قازاقستان ءوزىن شەتەلدىك ينۆەستور دەپ اتاعان ادام كورسە ەسىنەن تانىپ، ارتىنان جۇگىرەتىن «بالالىق شاقتان» ءوتتى.

ەندى ۇزاق مەرزىمگە كەلەتىن، تەحنولوگيالىق مودەرنيزاتسياعا اقشا سالاتىن كونسترۋكتيۆتى، ساپالى ينۆەستور كەرەك. جانە سوڭعى پراكتيكا كورسەتكەندەي، ونىڭ بارلىعى شەتەلدىك ەمەس. كوبىنە ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق بۋرجۋازيادان شىققان، وسى جەردى بىلەتىن جانە بولاشاعىن وسى جەرمەن بايلانىستىراتىن وتاندىق ينۆەستورلار قازىر ەكونوميكامىزعا جان بىتىرە باستادى. ءبىز ءۇشىن ەسكى كەڭەستىك، ءشىرىپ جاتقان قۇرىلعىلاردى سوڭعى دەمى قالعانشا پايدالانىپ، ەشتەڭەنى جاڭارتپاي، بار اقشانى سورىپ الىپ كەتكەن ميتتالدار ۇلكەن ساباق بولدى دەپ ويلايمىن.

وسى رەتتە، تۇرىك ينۆەستورىنىڭ جۇمىستى دۇرىس ىستەي الماعاندىعىنان كوپ جىلدار بويى تۇرالاپ تۇرعان كوكتاسجال كەن ورنى كوڭىلگە كىربىڭ ۇيالاتىپ كەلگەن ەدى. جەر استىندا جاتقان 50 ميلليون توننادان استام رۋدانى تۇرىك ينۆەستورى يگەرە المادى. ولاردىڭ «التاي پوليمەتاللى» كومپانياسى تىعىرىققا تىرەلىپ، 18,2 ميلليارد تەڭگە شىعىنعا باتقان. ال قارىزى 305 ميلليارد تەڭگەدەن اسىپ كەتكەن. اقىرىندا ءوندىرىس توقتادى، قۇرال-جابدىق توزدى، ەكولوگيا ناشارلادى. جەرگىلىكتى حالىققا ەش پايدا كەلمەدى. جۇمىس ورنى اشىلمادى.

ەندى كوكتاسجالدان جاقسى جاڭالىقتار كەلىپ وتىر. كەن ورنى ءوزىمىزدىڭ Altyndara كومپانياسىنا ءوتتى. كاسىپكەر وتانداستارىمىز بىردەن 500 ميلليون دوللار ينۆەستيتسيا سالماق. ولار ءوز قاراجاتىن تاۋەكەلگە تىگىپ، ءوندىرىستى قايتا ىسكە قوسقالى وتىر. جاڭا كەن الاڭدارى اشىلادى، قىزىلشوقىدا بايىتۋ كومبيناتى سالىنادى. بايىتۋ كومبيناتى دەگەنىمىز جەردەن شىققان شيكى تاستى وڭدەپ، ودان تازا مەتالل ءبولىپ الاتىن ورىن. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا، توپىراقتىڭ ىشىنەن ناقتى پايدا اكەلەتىن ءونىم شىعاراتىن ءوندىرىس.

سونىڭ ناتيجەسىندە 800 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. بۇل قارقارالى اۋدانىنداعى 800 وتباسىنىڭ تابىسى دەگەن ءسوز. ونىڭ ۇستىنە جاڭا جابدىقتار ەكولوگيالىق تالاپتارعا ساي بولادى. ياعني بۇرىنعىداي اۋاعا زياندى زاتتار تارامايدى، قالدىقتار رەتتەلەدى. حالىقتىڭ دەنساۋلىعى جاقسارادى.

سوڭعى ۋاقىتتا بايقالىپ ءجۇر، ءوزىمىزدىڭ وتاندىق ينۆەستورلاردىڭ ستراتەگياسى وتە جاعىمدى. ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر تەك شيكىزاتتى قازىپ ساتۋدى ەمەس، تولىق تىزبەك قۇرۋدى ويلايدى. مىسالى، مىستى جاي عانا شەتەلگە ساتىپ جىبەرمەي، ونى قازاقستاننىڭ ىشىندە وڭدەپ، كولىك جاسايتىن زاۋىتتارعا بەرمەك. بۇل تاعى دا قوسىمشا ءوندىرىس اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جاڭا جۇمىس ورىندارى پايدا بولادى، ەكونوميكا ىشىندە اقشا اينالادى. مۇنى ەكونوميستەر «قۇندىلىق تىزبەگى» دەيدى. قاراپايىم تىلمەن ايتساق، شيكىزاتتى دايىن ونىمگە اينالدىرىپ، ودان كوبىرەك پايدا تابۋ.

كوكتاسجالداعى جاعداي بىزگە ءبىر نارسەنى انىق كورسەتتى. سىرتتان كەلگەن سپەكۋليانت ينۆەستور ارقاشان ءتيىمدى ەمەس. كوبىنە ولار اقشاسىن ەشتەڭە جاساماي تەز شىعارىپ العىسى كەلەدى. ال ءوزىمىزدىڭ ينۆەستورلار، كەرىسىنشە بۇگىنگى پايدادان بۇرىن ەرتەڭگى تۇراقتىلىقتى تاڭدايدى. ولارعا ۇزاق ۋاقىت جۇمىس ىستەگەن ماڭىزدى.

سوندىقتان ماسەلە تەك ءبىر كەن ورنىندا ەمەس سياقتى. بۇل بۇكىل ەل ءۇشىن ساباق بولدى. بىزگە ەندى جاي عانا اقشا سالاتىن ينۆەستوردىڭ ورنىنا ەلمەن بىرگە جۇمىس ىستەيتىن، ءوندىرىستى دامىتاتىن، ەكولوگيانى ساقتايتىن ينۆەستور كەرەك. جانە ونداي كاسىپكەرلەر بىزدە بار. ولار - ءوزىمىزدىڭ قازاق ينۆەستورلارى.

ايبار ولجاەۆ

Abai.kz