ەلدىڭ نەگىزگى زاڭى: ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق جانە اركىمنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى
قازاقستان قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باستى: جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋعا، ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا جانە ەلدىڭ ەكونوميكالىق دەربەستىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان تۇبەگەيلى باعدارلاردى بەكىتتى.
مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارى ءۇشىن بۇل كونستيتۋتسيالىق نورمالاردىڭ تىكەلەي پراكتيكالىق ماڭىزى بار.
سالىقتار سۋۆەرەنيتەت پەن الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردىڭ نەگىزى رەتىندە
كەز كەلگەن قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ باستى پرينتسيپتەرىنىڭ ءبىرى - قۇقىقتار مەن مىندەتتەردىڭ تەڭگەرىمى. كونستيتۋتسيا ازاماتتارعا تەگىن ءبىلىم الۋعا، دەنساۋلىق ساقتاۋعا جانە الەۋمەتتىك قورعاۋعا كەپىلدىك بەرەدى. دەگەنمەن، بۇل مەملەكەتتىك كەپىلدىكتەردىڭ بارلىعىنىڭ ەكونوميكالىق نەگىزى — سالىقتار مەن الىمداردى ادال تولەۋ بولىپ تابىلادى.
ەلدىڭ جوعارى قۇقىقتىق اكتىسى بۇل تۇبەگەيلى مىندەتتى ايقىن بەلگىلەيدى:
«زاڭدى تۇردە بەلگىلەنگەن سالىقتاردى، الىمداردى جانە وزگە دە مىندەتتى تولەمدەردى تولەۋ اركىمنىڭ بورىشى ءارى مىندەتى بولىپ تابىلادى» (قر كونستيتۋتسياسىنىڭ 35-بابى[1] ).
بۇل نورما سالىقتىق جانە كەدەندىك اۋدارىمداردىڭ جاي عانا فورمالدىلىق ەمەس، ءاربىر ازامات پەن بيزنەستىڭ ءوز مەملەكەتىن دامىتۋعا قوسقان تىكەلەي ۇلەسى ەكەنىن ايقىندايدى. قازىرگى جاعدايدا مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنىڭ جۇمىسى وسى كونستيتۋتسيالىق بورىشتى ورىنداۋ پروتسەسىن مۇمكىندىگىنشە تۇسىنىكتى، اشىق جانە سەرۆيسكە باعدارلانعان ەتۋگە باعىتتالعان.
كاسىپكەرلىكتى قورعاۋ جانە ادىلدىك پرينتسيپتەرى
جاڭارتىلعان قۇقىقتىق بازا كاسىپكەرلىكتىڭ ورنىقتىلىعىنا جانە بيزنەس ءۇشىن جاعدايلاردىڭ تەڭدىگىنە ەرەكشە كوڭىل بولەدى. زاڭنامادا نەگىزگى ەكونوميكالىق كەپىلدىكتەر بەكىتىلگەن:
- «اركىمنىڭ كاسىپكەرلىك قىزمەت بوستاندىعىنا، ءوزىنىڭ مۇلكىن كەز كەلگەن زاڭدى كاسىپكەرلىك قىزمەت ءۇشىن ەركىن پايدالانۋعا قۇقىعى بار» (قر كونستيتۋتسياسىنىڭ 26-بابىنىڭ 4-تارماعى[2]). «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەتتىك مەنشىك پەن جەكە مەنشىك تانىلادى جانە بىردەي قورعالادى. مەنشىك مىندەتتەيدى، ونى پايدالانۋ سونىمەن قاتار قوعام يگىلىگىنە دە قىزمەت ەتۋگە ءتيىس» (قر كونستيتۋتسياسىنىڭ 6-بابىنىڭ 1, 2-تارماقشالارى).
- ەل بيزنەسىنىڭ ەداۋىر بولىگى شوعىرلانعان الماتى قالاسى ءۇشىن بۇل باعدارلار وتە ماڭىزدى. سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋ اشىقتىق پەن تسيفرلاندىرۋ پرينتسيپتەرىنە نەگىزدەلگەن، بۇل تەڭ باسەكەلەستىك جاعدايدى جاسايدى جانە ادال بيزنەستى كولەڭكەلى سەكتوردان قورعايدى.
قۇقىقتىق مادەنيەت - قوعام دامۋىنىڭ كەپىلى
كونستيتۋتسيانى ءبىلۋ جانە قۇرمەتتەۋ - جوعارى قۇقىقتىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزى. سالىقتار مەن كەدەندىك تولەمدەردى تولەۋ جاڭا مەكتەپتەرگە، جولدارعا جانە ءوز قالاڭنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قوسقان تىكەلەي ۇلەس رەتىندە ۇعىنىلعاندا، كونستيتۋتسيالىق مىندەتتى ورىنداۋ ءاربىر ازاماتتىڭ سانالى قادامىنا اينالادى.
ادەبيەتتەر:
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى (تولىق ءماتىنى) - قر نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىنىڭ «ادىلەت» اقپاراتتىق-قۇقىقتىق جۇيەسى.
- قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ رەسمي پورتالى (akorda.kz) - ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى ءبولىمى.
الماتى قالاسى بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتى
Abai.kz
