اكادەميالىق ادىلدىك پەن قولدانبالى ناتيجەگە باعىتتالعان رەفورمالار قاجەت!

قازاقستاندا عىلىمدى دامىتۋ جولىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلۋدا. عىلىم جاڭاشا سەرپىن الىپ، دامۋ قارقىنى جىلدامدادى. باستىسى، مەملەكەت تاراپىنان عىلىمعا قولداۋ، جاناشىرلىق سەزىلەدى. عالىم-زەرتتەۋشى، عىلىمي قىزمەتكەر اتانۋ مارتەبەلى تۇعىرىنا قايتا قونعانداي. بۇل جولدا قر عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ جۇمىسىن وڭ باعالاعان ءجون!

دەگەنمەن، دامۋ دەگەنىمىز – توقتاۋسىز جەتىلۋ! كۇنى كەشە قىزىلوردا قالاسىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ قاتىسۋشىلارى تاراپىنان عىلىم سالاسىنداعى ماسەلەلەر كوتەرىلگەن بولاتىن. وسى ورايدا، قازاقستانداعى عىلىمدى دامىتۋعا قاتىستى بىرقاتار تەحنيكالىق ۇسىنىستار مەن ماسەلەلەردى اتاپ وتكەن ءجون.

بىرىنشىدەن، قازىرگى تاڭدا دوكتورانتۋرا ستۋدەنتتەرى مەن گرانتتىق قارجىلاندىرىلاتىن عىلىمي جوبالاردى جەڭىپ العانداردىڭ جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى رەتىندە كوكسنۆو تىزىمىنە ەنگەن جانە Scopus, Web of Science بازاسىنداعى جۋرنالداردا ماقالا جاريالاۋ مىندەتتەلىنەدى. وسى رەتتە، جاريالانىپ جاتقان ماقالالاردىڭ اۆتورلىق قۇرامىنا شولۋ جاسايتىن بولساق، ماقالاداعى سواۆتورلار سانىنا بايلانىستى تالاپتاردى قايتا قاراستىرىپ، ونى كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن بايقاۋعا بولادى.

اسىرەسە، الەۋمەتتىك جانە گۋمانيتارلىق سالالار بويىنشا جاريالاناتىن ماقالالارداعى «سىبايلاس سواۆتورلار» سانىنا قاداعالاۋدى كۇشەيتۋ قاجەت. كوپشىلىككە بەلگىلى، اتالعان سالالاردا عىلىمي ماقالا نەگىزىنەن جەكە ىزدەنىستىڭ جەمىسى. الەۋمەتتىك جانە گۋمانيتارلىق سالالاردا 3 نەمەسە 4 ادامنىڭ بىرلەسە وتىرىپ عىلىمي زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، ماقالا جازاتىن كەزدەرى وتە سيرەك كەزدەسەدى. سول سەبەپتى، ماقالانىڭ كولەمىنە، ەمپيريكالىق ءبولىمىنىڭ بولۋىن، پانارالىق بايلانىسىنا قاراي سواۆتورلاردىڭ سانىن قاراستىرعان ءجون. نەگىزىنەن، الەۋمەتتىك جانە گۋمانيتارلىق سالادا نەگىزگى اۆتورمەن بىرگە 1 سواۆتوردىڭ بولۋىنا باسىمدىق بەرىلسە ءجون بولار ەدى. كەيبىر جاعدايلاردا 3-4 سواۆتوردىڭ بىرلەسە ماقالا جاريالاۋى كۇمان تۋدىرادى جانە نەگىزگى اۆتوردىڭ جۇمىسىنا دەگەن ادىلەتسىزدىكتى ارتتىرار ەدى. وكىنىشكە وراي، عىلىمعا «ەرتە كەلگەندەر» مەن قانداي دا ءبىر مارتەبە يەلەنگەندەردىڭ ءار جەردە سواۆتور بولىپ ءجۇرۋى ماسەلەگە ءجىتى ءمان بەرۋدى تالاپ ەتەدى.

ەكىنشىدەن، «قازاقستاندىق عىلىمعا قۇيىلعان قاراجاتتىڭ قايتىمى تومەن نەمەسە ناقتى پراكتيكالىق قىرى كورىنبەيدى، قوعام ءومىرىن دامىتۋعا ۇلەس قوسپايدى» دەگەن سىن ايتىلادى. وكىنىشكە وراي، ايتىلعان سىن بۇگىنگى جاعدايدى ءدال سيپاتتاي ما دەپ قورقامىن. وسىعان وراي، مىنا ماسەلەنى ەسكەرگىم كەلەدى: عالىم – تەك زەرتتەۋشى عانا ەمەس، ول قوعامدىق ماسەلەگە ءۇن قوساتىن، شەشۋ جولىن ۇسىنۋشى. سايكەسىنشە، ونىڭ زەرتتەۋلەرى قوعامدىق ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالعاندىقتان، عالىمنىڭ ءۇنى تەك اكادەميالىق ورتادا عانا ەستىلمەي، ول قوعامدىق الاڭدا تالقىلانۋى ءتيىس! ال قوعامداعى ءار ءتۇرلى ماسەلەلەرگە كوزقاراسىن ءبىلدىرىپ، شەشۋ جولدارىن ۇسىنۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى گازەت بەتتەرىندە جاريالاناتىن پۋبليتسيستيكالىق ماقالالار! بۇگىنگى جاساندى ينتەللەكت تاياۋ كەلەشەكتە عىلىمعا «قىرىنداۋشىلاردىڭ» سانىن ۇلعايتپاسا، ازايتپاسى بەلگىلى. وسى تۇستا شىن عالىمدى شىڭدايتىن دا، قوعامعا جاقىن ەتەتىن دە پۋبليتسيستيكا دەپ ويلايمىن. ياعني، عىلىم جولىنا تۇسكەندەردىڭ KPI-ى پۋبليتسيستيكالىق جاريالانىمدارىنىڭ سانىمەن دە ولشەنۋى كەرەك. بۇل عالىمداردىڭ شىعارماشىلىعىنداعى ناتيجەلەردى قوعام الدىندا پاش ەتۋگە، اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتسە، ەكىنشى جاعىنان قازىرگى گازەتتەردىڭ دامۋىنا دا جان بىتىرەر ەدى.

پۋبليتسيستيكالىق ماقالانى جازۋ ءستيلى مەن جاريالانۋ ەرەكشەلىگى وزگەشە بولعاندىقتان، شىن عالىمنىڭ سىنعا تۇسەتىن دە، بەدەلىن بەكەمدەيتىن جەرى دە وسى تۇس دەپ سانايمىن.

ۇشىنشىدەن، عىلىمنىڭ قولدانبالى ماڭىزدىلىعىن ارتتىرۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى ءار ءبىر مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋعا ىلىككەن سۋبەكت عىلىمي زەرتتەۋ بارىسىندا جەتكەن ناتيجەلەرىن (دامۋ زاڭدىلىقتارىن انىقتاۋ، جاڭا تەوريالار ويلاپ تابۋ، ەمپيريكالىق ناتيجەلەر، قۇبىلىستاردى اشۋ جانە ت.ب.) اپروباتسيادان وتكىزۋى ءتيىس. ول ءۇشىن بارلىق سالالاردىڭ وكىلدەرىنەن تۇراتىن اپروباتسيا ورتالىعىن اشسا ارتىق ەتپەيدى دەپ ويلايمىن. مۇنداي ورتالىقتاردى ۋنيۆەرسيتەت جاندارىنداعى عىلىمي كەڭەستەردى قايتا قۇرۋ ارقىلى جاساۋعا بولار ەدى. مۇنداي عىلىمي كەڭەستەر ديسسەرتاتسيا قورعاۋشىنىڭ جۇمىسىنداعى قولدانبالى جاقتارىنا كوبىرەك ءمان بەرىپ، اپروباتسيادان «ءوتتى» نەمەسە «وتپەدى» دەگەندەي باعالاۋ ارقىلى عىلىمعا كوزقاراستى تۇبەگەيلى وزگەرتەر ەدى. تەوريا مەن پراكتيكانى ۇشتاستىرۋ ارقىلى ەكى سالا اراسىنداعى الشاقتىق جاقىنداي تۇسەر ەدى.

وسى ۇسىنىستار سالالىق مينيسترلىك تاراپىنان تيىسىنشە قاراستىرىلىپ، جۇمىستا قولدانىس تاباتىن بولسا، يگى!

قۇرمەتپەن، نۇرعيسا كۋشەروۆ، 

«تۇران» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى، ساياساتتانۋشى

Abai.kz