشىق بىلدىرەتىن مىنبەرگە اينالماق.

مەملەكەتتىك اپپاراتتى وڭتايلاندىرۋ: قوس پالاتانى ۇستاپ تۇرۋعا كەتەتىن اكىمشىلىك شىعىندار ازايىپ، زاڭ شىعارۋ پروتسەسى قۇرىلىمدىق تۇرعىدان جيقىشاق بولادى.

ساراپشىلىق ءتۇيىن: باتىستىق ۇلگىدەگى بيپالاتاليزمنەن (قوس پالاتالىلىقتان) باس تارتۋ — بۇل جاي عانا رەفورما ەمەس، بۇل مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى ديالوگتى ۇلتتىق ءداستۇر مەن زاماناۋي دەموكراتيالىق تالاپتارعا ساي قايتا قۇرۋ ءۇردىسى.

تامىز ايىنداعى سايلاۋ: جاڭا ساياسي دودا

ساياسي كۇنتىزبەگە سايكەس، جاڭا ورگاننىڭ جاساقتالۋى ۇزاققا سوزىلمايدى. وسى جىلدىڭ تامىز ايىندا قۇرىلتايعا سايلاۋ وتەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىرعان جايى بار. بۇل سايلاۋ ناۋقانى ەلدەگى ساياسي پارتيالار مەن ازاماتتىق قوعام ءۇشىن ۇلكەن سىن ءارى جاڭا مۇمكىندىك بولماق. جاڭا كونستيتۋتسيا جاعدايىندا وتەتىن سايلاۋ ساياسي باسەكەلەستىكتى ارتتىرىپ، بيلىك تارماقتارىنىڭ جاڭارۋىنا سونى سەرپىن بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە.

تۇيىندەي ايتقاندا، پارلامەنتتىڭ VIII سەسسياسىنىڭ جابىلۋى — ەسكى جۇيەنىڭ اياقتالۋى عانا ەمەس، جاڭا قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق جانە ساياسي ارحيتەكتۋراسىنىڭ باستاۋى. الداعى تامىز سايلاۋى ەل دامۋىنىڭ جاڭا باعىتىن ايقىنداپ بەرمەك.

Abai.kz