عىلىمعا قىزمەت، تاريحي ساباقتاستىق جانە بولاشاق كوكجيەگى

2026 جىلعى 17 قازاندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىن ءوتتى.

1946 جىلى قانىش ساتباەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان اكادەميانىڭ سەكسەن جىلدىق تاريحى – وتاندىق عىلىمنىڭ قالىپتاسۋى مەن وركەندەۋىنىڭ، ىرگەلى عىلىمي مەكتەپتەردىڭ ورنىعۋى مەن بىرنەشە بۋىن عالىمداردىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ شەجىرەسى. مەرەيتويلىق جيىن وسى باي عىلىمي مۇرانى بۇگىنگى تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋمەن ساباقتاستىرىپ، قازاقستان عىلىمىنىڭ بولاشاق دامۋ باعدارىن ايقىندايتىن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ماڭىزدى وقيعاسى بولدى.

سالتاناتتى جيىنعا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن شەتەلدىك عىلىم اكادەميالارىنىڭ باسشىلارى، اكادەميا مۇشەلەرى، جەتەكشى وتاندىق جانە شەتەلدىك عالىمدار، قوعام قايراتكەرلەرى، بيزنەس قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرى، جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي ۇيىمداردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى، حالىقارالىق ارىپتەستەر جانە جاس زەرتتەۋشىلەر قاتىستى.

قاتىسۋشىلارعا اكادەميانىڭ نەگىزگى جەتىستىكتەرى مەن وتاندىق عىلىمنىڭ دامۋ كەزەڭدەرىن قامتيتىن مۋلتيمەديالىق تانىستىرىلىم ۇسىنىلدى. باعدارلامانىڭ ەرەكشە ساتتەرىنىڭ ءبىرى – قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى، اكادەميك قانىش ساتباەۆتىڭ 3D-گولوگرامماسىنىڭ كورسەتىلۋى بولدى.

سالتاناتتى جيىندى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك اشىپ، مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالعان ارنايى قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى. پرەزيدەنت ءوز قۇتتىقتاۋىندا قانىش ساتباەۆ نەگىزىن قالاعان اكادەميانىڭ وتاندىق عىلىمدى دامىتۋداعى تاريحي رولىنە توقتالىپ، ونىڭ ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق، ەكونوميكالىق جانە زياتكەرلىك الەۋەتىن نىعايتۋعا قوسقان ەلەۋلى ۇلەسىن اتاپ وتكەن. «بيىل ءبىرىنشى شىلدەدە كۇشىنە ەنگەن جاڭا كونستيتۋتسيادا العاش رەت ادام كاپيتالىن، ءبىلىمدى، عىلىمدى، يننوۆاتسيانى وركەندەتۋ مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق مىندەتى رەتىندە بەكىتىلدى»، – دەلىنگەن پرەزيدەنت قۇتتىقتاۋىندا.

بۇل وزگەرىستەر عىلىمدى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ورنىقتىرىپ، عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلىلىگىن ارتتىرۋعا، جاڭا تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا جانە وتاندىق عىلىمي الەۋەتتى نىعايتۋعا بەرىك نەگىز قالىپتاستىرۋدا.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىن 80 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ، ونىڭ وتاندىق عىلىمنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا قوسقان تاريحي ۇلەسىن اتاپ ءوتتى. مينيستر عىلىمنىڭ ەلدىڭ زياتكەرلىك الەۋەتىن ارتتىرۋداعى، ەكونوميكانى جاڭعىرتۋداعى جانە تەحنولوگيالىق تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋداعى ستراتەگيالىق ماڭىزىن ەرەكشە اتادى.

سالتاناتتى جيىندى قر ۇعا پرەزيدەنتى، اكادەميك اقىلبەك قاجىعۇلۇلى كۇرىشباەۆ جۇرگىزىپ، نەگىزگى باعدارلامالىق  بايانداما جاسادى. اكادەميانىڭ جاڭا مارتەبەسى اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستار مەن الداعى ستراتەگيالىق مىندەتتەردى تانىستىردى. قازىرگى كەزەڭدەگى باستى ماقسات – عىلىمدى جەكەلەگەن زەرتتەۋلەر جيىنتىعىنان ەل ەكونوميكاسىنىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرىنە جاۋاپ بەرەتىن، عىلىمي ناتيجەلەردى وندىرىسكە ەنگىزۋگە باعىتتالعان ءبىرتۇتاس جۇيەگە اينالدىرۋ.

اكادەميانىڭ باستاماسىمەن وتكىزىلگەن 75-تەن استام وڭىرلىك جانە سالالىق فورسايت-سەسسيا ناتيجەسىندە 220-عا جۋىق پەرسپەكتيۆالى مىندەت انىقتالدى. وسى نەگىزدە تەحنولوگيالىق تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋعا، ىرگەلى زەرتتەۋلەردى دامىتۋعا جانە جاڭا عىلىمي قۇزىرەتتەردى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان عىلىمي باسىمدىقتاردىڭ ءتورت دەڭگەيلى مودەلى ۇسىنىلدى. اتالعان مودەل ۇكىمەت تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ، ونى 2027 جىلدان باستاپ قولدانۋ كوزدەلگەن.

سونىمەن قاتار، اكادەميا سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ، سەيسميكالىق قاۋىپسىزدىك، ستراتەگيالىق ماڭىزدى مينەرالدار، ەنەرگەتيكالىق ماتەريالدار، اۋىل شارۋاشىلىعى سەلەكتسياسى جانە بيوتەحنولوگيالار باعىتتارى بويىنشا فلاگماندىق عىلىمي-تەحنيكالىق باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. جاساندى ينتەللەكتىنى عىلىمي زەرتتەۋلەرگە ەنگىزۋ، Qazaqstan AI for Science ۇلتتىق زەرتتەۋ ەكوجۇيەسىن دامىتۋ جانە قازاقستاننىڭ ۇزاقمەرزىمدى عىلىمي-تەحنولوگيالىق دامۋ ستراتەگياسىن ازىرلەۋ دە نەگىزگى باسىمدىقتاردىڭ قاتارىندا.

قر ۇعا پرەزيدەنتى عىلىمنىڭ جاڭا دامۋ كەزەڭىندە تۇراقتى ءارى ۇزاقمەرزىمدى قارجىلاندىرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدىڭ، عىلىمي ۇيىمداردىڭ دەربەستىگىن كەڭەيتۋدىڭ جانە زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.

«اكادەميانىڭ سەكسەن جىلدىعى – ونىڭ تاريحي مۇراسى مەن جاڭا جاۋاپكەرشىلىگى توعىسقان ماڭىزدى بەلەس»، – دەپ اتاپ ءوتتى ا.كۇرىشباەۆ.

مەرەيتويدىڭ ماڭىزدى وقيعالارىنىڭ ءبىرى – عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بەس جاس عالىمىنا مەملەكەت باسشىسىنان تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتتارىنىڭ سالتاناتتى تۇردە تابىستالۋى. بۇل – عىلىم جولىن تاڭداعان جاس ماماندارعا كورسەتىلىپ وتىرعان الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ جانە ولاردىڭ عىلىمي قىزمەتپەن تۇراقتى اينالىسۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋدىڭ ناقتى كورىنىسى.

سالتاناتتى جيىن اياسىندا قىتاي، رەسەي، تۇركيا، ازەربايجان، وزبەكستان، قىرعىزستان، موڭعوليا ەلدەرى عىلىم اكادەميالارىنىڭ باسشىلارىنا قر ۇعا-نىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەيتويلىق توسبەلگىلەرمەن ماراپاتتالدى.

سالتاناتتى جيىن اياسىندا العاش رەت قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ارحيۆىمەن بىرلەسىپ ازىرلەنگەن «قر ۇعا – 80 جىل» تاريحي-قۇجاتتىق كورمەسىندە اكادەميانىڭ قۇندى، بۇرىن سوڭدى كورسەتىلمەگەن ارحيۆتىك قۇجاتتار مەن سۋرەتتەرمەن، اكادەميانىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭدەرى، كورنەكتى عالىمدار مەن عىلىمي مەكتەپتەردىڭ مۇراسى تانىستىرىلادى.

قر عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ ۆەدومستۆولىق ماراپاتتارىمەن وتاندىق عىلىمنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان جەتەكشى عالىمداردى العاش رەت «قانىش ساتباەۆ» مەدالىمەن ماراپاتتادى. ماراپاتتاۋ ءراسىمى عىلىمي جەتىستىكتەردى دارىپتەۋگە، وتاندىق عالىمداردىڭ ەڭبەگىن باعالاۋعا جانە حالىقارالىق اكادەميالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا باعىتتالدى.

ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ 80 جىلدىعى – وتاندىق عىلىمنىڭ تاريحي جەتىستىكتەرىن ۇلىقتاۋمەن قاتار، مەملەكەتتىڭ عىلىمعا دەگەن ستراتەگيالىق قولداۋىن، عىلىمي ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن جانە قازاقستاننىڭ جاڭا عىلىمي-تەحنولوگيالىق دامۋ كەزەڭىنە قادام باسقانىن ايشىقتاعان ماڭىزدى بەلەس.

Abai.kz