قازاقستانداعى ساياسي جاڭعىرۋ كەزەڭىندە الداعى قۇرىلتاي سايلاۋى قوعام ءۇشىن ماڭىزدى سىن بولعالى تۇر. وسى ماسەلە بويىنشا بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋمدا حالىق «قۇرىلتاي تەك پارتيالىق تىزىممەن جاساقتالادى» دەگەن زاڭدى قولداپ داۋىس بەردى... حالىق پارتيالارعا سەنىم ءبىلدىردى... ال، پارتيالار حالىقتىڭ سەنىمىن اقتاپ جاتىر ما؟

سوندىقتان، قاسىم-جومارت توقاەۆ تامىز ايىندا وتەتىنىن مالىمدەگەن بۇل ناۋقان پارتيالار مەن ازاماتتىق قوعام ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەرمەن قاتار، ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي، پارتيالاردىڭ دايىندالۋىنا شامامەن بەس اي ۋاقىت بەرىلدى. بىراق بۇل ۋاقىت تەك فورمالدى دايىندىققا ەمەس، ساپالى، ءادىل جانە اشىق ىرىكتەۋ جۇرگىزۋگە جۇمسالۋى ءتيىس ەكەندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. بىراق ماسەلە سولاي ما؟

ءبىرىنشى كەزەكتە قوعامدى الاڭداتاتىن ماسەلە

– قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ كىم بولاتىنى:

– پارتيالار ءوز تىزىمدەرىن قالاي جاساقتايدى؟

– قانداي كريتەريلەرگە سۇيەنەدى؟

بۇل سۇراقتارعا ناقتى ءارى اشىق جاۋاپ بەرىلۋى كەرەك.

شىن مانىندە، ءار پارتيا اي سايىن نەمەسە كەزەڭ-كەزەڭىمەن ءوز كانديداتتارىن جاريالاپ، ولاردىڭ ءومىربايانى مەن قوعامعا سىڭىرگەن ەڭبەگىن تانىستىرىپ وتىرسا، حالىقتىڭ سەنىمى ارتار ەدى. اشىقتىق – ادىلدىكتىڭ نەگىزى. ەگەر بۇل پروتسەسس جابىق كۇيىندە قالسا، «اقشاسى بارلار عانا وتەدى» دەگەن كۇمان كۇشەيە تۇسەدى. بۇل – تەك پارتيالاردىڭ بەدەلىنە ەمەس، جالپى ساياسي جۇيەگە قاۋىپ.

ەكىنشى ماڭىزدى ماسەلە

– قاراپايىم، بىراق ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ تاعدىرى. قازاقستاندا حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن كوتەرىپ جۇرگەن، ناقتى ىستەرىمەن تانىلعان كوپتەگەن تۇلعالار بار. الايدا ولاردىڭ قارجىلىق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بولۋى مۇمكىن. وسىنداي ازاماتتار پارتيا تىزىمىنەن ورىن الا ما؟ الدە ساياسي دودادا قارجى مەن بايلانىس شەشۋشى ءرول اتقارا ما؟ ەگەر شىن مانىندە ءادىل جۇيە قۇرىلسا، وندا پارتيالار تەك تانىمال نەمەسە اۋقاتتى ادامدارعا ەمەس، حالىق اراسىندا بەدەلى بار، ناقتى ىسىمەن دالەلدەنگەن تۇلعالارعا باسىمدىق بەرۋى ءتيىس. بۇل – قۇرىلتايدىڭ لەگيتيمدىگى مەن ساپاسىنىڭ باستى كەپىلى.

ءۇشىنشى ماسەلە

– قوعام مەن بيلىك اراسىنداعى سەنىم.

قۇرىلتاي تەك فورمالدى ورگان ەمەس، ول حالىقتىڭ ۇنىنە اينالۋى كەرەك. سوندىقتان ىرىكتەۋ پروتسەسىنە قوعامدىق باقىلاۋ تەتىكتەرىن ەنگىزۋ ماڭىزدى. مىسالى، تاۋەلسىز ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋى، قوعامدىق تالقىلاۋلار، ونلاين داۋىس بەرۋ ەلەمەنتتەرى – وسىنىڭ ءبارى جۇيەگە سەنىمدى ارتتىرا الادى. سونىمەن قاتار، كانديداتتارعا قويىلاتىن تالاپتار ناقتى ءارى قاتاڭ بولۋى ءتيىس: كاسىبيلىك، ادالدىق، قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك.

قورىتىندىلاي كەلە، الداعى قۇرىلتاي سايلاۋى – قازاقستان ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك. بۇل مۇمكىندىك ادىلدىك پەن اشىقتىق قاعيداتتارىنا سۇيەنگەن جاعدايدا عانا ءوز ناتيجەسىن بەرەدى. ەگەر پارتيالار حالىق سەنىمىن اقتاعىسى كەلسە، ولار ءوز تىزىمدەرىن جاساقتاۋدا بارىنشا ءادىل، اشىق جانە جاۋاپتى بولۋى ءتيىس. سوندا عانا قۇرىلتاي شىن مانىندە حالىقتىڭ مۇددەسىن قورعايتىن ورگانعا اينالادى.

قانەكي، قاي پارتيا باستامشىل بوپ، ءوزىنىڭ اشىق ءتىزىمىن حالىققا جاريالاي باستار ەكەن؟

ءاۋ، قايداسىڭدار:

1. «Amanat» پارتياسى;

2. «اق جول» قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق پارتياسى;

3. قازاقستان حالىق پارتياسى;

4. «اۋىل» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پاتريوتتىق پارتياسى;

5. «جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتيا»;

6. «قازاقستاننىڭ «بايتاق» جاسىلدار پارتياسى;

7. «Respublica» پارتياسى» قوعامدىق بىرلەستىگى.

8. «ادىلەت»پارتياسى... 

ءابدىراشيت باكىرۇلى، فيلوسوف

Abai.kz