جاھاندىق ىقپال جانە مادەني ديپلوماتيا...
يوردانيانىڭ كورولدىك يسلامدىق ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى (RISSC) جىل سايىن جاريالايتىن بەدەلدى The Muslim 500 رەيتينگىنىڭ 2027 جىلعى باسىلىمى جارىق كوردى.
جاھاندىق مۇسىلمان الەمىنىڭ ساياسي، رۋحاني، عىلىمي جانە مادەني بەت-بەينەسىن ايقىندايتىن بۇل مارتەبەلى تىزىمگە قازاقستاننىڭ ەكى بىردەي تانىمال تۇلعاسى — مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن الەمگە ايگىلى ءانشى ديماش قۇدايبەرگەن ەندى.
بۇل وقيعا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ساياسي سالماعى مەن مادەني «قاڭباق كۇشىنىڭ» (soft power) قاتار مويىندالۋىنىڭ ايقىن كورىنىسى.
ساراپشىلار نەنى باعالادى؟
رەيتينگ قۇراستىرۋشىلارى قازاقستان وكىلدەرىن ەكى ءتۇرلى نەگىزگى سانات بويىنشا اتاپ وتكەن ء(تىزىمنىڭ نەگىزگى بولىگىندە، ياعني العاشقى 50-لىكتەن كەيىنگى ساناتتاردا تۇلعالارعا ناقتى رەتتىك ورىن بەرىلمەيدى):
ساياسات ساناتى — قاسىم-جومارت توقاەۆ: حالىقارالىق زەرتتەۋشىلەر قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ەل ىشىندەگى اۋقىمدى ساياسي رەفورمالارىنا، كونستيتۋتسيالىق جاڭعىرۋ باعىتىنا جانە كۇردەلى گەوساياسي جاعدايداعى تەڭگەرىمدى سىرتقى ساياساتىنا ەرەكشە نازار اۋدارعان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن ىلگەرىلەتۋدەگى ءرولى دە مۇسىلمان الەمىندە جوعارى باعالانادى;
ونەر جانە مادەنيەت ساناتى — ديماش قۇدايبەرگەن: قازاقستاندىق ونەرپاز ءوزىنىڭ بىرەگەي ۆوكالدىق مۇمكىندىكتەرىمەن، حالىقارالىق دەڭگەيدەگى وراسان زور تانىمالدىعىمەن جانە بەلسەندى گۋمانيتارلىق، قايىرىمدىلىق قىزمەتىمەن تىزىمگە ەندى. ديماش بۇگىندە تەك ونەر يەسى عانا ەمەس، قازاق مادەنيەتى مەن ءتىلىن الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە ناسيحاتتاپ جۇرگەن جاھاندىق دەڭگەيدەگى مادەني ەلشىگە اينالدى.
ورتالىق ازيا كوشباسشىلارى مەن رۋحاني تۇلعالارى كىمدەر؟
ورتالىق ازيا ايماعى سوڭعى جىلدارى يسلام الەمىندەگى گەوساياسي جانە رۋحاني پروتسەستەردىڭ ماڭىزدى ورتالىعىنا اينالىپ كەلەدى. The Muslim 500 رەيتينگىندە ورتالىق ازيا ەلدەرىنەن ساياسي كوشباسشىلارمەن قاتار، ءدىني قايراتكەرلەر دە تۇراقتى تۇردە ورىن الىپ كەلەدى:
وزبەكستان: ايماق وكىلدەرىنىڭ ىشىندە ەڭ جوعارى ناتيجەنى وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ كورسەتىپ، الەمنىڭ ەڭ ىقپالدى 50 مۇسىلمانىنىڭ قاتارىنا كىرىپ، 40-ورىنعا تۇراقتادى. ساراپشىلار ونىڭ تاشكەنتتىڭ ايماقتىق ينتەگراتسياداعى بەلسەندىلىگىن، يسلام وركەنيەتى مۇراسىن جاڭعىرتۋداعى باستامالارىن جانە ەكونوميكالىق اشىقتىق ساياساتىن جوعارى باعالاعان. سونداي-اق بۇل تىزىمدە وزبەكستان مۇسىلماندارى باسقارماسىنىڭ توراعاسى، باس ءمۇفتي شەيح نۋريددين حوليكنازاروۆ تا ءداستۇرلى تۇردە اتالادى;
تاجىكستان: رەيتينگتىڭ ساياسات ساناتىندا تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون، ال ءدىني كوشباسشىلار قاتارىندا تاجىكستان يسلام ورتالىعى عۇلامالار كەڭەسىنىڭ توراعاسى سايدمۋكاررام ابدۋلكوديرزودا بار;
تۇرىكمەنستان: ساياسي ىقپالدى تۇلعالار تىزىمىندە تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى سەردار بەردىمۇحامەدوۆ پەن حالك ماسلاحاتىنىڭ توراعاسى گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆتىڭ ەسىمدەرى كەزدەسەدى;
قىرعىزستان: قىرعىزستان پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ تا ايماقتاعى ساياسي پروتسەستەرگە ىقپال ەتۋشى تۇلعا رەتىندە رەيتينگ نازارىنان تىس قالعان جوق.
ءسوز ءتۇيىنى: The Muslim 500 تىزىمىنە قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ديماش قۇدايبەرگەننىڭ ەنۋى — قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ءيميدجىنىڭ ەكى ماڭىزدى تىرەگىن ايقىنداپ بەردى: ءبىرى — پراگماتيكالىق ساياسي جاڭعىرۋ مەن ديپلوماتيالىق بەدەل بولسا، ەكىنشىسى — شەكارا تالعامايتىن ۇلتتىق ونەر مەن گۋمانيزم. ال ورتالىق ازيا ليدەرلەرىنىڭ بۇل بەدەلدى رەيتينگتە جوعارى پوزيتسيالاردان كورىنۋى ايماقتىڭ جاھاندىق ساياسي جانە رۋحاني كارتاداعى ءرولىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن دالەلدەيدى.
Abai.kz