قاي كەزەڭدە بولماسىن تەاتردىڭ باستى مىندەتى – قوعامنىڭ وزەگىنە اينالعان ماسەلەلەردى باتىل كوتەرىپ، ۋاقىت تۋدىرعان كۇردەلى ساۋالدارعا كوركەمدىك تۇرعىدان جاۋاپ ىزدەۋ.

بۇگىنگى تاڭدا ادامزات ساناسىندا تەرەڭ ءىز قالدىرعان وزەكتى تاقىرىپتاردىڭ قاتارىندا پاندەميا، قوعامنان وقشاۋلانۋ، جالعىزدىق، قورقىنىش، ادام پسيحيكاسىنىڭ كۇيرەۋى ماسەلەلەرى تۇر. ءبىر كەزدەرى ۋيليام شەكسپير ءوزىنىڭ «رومەو مەن دجۋلەتتا» تراگەدياسىندا ىندەت جايلاعان زامانداعى ادام تابيعاتىنىڭ ەڭ تەرەڭ قاتپارلارىن اشىپ كورسەتىپ بەرگەن ەدى. ال بۇگىنگى زاماناۋي دراماتۋرگيا نەگە COVID-19 سەكىلدى جاھاندىق قاسىرەت تۋرالى اشىق ءارى باتىل سويلەۋدەن تارتىنادى؟ وسى تۇرعىدان العاندا، عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىندا تۇساۋى كەسىلگەن نۇراينا ساتپاەۆانىڭ قالامىنان تۋعان «پەرزەنتحانا» پەساسىنىڭ ساحنالانۋى وسىنداي تاريحي ماڭىزى بار وقيعالاردى كورسەتۋدەگى باتىل تالپىنىس. قويىلىمدى «ARTيشوك» تاۋەلسىز تەاترىنىڭ رەجيسسەرى گالينا پيانوۆا ساحنالادى. زاماناۋي تەاترلىق تەندەنتسيالاردى جەتىك مەڭگەرگەن ءارى جاڭاشىل ادىستەرىمەن قارۋلانعان گالينا پيانوۆا قازاق تەاترىمەن، ۇلتتىق اكتەرلەرىمەن جۇمىس جاساۋدا ورىنداۋشىلاردىڭ ساحنادا تىرشىلىك كەشۋىنىڭ تىڭ تاسىلدەرىن قولدانىپ، ولاردىڭ تابيعاتىن وزگەشە باعىتتا كورىنۋىنە مۇمكىندىك جاساعان.

رەجيسسەر وسى قويىلىمدا كورەرمەندى جالىقتىرمايتىن زاماناۋي ىرعاقتى ءدال تابا بىلگەن. ءبىر ساتكە دە تاماشالاۋشىنىڭ نازارىن السىرەتپەيتىن وقيعانىڭ ديناميكاسى رەجيسسەرلىك شەشىمنىڭ ۇتىمدىلىعىن اڭعارتادى. قويىلىم ديالوگتارىندا ارتىق ايقايعا جول بەرىلمەي، دراماتۋرگيالىق تارتىس سىرتقى اسەردەن قاراعاندا كەيىپكەرلەردىڭ ىشكى پسيحولوگيالىق كۇيزەلىسى ارقىلى ءوربيدى.

سپەكتاكلدە قولدانىلعان سيمۆولدىق بەينەلەر نەگىزگى ايتار ويدى تەرەڭدەتىپ، كوركەمدىك تۇتاستىقتى ايقىنداي تۇسەدى. ماسەلەن، پەپە بەينەسى سپەكتاكلدە ايرىقشا مانگە يە. بالالار ءۇشىن ول تەنتەكتىگىمەن سۇيكىمدى، جەڭىل قابىلداناتىن مۋلتفيلم كەيىپكەرى بولسا، قويىلىمدا ەرەسەكتەردىڭ دە رۋحاني مۇقتاجدىعىن اڭعارتاتىن نازىك سيمۆولعا اينالدى. ال، ىدىستاعى بالىق بەينەسى جۇكتى ايەلدەردىڭ انا اتانۋ ءۇمىتىن مەڭزەيتىن كوپدەڭگەيلى مەتافورا رەتىندە ۇسىنىلعان. اسىرەسە مارتانىڭ (اكتريسا دينارا نۇربولات) ەندى قىزىعىن كورەمىن دەپ ۇمىتتەنگەن سابيىنەن ايىرىلىپ قالعان ءساتىن تەاتر تىلىمەن جەتكىزۋدەگى بۇل كوركەمدىك شەشىم قويىلىمنىڭ اسەرىن تەرەڭدەتە تۇسكەن ءساتتى دەتال رەتىندە ەستە قالادى.

سۋرەت: اۆتوردىڭ مۇراعاتىنان الىندى.

سپەكتاكل فينالىندا وقيعا جەلىسىنىڭ تەلەديدار ارقىلى شەشىلۋى رەجيسسەر تاراپىنان بەرىلگەن جەڭىلدەتىلگەن ءتاسىل رەتىندە قابىلداندى. قاربالاسقا قۇرىلعان شيەلەنىستى تارتىس تەرەڭ پسيحولوگيالىق شەشىمگە جەتپەي، بەلگىلى ءبىر دارەجەدە بۇلىڭعىر كۇيدە اياقتالادى. سول سەبەپتى، فينال كوركەمدىك تۇرعىدان تولىققاندى اسەر قالدىرماي، قويىلىمنىڭ  السىز تۇسى بولعانداي.

سپەكتاكلدىڭ ىشكى ساحنالىق وزەگىن ۇستاپ تۇرعان پەريزات بەينەسى. اتالمىش بەينەنى اكتريسا نۇرجامال ابىلقياسقىزى ونەرپازدىق بوياۋلارىمەن، ىشكى نازىك سەزىمدەرگە قۇرىلعان ويىنىمەن كەسكىندەيدى. اڭعال، ءوز قاتەلىگىن تولىق ءتۇيسىنىپ ۇلگەرمەسەدە، وسى كۇيىمەن ءومىر سۇرۋگە ءماجبۇر جاس بويجەتكەننىڭ بەينەسى اكتريسا ورىنداۋىندا نانىمدى شىققان. الايدا بۇل كەيىپكەردىڭ پسيحولوگيالىق كۇيى ءالى دە تەرەڭدەتىلىپ اشىلۋى قاجەت سەكىلدى. تۋعان قىزدارىنىڭ تاعدىرىنا اراشا ءتۇسىپ،  قولداۋ بىلدىرمەگەن اتا-اناسىنىڭ ودان تەرىس اينالۋى، پالاتاداعى ايەلدەر تاراپىنان قىسىم كورۋى، سونىڭ سالدارىنان ەندى عانا جارىق دۇنيە ەسىگىن اشقالى تۇرعان ءسابيىنىڭ بولاشاعى جايلى شەشىم قابىلداي الماي كۇيزەلىسكە ءتۇسۋى – پەريزاتتىڭ ىشكى دراماسىن قازبالاي تۇسۋدەگى نەگىزگى فاكتورلار بولىپ تابىلادى. پەريزات بەينەسى – بۇگىنگى قوعامداعى اۋىر الەۋمەتتىك دەرتتىڭ ايعاعى. ول نەكەسىز جۇكتىلىك پەن جالعىزدىقتىڭ كەسىرىنەن رۋحاني تىعىرىققا تىرەلىپ، وزىنە قول جۇمساۋ نەمەسە ءسابيىن تاستاپ كەتۋ سەكىلدى تراگەديالارعا ۇلاساتىن جاستار تاعدىرىنىڭ جيناقتىق كورىنىسى. سپەكتاكل بارىسىندا كورەرمەن كەيىپكەردىڭ شەگىنە جەتكەن رۋحاني داعدارىستان ءوز-وزىنە قول جۇمساۋعا دەيىن بارۋىن كۇتكەندەي ەدى، بىراق رەجيسسەر تاراپىنان فينالدىڭ كۇتپەگەن ارناعا بۇرىلۋى، قىز تاعدىرىنىڭ اششى شىندىعىن بۇركەمەلەپ جەڭىل شەشە سالعاندىعىن بايقاتتى.

سپەكتاكلدە كورسەتىلگەن ايەلدەردىڭ تاعدىرى بۇگىنگى قوعامداعى شىنايى الەۋمەتتىك جاعدايلارمەن ۇندەس. ەلىمىزدە ءاربىر ونىنشى ايەلدىڭ باسىنان وتەتىن اۋىر جاعدايلار بۇل تاقىرىپتىڭ وزەكتىلىگىن ايقىنداي تۇسەدى. سونىڭ ىشىندە ورتا جاستاعى انالاردىڭ ءتۇرلى مەديتسينالىق دياگنوزبەن بالا تۋ قاۋپىنە ۇششىراۋى ءجيى كەزدەسەتىن قۇبىلىس. وسىنداي قاۋىپتەن سەسكەنگەن كەيبىر ايەلدەردىڭ ەرتە بالالى بولۋعا دەگەن تاڭداۋىندا تۇسىنۋگە تۇرارلىق. قيلى تاعدىرلى ايەلدەردىڭ قوعامدىق ماسەلەلەرى سپەكتاكلدە زاڭگەر جەنيا بەينەسى ارقىلى جەتكىزىلەدى. اكتريسا گۇلباھرام بايبوسىنوۆا سومداعان كەيىپكەر قىرىقتان اسقان شاعىندا جۇكتى بولىپ، دارىگەرلەردىڭ ءسابيىنىڭ «داۋن سيندرومىمەن» تۋى مۇمكىن دەگەن بولدامىنا قاراماستان، تاۋەكەلگە بەل بۋعان باتىل ايەل رەتىندە كورىنەدى. ۇزاق جىلدار مانساپ قۋىپ، كاسىبي تۇرعىدا ءوزىن جەتىلدىرگەن، كوزى اشىق كەيىپكەردى پەرزەنتحانا قابىرعاسىنداعى جۇيەسىزدىكتەر مەن نەمقۇرايلىلىقتار شوشىتتى. اكتريسا سومداعان وسى بەينە ارقىلى سپەكتاكلدە زاماناۋي، تابىستى ايەلدىڭ دە انا بولۋ الدىنداعى پسيحولوگيالىق كۇيزەلىسى مەن الەۋمەتتىك جۇيەمەن بەتپە-بەت كەلگەن ساتىندەگى دارمەنسىزدىگى تەرەڭ اشىلا تۇسەدى.

بىزدىڭشە، سپەكتاكلدە تولىققاندى اشىلماعان كەلەسى ءبىر كەيىپكەر بەكا بەينەسى (اكتەر نۇرجان ابۋباكىر).  رەجيسسەر ونىڭ ماعىنالىق اياسىن تەرەڭدەتە ءتۇسۋى كەرەك. سونىمەن قاتار، قويىلىمدا تەك ايەلدەر كوزقاراسى باسىم. ولاردىڭ ەموتسياعا بەرىلگىشتىگى، جان ايقايى انىق ەستىلەدى، بىراق ەر ادامداردىڭ ويى، جاۋاپكەرشىلىگى، ىشكى دراماسى نازاردان تىس قالعان. قويىلىمدا ەر ازاماتتىڭ دا كوزقاراسىن تۇسىندىرەتىن تەرەڭ مونولوگ بولسا، وندا وسى تاقىرىپتى ەكى جاقتى تالداۋعا، قابىلداۋعا مۇمكىندىك تۋار ەدى دەپ ويلايمىز.

اكتريسا دينارا نۇربولات سومداعان مارتا بەينەسى سپەكتاكلدىڭ مازمۇنىن ارتتىرعان شەشۋشى كەيىپكەر.  ءاربىر قادامىن سالماقتاپ، ەسەپپەن اتقاراتىن مارتانىڭ كۇتپەگەن جەردەن سابيىنەن ايىرىلۋى، تاعدىردىڭ اۋىر سوققىسى بولدى. اكتريسا كەيىپكەرىنىڭ ءبىر كۇيدەن كەلەسىسىنە ەركىن اۋىسا الاتىن شەبەرلىگىن تاعى ءبىر مارتە پاش ەتتى. ونىڭ ويىنىنداعى كومەديالىق بوياۋلاردىڭ تراگيالىق گروتەسككە الماسۋى بارىسى كورەرمەننىڭ جان دۇنيەسىندە كاتارسيس سەزىمىن وتكىزدى. جالپى، اكتريسا دينارا نۇربولات وينايتىن سپەكتاكلدەردە حاريزماعا تولى كەيىپكەردىڭ بوي كورسەتۋى زاڭدىلىققا اينالعانداي. وسى جولى دا سول ءۇمىت اقتالدى. دەگەنمەن، بۇل كەيىپكەرگە جەكە، تولىققاندى مونولوگ بەرۋ سپەكتاكلدىڭ فيلوسوفيالىق سالماعىن ارتتىرا تۇسەر مە ەدى دەگەن وي قالادى.

«پەرزەنتحانا» – زاماناۋي قازاق دراماتۋرگياسىنداعى باتىل قادام. اشىق سۇراقتارىمەن، كورەرمەندەردى تولعاندىرۋعا باعىتتالعان ويلارىمەن ءدال بۇگىنگى قوعامنىڭ كۇيىن سيپاتتايدى. بۇل سپەكتاكل كورەرمەنگە دايىن جاۋاپ بەرمەيدى، كەرىسىنشە، ويلانۋعا ماجبۇرلەيدى. ال تەاتردىڭ ەڭ ۇلكەن جەڭىسى دە وسى دەپ بىلەمىز.

ۇلپان شەرىحان

تەمىربەك جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ ستۋدەنتى

Abai.kz