13 تامىزدا الماتى قالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ۇيىمداستىرعان «سايلاۋ-2026: ساياسي ناۋقاننىڭ سيپاتى» ساراپشىلىق الاڭىنىڭ وتىرىسى ءوتتى.

تالقىلاۋ بارىسىندا قوعامنىڭ كوڭىل-كۇيى مەن قازىرگى سايلاۋ ناۋقانىنىڭ نەگىزگى ۇردىستەرى، ازاماتتاردىڭ سايلاۋعا قاتىسۋعا دايىندىعى، پارتيا تاڭداۋعا ىقپال ەتەتىن فاكتورلار، وڭىرلىك ەرەكشەلىكتەر، تەلەدەباتتار، ساياسي كوممۋنيكاتسيالار جانە ۇگىت-ناسيحات بارىسىندا جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلدى. سونىمەن قاتار قاتىسۋشىلار پارتيالار مەن كانديداتتارعا دەگەن سەنىمنىڭ رولىنە، سونداي-اق ازاماتتاردىڭ ەلەكتورالدىق تاڭداۋىن ايقىندايتىن نەگىزگى فاكتورلارعا ەرەكشە نازار اۋداردى.

ساراپشىلىق الاڭنىڭ ەرەكشەلىگى – تالقىلاۋعا قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرىنەن ساراپشىلاردىڭ ونلاين-كونفەرەنتسيا فورماتىندا قاتىسۋى بولدى. بۇل جالپىۇلتتىق احۋالدى وڭىرلەردەگى ناقتى جاعدايعا قاتىستى باعالاۋلارمەن تولىقتىرۋعا جانە ەلىمىزدىڭ ءار بولىگىندەگى سايلاۋ ناۋقانىنىڭ سيپاتى مەن قوعامدىق كوڭىل-كۇيدەگى ايىرماشىلىقتاردى تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بەردى. وڭىرلەردەن قاتىسقان ساراپشىلار پىكىرتالاسقا بەلسەندى ارالاسىپ، سپيكەرلەرگە سۇراقتار قويىپ، ءوز وڭىرلەرىنە ءتان سايلاۋ ناۋقانىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى مەن ەرەكشەلىكتەرىن ورتاعا سالدى.

ءىس-شارا بارىسىندا ينتەراكتيۆتى QR-ساۋالنامادا جۇرگىزىلىپ، وعان ءىس-شاراداعى ساراپشىلار مەن قوناقتار، سونداي-اق وڭىرلەردەن قوسىلعان قاتىسۋشىلار قاتىستى. ساۋالنامادا قاتىسۋشىلاردان قازىرگى سايلاۋ ناۋقانى مەن پارتيالىق ۇگىت-ناسيحاتتىڭ سيپاتىن باعالاۋ، ءوز وڭىرلەرىندەگى ناۋقاننىڭ ەڭ ايقىن ەرەكشەلىكتەرىن اتاپ كورسەتۋ جانە ازاماتتاردىڭ ەلەكتورالدىق تاڭداۋىنا بارىنشا ىقپال ەتەتىن فاكتورلاردى انىقتاۋ سۇرالدى. ساۋالناما ناتيجەلەرى وڭدەلىپ، ءىس-شارا سوڭىندا ساراپشىلىق الاڭ قاتىسۋشىلارىنا ۇسىنىلدى. بۇل كاسىبي قوعامداستىقتىڭ باعالاۋلارىن ساراپشىلاردىڭ باياندامالارى مەن پىكىرتالاس بارىسىندا ايتىلعان تۇجىرىمدارمەن سالىستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.

ساراپشىلىق الاڭعا ساياساتتانۋشىلار، اكادەميالىق جانە ساراپشىلىق قوعامداستىق وكىلدەرى، زەرتتەۋ جانە تالداۋ ورتالىقتارىنىڭ ماماندارى، قوعام قايراتكەرلەرى، سونداي-اق ساياسي كوممۋنيكاتسيالار مەن سايلاۋ ۇدەرىستەرى سالاسىنىڭ ساراپشىلارى قاتىستى. ساراپشىلار الاڭدى مودەراتور رەتىندە ساياساتتانۋشى، باسپاگەر باقىتجان بۇقارباي جۇرگىزدى.

ساراپشىلار الاڭنىڭ مازمۇندى ءبولىمىن اشا وتىرىپ، باقىتجان بۇقارباي قازاقستاندىقتاردىڭ ەلەكتورالدىق مىنەز-قۇلقىنا جانە قازىرگى سايلاۋ ناۋقانىنداعى تەلەدەباتتاردىڭ رولىنە قاتىستى ساراپتامالىق شولۋ ۇسىندى.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، 2026 جىلعى 13 ماۋسىم مەن 27 شىلدە ارالىعىندا ءتۇرلى زەرتتەۋ ۇيىمدارى التى الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋ جۇرگىزگەن. ولاردىڭ بارلىعى ازاماتتاردىڭ سايلاۋعا قاتىسۋعا دايىندىعى تۇراقتى تۇردە جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى: رەسپوندەنتتەردىڭ 70,3–75,6 پايىزى داۋىس بەرۋگە قاتىسۋعا نيەتتى ەكەنىن مالىمدەگەن. سونىمەن قاتار ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 89,4 پايىزى 23 تامىزدا وتەتىن الداعى سايلاۋ تۋرالى قانداي دا ءبىر دەڭگەيدە حاباردار.

«ءبىز ايتارلىقتاي تۇراقتى كورىنىستى بايقاپ: ون سايلاۋشىنىڭ جەتەۋى داۋىس بەرۋگە دايىن ەكەنىن مالىمدەگەن. بۇل رەتتە قازاقستاندىقتاردىڭ وننان توعىزىنا جۋىعى الداعى سايلاۋ تۋرالى قانداي دا ءبىر دەڭگەيدە حاباردار. بۇل ازاماتتاردىڭ قازىرگى سايلاۋ ناۋقانىنا جەتكىلىكتى جوعارى دەڭگەيدە تارتىلعانىن كورسەتەدى»، – دەدى باقىتجان بۇقارباي.

ب. بۇقاربايدىڭ پىكىرىنشە، ازاماتتاردى اقپاراتتاندىرۋدا جانە ساياسي كۇشتەر تۋرالى قوعامدىق تۇسىنىك قالىپتاستىرۋدا تەلەدەباتتاردىڭ ءرولى ايرىقشا. ول ۇسىنعان ەكى تەلەباعدارلامانىڭ سالىستىرمالى دەرەكتەرى ءارتۇرلى تەلەارنالاردىڭ ساياسي پىكىرتالاسقا حالىقتىڭ سان الۋان توپتارىن تارتا الاتىنىن كورسەتتى.

Qazaqstan تەلەارناسىنداعى تەلەدەباتتاردى 560 مىڭ ادام، ال «7 ارناداعى» دەباتتاردى 1,45 ملن ادام كورگەن. بۇل رەتتە Qazaqstan تەلەارناسى نەگىزىنەن 24 جاسقا دەيىنگى جاستاردى، ال «7 ارنا» 55 جاستان اسقان كورەرمەندەردى كوبىرەك قامتىعان. دەباتتارعا تسيفرلىق ورتادا دا قىزىعۋشىلىق جوعارى بولدى: الەۋمەتتىك جەلىلەردە 10 مىڭنان استام مازمۇندى جازبا تىركەلىپ، YouTube پەن TikTok پلاتفورمالارىندا ون مىڭداعان پىكىر مەن رەاكتسيا بايقالدى.

باقىتجان بۇقاربايدىڭ پىكىرىنشە، ساياسي ۇستانىمداردىڭ اشىق باسەكەسى مازمۇندى باعدارلامالار، يدەيالار مەن دالەلدەرگە نەگىزدەلگەن جاريا ساياسات مادەنيەتىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى. تەلەدەباتتار سونىمەن قاتار قوعامعا سىندارلى ساياسي ديالوگتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ، ازاماتتاردىڭ سايلاۋ تاڭداۋىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.

«تۇران» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار جانە ديپلوماتيا جوعارى مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى، ساياساتتانۋشى نۇربولات نىشانباەۆتا سايلاۋ ناۋقانىنداعى تەلەدەباتتاردىڭ رولىنە تالداۋ جاسادى. ونىڭ پىكىرىنشە، دەباتتار پارتيالاردى تەك ۇراندارى مەن قوعامدىق يميدجىنە قاراپ باعالاۋعا ەمەس، ولاردىڭ دالەل كەلتىرۋ ساپاسىن، قۇزىرەتتىلىگىن، سىنعا جاۋاپ بەرە ءبىلۋ قابىلەتىن جانە اشىق ساياسي پىكىرتالاس جۇرگىزۋ مۇمكىندىگىن باعالاۋعا جاعداي جاسايدى.

فيلوسوفيا، ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ايگۇل سادۋاقاسوۆا دا ەلەكتورالدىق كوڭىل-كۇي ديناميكاسىنا نازار اۋداردى. ۇسىنىلعان دەرەكتەرگە سايكەس، سايلاۋ جاقىنداعان سايىن ناقتى شەشىم قابىلداماعان سايلاۋشىلاردىڭ ۇلەسى ايتارلىقتاي تومەندەگەن: العاشقى زەرتتەۋدەگى 22,6 پايىزدان سوڭعى زەرتتەۋدە 5,3 پايىزعا دەيىن ازايعان. ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، بۇل اقپاراتتىق جانە ۇگىت-ناسيحات ناۋقانىنىڭ بەلسەندى جۇرگىزىلۋى اياسىندا سايلاۋشىلاردىڭ ساياسي تاڭداۋلارىنىڭ بىرتىندەپ قالىپتاسىپ، ەلەكتورالدىق باسىمدىقتاردىڭ شوعىرلانا تۇسكەنىن كورسەتۋى مۇمكىن.

«ءاربىر داۋىس ماڭىزدى. سايلاۋعا قاتىسۋ – ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن جۇزەگە اسىرۋ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ كورىنىسى. سايلاۋ ۋچاسكەسىنە كەلىپ، ازاماتتار ءوز مۇددەلەرىن كىمنىڭ بىلدىرەتىنىن ايقىندايدى جانە وسىلايشا مەملەكەتتى نىعايتۋعا، ونىڭ ودان ءارى دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسادى»، – دەپ اتاپ ءوتتى ا. سادۋاقاسوۆا.

قوعام قايراتكەرى ەرلان سمايلوۆ جاساندى ينتەللەكتىنىڭ سايلاۋ ناۋقانىنا ىقپالىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە جي ماتىندەر مەن ءسوز سويلەۋ ماتىندەرىن ازىرلەۋدە، سونداي-اق بەينە، اۋديو جانە ۆيزۋالدى كونتەنت جاساۋدا بەلسەندى قولدانىلىپ كەلەدى. بۇل ۇگىت-ناسيحات ماتەريالدارىن دايىنداۋعا كەتەتىن ۋاقىت پەن شىعىندى ەداۋىر قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«بۇگىندە جاساندى ينتەللەكت جاي عانا تەحنولوگيالىق جاڭالىق ەمەس – ول مەملەكەتتىك كۇن ءتارتىبىنىڭ، قوعامدىق پىكىرتالاستىڭ جانە ساياسي باسەكەنىڭ ءبىر بولىگىنە اينالىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار جاڭا مۇمكىندىكتەرمەن بىرگە دەزينفورماتسيا، ديپفەيكتەر جانە ساياسي كونتەنتكە دەگەن سەنىمگە قاتىستى جاڭا سىن-قاتەرلەر دە پايدا بولۋدا»، – دەپ اتاپ ءوتتى ە. سمايلوۆ.

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، گەنەراتيۆتى جي-ءدىڭ دامۋى سايلاۋ ۇدەرىسى الدىندا سەنىم، جاسالاتىن كونتەنت ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك جانە قوعامنىڭ جاڭا اقپاراتتىق ورتاعا دايىندىعى ماسەلەلەرىن العا شىعارادى. مۇنداي جاعدايدا جي ساۋاتتىلىعى مەن سىني ويلاۋدى دامىتۋ تەك ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ عانا ەمەس، قوعامدىق-ساياسي ماڭىزى بار مىندەتكە اينالىپ وتىر.

«مير ەۆرازي» اقپاراتتىق-تالداۋ جۋرنالىنىڭ پرەزيدەنتى ءارى باس رەداكتورى ەدۋارد پولەتاەۆپارتيانىڭ جەكەلەگەن ۇسىنىستارىنىڭ حالىق اراسىندا تانىمال بولۋى وزدىگىنەن وعان ەلەكتورالدىق قولداۋعا كەپىلدىك بەرمەيتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، پارتيا باعدارلاماسى مەن سايلاۋشىنىڭ تۇپكىلىكتى تاڭداۋىنىڭ اراسىندا سەنىم، كانديداتتاردىڭ بەدەلى جانە ساياسي كوماندانىڭ مالىمدەلگەن باستامالاردى جۇزەگە اسىرا الاتىنىنا دەگەن پىكىر سياقتى ماڭىزدى فاكتورلار بار.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ جانە قوعامدىق دامۋ عىلىمدارى ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى جەڭىسبەك تولەن ەلەكتورالدىق مىنەز-قۇلىقتىڭ وڭىرلىك ەرەكشەلىكتەرىنە نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا، سايلاۋشى ءۇشىن پارتيا تەك ورتالىق باسشىلىعىمەن عانا تانىلا قويمايدى. وڭىرلەردە ناقتى كانديداتتار، دەپۋتاتتار مەن پارتيا فيليالدارىنىڭ باسشىلارى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ولاردىڭ بەدەلى مەن قىزمەتى تۇتاستاي العاندا ساياسي كۇشكە دەگەن قوعامدىق كوزقاراسقا تىكەلەي اسەر ەتەدى.

سونىمەن قاتار ساراپشى وڭىرلىك ەلەكتوراتتى بىرتەكتى اۋديتوريا رەتىندە قاراستىرۋعا بولمايتىنىن اتاپ ءوتتى. ءتىپتى ءبىر وبلىستىڭ وزىندە وبلىس ورتالىعى مەن شالعاي اۋداندار تۇرعىندارىنىڭ، جاستار مەن اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ، كاسىپكەرلەر، بيۋدجەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرى مەن ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتاردىڭ سۇرانىستارى ەداۋىر ەرەكشەلەنۋى مۇمكىن.

«ءوڭىر – ءبىرتۇتاس سايلاۋشىلار توبى ەمەس. ول ءارتۇرلى الەۋمەتتىك توپتاردىڭ جيىنتىعىنان تۇرادى. ال پارتيانىڭ تابىسى جەرگىلىكتى كوماندانىڭ وسى توپتاردىڭ ارقايسىسىمەن تۇسىنىكتى تىلدە سويلەسە بىلۋىنە بايلانىستى»، – دەدى ج. تولەن.

نەگىزگى سپيكەرلەردەن بولەك، تالقىلاۋعا ساراپشى-ديسكۋتانتتار دا قاتىسىپ، باياندامالاردى تولىقتىردى، بالاما باعالاۋلارىن ۇسىندى جانە سايلاۋ ناۋقانىندا قوسىمشا نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەتىن فاكتورلاردى اتاپ ءوتتى.

پىكىرتالاس قورىتىندىسى بويىنشا قاتىسۋشىلار قازىرگى سايلاۋ ناۋقانىنىڭ ەلەكتورالدىق بەلسەندىلىكتىڭ جوعارى الەۋەتىن، سونىمەن قاتار ساياسي كوممۋنيكاتسيا فورمالارىنىڭ وزگەرىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەتىنىنە تولتالدى. تەلەدەباتتار مەن تسيفرلىق پلاتفورمالار حالىقتىڭ ءارتۇرلى توپتارىن سايلاۋ ۇدەرىسىنە تارتۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتسە، سايلاۋشىلاردىڭ تاڭداۋىنا پارتيا باستامالارىنىڭ مازمۇنى مەن كانديداتتارعا دەگەن سەنىمنەن باستاپ، جەرگىلىكتى كوماندالاردىڭ جۇمىس ساپاسى جانە پارتيالاردىڭ سايلاۋشىلارمەن تۇراقتى ديالوگ ورناتا بىلۋىنە دەيىنگى فاكتورلاردىڭ تۇتاس جيىنتىعى بارعان سايىن كوبىرەك ىقپال ەتۋدە.

Abai.kz