ءبىرىنشى ءبولىم:  مەن كورگەن نۇرپەيىسوۆ

ەكىنشى جانە ءۇشىنشى بولىمدەر: مەن كورگەن نۇرپەيىسوۆ

ءتورتىنشى ءبولىم: مەن كورگەن نۇرەپەيىسوۆ

بەسىنشى ءبولىم: مەن كورگەن نۇرپەيىسوۆ

التىنشى ءبولىم: مەن كورگەن نۇرپەيىسوۆ

جەتىنشى ءبولىم: مەن كورگەن نۇرپەيىسوۆ

قور بولعان پۋنكتۋاتسيا

...جەتى تومدى دايىنداۋعا قۇلشىنا كىرىسىپ كەتتىك. بەس كۇن ىشىندە ءبىرىنشى توم بەتتەلىپ بولدى. جەتى تومنىڭ جاۋاپتى رەداكتورى ءوزىم بولامىن دەپ شەشتىم. ويتكەنى بۇل كوپ تومدىقتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى اسا زور ەكەنىن تەرەڭ تۇسىنەمىن. ال رەداكتور ەتىپ ادەبيەتشى عالىم، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ءساليما قالقاباەۆانى تاعايىندادىم. ەكەۋمىز بارلىق ءماتىندى ىلەسە وقيتىن بولدىق. ءبىر ەمەس، ەڭ مىقتى دەگەن ەكى كوررەكتور بەكىتىلدى. ولار دا ىلەسە وقيدى. گرامماتيكالىق قانا ەمەس، پۋنكتۋاتسيالىق قاتەلەر دە كەتپەۋى كەرەك. وزىمە دە، باسقاعا دا قاتاڭ تالاپ قويدىم.

تاعى ءبىر اپتا وتكەندە بارلىق تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ، ءبىرىنشى توم مۇنتازداي تازا بولدى. قاتەسىز ءماتىندى اق قاعازعا باستىرىپ، اۆتورعا الىپ باردىم.

ابەڭ ءوزىنىڭ جاتىن بولمەسىندەگى جازۋ ۇستەلىندە جۇمىس ىستەپ وتىر ەكەن. اماندىق سۇراسقاننان كەيىن:

– مىنە، مىناۋ «كۇتكەن كۇننىڭ» بەتتەلگەن نۇسقاسى،– دەپ روماندى قولىنا ۇستاتتىم.

– كولەمدى دۇنيە بوپتى عوي،– دەپ ول قۋانىپ قالدى. پاراقتاردى اقتارىپ، اسىعىس كوز جۇگىرتە باستادى. ءبىر عاجابى، ءماتىندى كوزىلدىرىكسىز وقيدى ەكەن. روماننىڭ باس-اياعىن اپساتتە شولىپ شىقتى.

– العى ءسوز كەرەك،– دەدىم مەن.– باسپانىڭ اتىنان جاز دەسەڭىز مەن دايىنمىن. باسقا ادامعا جازدىرامىن دەيتىن ويىڭىز بولسا، ءوز ەركىڭىز.

– قويا تۇر! وسى رومان تۋرالى ەكى ماقالا شىققان. ءبىرى مۇستاي كارىمنىڭ «ۋپورنىي تالانت» دەگەن ماقالاسى. كەزىندە «ليتەراتۋرنايا گازەتادا» جاريالانعان. ەكىنشىسى شەريازدان ەلەۋكەنوۆتىڭ «ون ەكى بەت رومان» دەگەنى. ەكەۋى دە مىقتى ماقالا. سول ەكەۋىن قاتار بەرسەك قالاي بولادى؟– دەپ سۇرادى ول.

– ءيا، مەن ەلەۋكەنوۆتىڭ ماقالاسىن وقىدىم. «العى ءسوز ورنىنا» دەپ قىسقارتىپ بەرۋگە بولادى. ونى شەريازدان اعادان الارمىن. مۇستاي كارىمنىڭ ماقالاسىن قايدان تابامىز؟

– ناعيماعا ايتساڭ تاۋىپ بەرەدى. سۇراپ كورشى.

مەن تومەنگى قاباتتاعى كىتاپحانا-كابينەتتە وتىرعان ناعيما اپايعا بارىپ، اتالعان ماقالانى تاۋىپ بەرۋىن ءوتىندىم. ول سارعايىپ، شاڭ باسقان گازەت بۋمالارىن اقتارىستىرىپ قارادى دا سونىڭ ىشىنەن «ليتەراتۋرنايا گازەتانىڭ» 1984 جىلعى ءبىر ءنومىرىن سۋىرىپ الدى.

– مىنە، تابىلدى! كولەمدى ماقالا ەكەن،– دەپ گازەتتى ماعان ۇسىندى.

سول جەردە وتىرا قالىپ، تاپجىلماي وقىپ شىقتىم. ءبىزدىڭ ماقساتىمىزعا جاراپ تۇر. گازەتتى قولىما الىپ، جوعارعى قاباتقا كوتەرىلدىم.

– مۇستايدىڭ ماقالاسىن تاپتىق. جاقسى ماقالا ەكەن. بىراق قازاق تىلىنە اۋدارۋ كەرەك سياقتى،– دەدىم ابەڭە كورسەتىپ.

– جوق. اۋدارۋ قاجەت ەمەس. ءدال وسى كۇيىندە، ورىس تىلىندە بەرە بەر. جۇرت تۇسىنەدى،– دەدى قاريا.

– ول قالاي بولادى؟ ءبىرى قازاقشا، ءبىرى ورىسشا بولىپ، الا-قۇلالىققا سوقتىرماي ما؟ مەنىڭشە، قازاق تىلىنە اۋدارعان دۇرىس.

– كەرەك ەمەس دەدىم عوي ساعان! مۇستايدى كىم ءدال اۋدارادى؟ وناندا ءوز ءسوزىن سول قالپىندا بەر. بولدى!– دەپ قاريا كەسىپ ايتتى.

– جارايدى. سىزبەن كەلىسىپ الاتىن تاعى ءبىر ماسەلە بار،– دەدىم مەن ونىڭ نۇرى تايعان كوزىنە قاراپ.

– و نە؟

– كوررەكتورلار ءسىزدىڭ پۋنكتۋاتسياڭىزعا قايران قالىپ جاتىر. سويلەم ىشىىندە ءۇيىپ-توگىپ، نۇكتەلى ءۇتىردى قويا بەرەدى ەكەنسىز. قاجەتى بار ما، جوق پا، قارامايسىز. گرامماتيكانىڭ ءوز نورمالارى مەن زاڭدىلىقتارى بار. قالاعان جەرىڭىزگە ويىڭىزعا كەلگەن تىنىس بەلگىسىن قويا بەرۋگە بولمايدى عوي. سالالاس قۇرمالاس سويلەم بار، ساباقتاس قۇرمالاس سويلەم بار. كوبى بىتىسىپ كەتىپتى.

– كانى؟ كورسەتشى ءوزىڭ. قاي جەردە كاتە دەيسىڭ؟– دەپ الدىندا جاتقان تازا بەتتەردى قاراي باستادى. مەن ءسوزىم دالەلدى بولۋ ءۇشىن «كۇتكەن كۇننىڭ» كىتابىن الا كەلگەم.

– ول تازا بەتتەردەن قاراماڭىز. ءبىز ءبارىن تىلدىك زاڭدىلىققا ساي تۇزەتىپ قويدىق. مىنا كىتاپتان كورسەتەيىن،– دەپ پورتفەلىمنەن كىتاپتى شىعاردىم. ءبىراز بەتتەرىن پاراقتاپ، ارتىق قويىلعان نۇكتەلى ۇتىرلەر مەن ءجيى قايتالانعان سوزدەردى كورسەتىپ بەردىم.– مىسالى، مىنا ابزاتستى قاراڭىز: «وسى تولقۋ ۇستىندە تاعى ءبىر سۇمدىق ەسىنە ءتۇستى; بۇل جولعا ءوزىنىڭ ەشكىمنەن رۇقسات الماي كەتىپ باراتقانى ەسىنە ءتۇسىپ ەدى; بۇنىسىن ءتىپتى سۇمدىق كورىپ; شوشىپ قالدى. ول وسى ارادا كەيىن قايتقىسى كەلىپ; كوڭىلى قوبالجىپ كەتتى; سول كەزدە ءدال قاسىنان:

– اۋ، جيرلياش،– دەگەن تانىس داۋىس شىقتى». – وسى جەردەگى نۇكتەلى ءۇتىردىڭ ءبىرازى ارتىق. «ەسىنە ءتۇستى» دەگەن ءسوز قاتار تۇرعان ەكى سويلەمدە بىردەي قايتالانادى. جانە مۇنداي قاتەلىكتەر ءار بەتتە ءورىپ ءجۇر. ءسىز سياقتى جازۋشىعا بۇل ۇلكەن ابەستىك ەمەس پە؟

ول ۇندەمەي تىڭداپ وتىردى دا:

– ءاي، مەن ساۋاتسىز اداممىن،– دەپ سالدى.– ءبىزدى مەكتەپتە قايبىر جەتىستىرىپ وقىتتى دەيسىڭ. سوندىقتان تىنىس بەلگىسىن كوڭىلىم قالاعان جەرگە قويام. جانە سونىم دۇرىس سياقتى. سەندەر مەنىڭ ءۇتىر، نۇكتەمە ءتيىسۋشى بولماڭدار. ۆووبششە تيىسپەڭدەر! وزىمدىكى دۇرىس،– دەدى بالاداي بۇرتيىپ.

– ولاي بولمايدى عوي،– دەدىم مەن كۇلىپ،– اركىم ءوز بىلگەنىنشە سىلتەي بەرسە تىلدە، تىلدىك نورمادا قانداي قاسيەت قالادى؟

– باسقاڭدى بىلمەيمىن، مەنىڭ ءوز نورمام بار. ءوز ءتارتىبىم بار. سوندىقتان تيىسپەڭدەر!

– ءبىز ءبارىن رەتكە كەلتىرە باستادىق. وتە ساۋاتتى كوررەكتورلار جۇمىس ىستەپ جاتىر. وكىنبەيسىز،– دەدىم مەن باتىلىراق سويلەپ.

– وكىنەمىن دەمەيمىن. بىراق مەنىڭ ۇتىرىمە دە ءتيىسۋشى بولماڭدار! مەن ونىڭ ءبارىن ءسوزدىڭ ىرعاعىنا قاراي قويعانمىن. كادىمگى مۋزىكانىڭ نوتاسىنداعى تاڭبالار سياقتى. جازىپ وتىرعاندا قالاي مۋزىكامەن ۇندەس كەلەدى، سولاي قويىلادى. سەن مىنا روماندى ماعان قالدىرىپ كەت. ءبىر قاراپ شىعايىن. نە تۇزەتتىڭدەر ەكەن...كورەيىن...

– سول ءۇشىن اكەلدىم عوي. ءبىر قاراپ بەرىڭىز. ەسكەرتپەڭىز بولسا ايتارسىز.

– ءبارى ماقۇل عوي، جايعاسىپ وتىرشى، ساعان ءبىر اڭگىمە ايتايىن،– دەدى ول بار دەنەسىمەن ماعان بۇرىلىپ. مەن تىڭداۋعا ىڭعايلانىپ، قاسىنا جاقىنداۋ وتىردىم.– مەنىڭ اتام نۇرپەيىس ەكى سايلاۋدا بولىس بولىپ سايلانعان. ءوزى مەشىت ۇستاعان ادام. ىقپالىندا ءبىراز اۋىل بولعان. كەيىن ومىردەن ءوتتى. اۋىلدار دا توز-توز بولىپ، ازايىپ كەتتى. ءبىز بەلاراننىڭ استىندا وتىرامىز، ءبىر تۇمسىعى تەڭىزگە كىرىپ تۇر. سودان 5-6 شاقىرىمدا كولقورا دەگەن جەر بولدى. نۇرپەيىستىڭ قىزى ساعيرا اپامنىڭ سەمياسى كولقورادا تۇرادى. مەنى وقۋعا سوندا اپاردى. ءبىز وقيتىن مەكتەپ جوق، 1931 جىلى بولۋ كەرەك. 1-2 شاقىرىمداي جەردە ءزات دەگەننىڭ ءبىر بولمە ءۇيى بار. اۋىل سوۆەت ءزاتتىڭ ءۇيىن جالداعان، سوندا وقيمىز. 11-12 بالا عوي دەيمىن. كەيدە ايەلى الدىمىزدان شىعىپ: «بالالار، بۇگىن وقۋ بولمايدى، ءۇيدىڭ قوجايىنى اۋىرىپ جاتىر» دەيدى، كەتىپ قالامىز. كەيدە: «بالالار، بۇگىن وقۋ بولمايدى، ۇيدە كىسىلەر بار» دەيدى، تاعى كەتىپ قالامىز. ساباق ءبىر كۇن بولسا، ەكى كۇن بولمايدى. جەردە الاشانىڭ ۇستىندە وتىرامىز. شايدىڭ ۇلكەن جاشىگى بولاتىن، فانەر تاقتايدىڭ ءبىر بەتى – تاقتامىز. سوسىن بور، شۇبەرەك بار. وقىتۋشىمىز – اقەركە دەگەن قىز. ادەمى قىز، سول وڭىردەگى ايتۋلى سۇلۋ بولاتىن. يانۆار ايىندا اجەم، نۇرپەيىستىڭ ايەلى قايتىس بولدى. نۇرپەيىس باياعىدا قايتىس بولعان. مەن تۋعاندا اجەم «بۇل – نۇرپەيىستىڭ كەنجە بالاسى» دەپ باۋىرىنا باسقان. مەن ءوز شەشەمدى مويىنداعام جوق. اجەمنىڭ تاربيەسىندە، نۇرپەيىستىڭ كەنجەسى بولىپ ءوستىم. «اجەڭ قايتىس بولدى» دەپ مەنى بەلارانعا الىپ كەتتى. سونان وقۋعا بارعانىم جوق. كەلەسى جىلى مەنى مەكتەپكە اپارعاندا ەكىنشى سىنىپقا ءتۇسىردى. بۇعان دا مەنى كۇزدى، قىستى وتكىزىپ، كوكتەمنىڭ باسىندا اپاردى. سوسىن ءۇشىنشىنى قۇلاندىدا وقىدىم. سول جەردە ءالفاۆيتتى تولىق تانىدىم. ارىپتەردى ءۇشىنشى كلاستا عانا مەڭگەردىم. بۇل جاقتان كوكتەمدە كەتىپ قالدىم، اۋىلعا باردىم. ءتورتىنشىنى كوكارال دەگەن اۋىلدا، لەنين كولحوزىندا وقىدىم.

1934 جىلى مارتتا ءبىزدىڭ ءۇي شالقارعا كوشتى. شالقاردىڭ مەكتەبىنە قايتادان 4-كلاسقا اپاردى. مەنىڭ وقۋىم سونداي يت تالاعانداي، سوسىن 5-ءشى كلاستان باستاپ دۇرىس وقىدىم، گرامماتيكا دەگەندى بىلگەنىم جوق، ويتكەنى وتكەنىمىز جوق. 5-كلاستا قازاق ءتىلى، ورىس تىلىنەن كۇزگى جازباشا سىنعا قالدىم. ەش ۋاقىتتا تاپسىرا المايتىنىمدى ءبىلىپ، وقۋ باستالعاندا «پيونەر» دەگەن قايىقپەن ارالعا كەلىپ ءتۇستىم. ارالدا شەۆچەنكو اتىنداعى ورتا مەكتەپ بار، سوعان باردىم. زاۆۋچى ۇزىن بويلى، اققۇبا سۇلۋشا جىگىت ەكەن، سول كىسىگە وتىرىك ايتىپ:

– اعاي، مەن شالقاردا 5-تەن 6-عا كوشىپ ەدىم، – دەدىم.

– كۋالىگىڭ قايدا؟

– مەن بالىق كولحوزىنان كەلە جاتىرمىن، كەيىن شالقارعا بارىپ اكەلەم.

– «ا» كلاسىنا بار، – دەدى. ەكى كلاسس ەكەن، «ا» جانە «ب». كەلەسى جىلى جەتىنشىنى شالقاردا وقىدىم. مەنىڭ الگى ساۋاتسىز بولىپ جۇرگەنىم سودان. مەن ءۇشىن ب جانە ۆ ءالى كۇنگە دەيىن سول، ءالى ساۋاتسىزبىن. وسىلاي وقىدىق.

– وقۋدى قىرىپ تاستاپسىز عوي... قانشا مەكتەپتە وقىعانسىز؟– دەدىم كۇلىپ.

– ايتەۋىر شالقاردىڭ مەكتەبىن ءبىتىردىم عوي. بەس-التاۋ بولار... ولاردى مەكتەپ دەپ تە ايتۋ قيىن. سودان ساۋاتسىز كۇيىمدە كەتتىم عوي...

– ءارىپتى كەش تانىساڭىز، جازۋشى بولۋ ويىڭىزعا قاي كەزدە كەلدى؟

– مەن 10-شى وقىپ ءجۇرىپ، «پوۆەست جازام» دەدىم. ۇلكەن بۋحگالتەرسكي داپتەر بولدى، سوعان باتاقتىڭ سارىسى جونىندە پوۆەست جازدىم. اسكەردەن كەلسەم 10-شىنى بىتىرگەن اتتەستاتىم، جاڭاعى جازعانىم، ءبارى جوق. مەن قۋاندىم، بالالىق شىتپاي ەدى. الگى اۋىل سوۆەتكە حاتشى بولاتىن اكەمنىڭ تەتەلەس ءىنىسى، ەسىمدە 1938 نە 1939 جىلى جازعى كانيكۋلدا كەلگەم، مەن كوكەمدى، ول مەنى جاقسى كورەتىن. ەكەۋمىز اتپەن كەتىپ بارامىز. قولتىعىندا تەرلىك توقىم، قولىندا جۇگەن، قاسىندا مەن كەلە جاتىرمىن. ماعان «ال بالا، ەندى سەن دە ءبىراز وقىپ تاستادىڭ. كوپ ۇزاماي 10-شىنى بىتىرەسىڭ. اناۋ سەنەن 3-4 جاس ۇلكەن جۇماعاليدىڭ بايازى 10-شىنى ءبىتىرىپ، ارالدا رىبگوسترەستە وتدەل كادر بولىپ ىستەپ ءجۇر، سەن كىم بولاسىڭ؟» دەدى. ۇيالشاق بولاتىنمىن، قىزارىپ كەتتىم. «جازۋشى بولام» دەدىم. ول ۇندەمەدى. سوڭعى كلاستان باستاپ جازۋشى بولۋدى ارماندادىم.

– ادەتتە، ادەبيەتكە بەت بۇراتىن ادامدار شاعىن ماقالا، ولەڭ، اڭگىمە جازىپ باستاۋشى ەدى، ءسىز بىردەن پوۆەستكە قۇلاش ۇرىپسىز عوي. كەيىن دە وڭكەي رومان جازدىڭىز. «جىعىلساڭ ناردان جىعىل» دەدىڭىز بە؟

– مەنىڭ ويلارىم پوۆەستكە سيمايتىن. اڭگىمەگە قالاي سيادى؟ وقيعالاردىڭ ارعى-بەرگى جاعىن تۇگەندەسەم، قيانعا شاۋىپ، الىستاپ كەتەمىن. سونى قۋالاپ جازا بەرەمىن. تۇبىندە بىرنەشە كىتاپتان تۇراتىن رومان بولىپ شىعادى.

وسى كەزدە قايدان جۇرگەنى بەلگىسىز، ءبىز وتىرعان بولمەگە جازۋشى سەرىك بايقونوۆ كىرىپ كەلدى. ول:

– اسسالاۋماعالەيكۋم، قاريا!– دەپ ابەڭە بۇرىن قول ۇسىندى. مەن دە قول بەرىپ، امانداستىم. ورىندىق الىپ، قاسىمىزعا وتىردى.– اقساقالعا سالەم بەرە كەلىپ ەدىم. شامالى جۇمىسىم بار،– دەدى قارلىققان داۋىسپەن. ابەڭ وعان اڭتارىلا قاراپ، الاكوزدەنە قالدى. «كەل، وتىر» دەپ تە ايتقان جوق.

– سەن ناعىپ ءجۇرسىڭ؟ ءاي، «سوڭعى پارىزدىڭ» 23 بەتى قايدا؟– دەپ دۇرسە قويا بەردى. كەلمەي جاتىپ جانالعىشتاي جاعادان العان ارەكەتىنە تۇسىنبەي قالعان بايقونوۆ يىعىن قيقاڭ ەتكىزىپ:

– نە ايتىپ وتىرسىز؟ قانداي 23 بەت؟– دەدى تاڭدانا ءتۇسىپ.

– قانداي؟.. قانداي؟.. مايعا پىسكەن نانداي! «سونداي دا ءبىر ءتۇن بولعاننىڭ» 23 بەتىن قايدا قۇرتتىڭ؟ ماشينكاعا باستىرىپ بەرەمىن دەپ ءجۇرىپ، جيەندىك جاساپسىڭ، ۇرلاپ الىپسىڭ... مىنا كىتاپتا سول بەتتەر جوق،– دەپ ۇستەل ۇستىندە جاتقان «سوڭعى پارىزدىڭ» ەكىنشى كىتابىن قولىنا الدى،– باسپادان شىققان سوڭ وقىپ كورەيىن دەپ قاراپ ەدىم، تۇتاس 23 بەتى جوق. مۇنى قالاي باسقان؟ سەنەن باسقا ەشكىم العان جوق ونى.

– انت ۇرسىن! مەندە ونداي وي بولعان ەمەس. باسپادان قاتەلىك كەتكەن شىعار؟– دەپ سەرىك اعا تىز-تىز ەتتى.

– باسپادان كەتپەگەن. مەن ولاردان سۇرادىم. باسپاعا وسىلاي تاپسىرعان دەدى. سەن عوي تاپسىرعان. دەمەك سەن الدىڭ ونى. مويىندا جانىڭ باردا!– اقساقال اشۋعا بۋلىعىپ، اقىرا باستادى.

– ءسىزدىڭ 23 بەتىڭىزدى مەن نە ىستەيمىن؟ كەرەك بولسا ونداي نارسەنى ءوزىم دە جازىپ الام. قويساڭىزشى، قايداعى جوقتى ايتپاي،– دەي بەرىپ ەدى، كەنەت ابە انتەك قيمىلداپ، جۇلقىنا تۇردى. قاسىندا سۇيەنەتىن تاياعى تۇرعان. كوزدى اشىپ-جۇمعانشا مەنىڭ توبەمنەن ىسىلداپ وتكەن الا تاياق سەكەڭنىڭ جون ارقاسىنان سارت ەتتى.

– ءوي، ەسىڭىز دۇرىس پا ءوزى!؟– دەپ ول قولدارىمەن باسىن قالقالاعان كۇيى وتىرعان ورنىنان ىرشىپ كەتتى. مەن دە تۇرەگەلدىم. اقساقال ءدىر-ءدىر ەتەدى. اۋانى وسقىلاي تىلگىلەگەن تاياعىن تاعى ءبىر-ەكى رەت سىلتەپ ۇلگەردى.

– ءۇيستىپ جۇرگەنشە ولە كەتپەيسىڭ بە؟ بىرەۋدىڭ جازعانىن ۇرلاپ...– دەپ قالش-قالش ەتتى. بايقونوۆ ۇلكەن جىگەرمەن سابىر ساقتاپ:

– بولمايتىندى ايتپاساڭىزشى، قاريا! بۇگىن جىنىڭىز قوزىپ وتىر ەكەن. اڭگىمەمىز جاراسپاس. كەيىن كەلەمىن. قوي، مەن قايتايىن،– دەپ كۇلدى دە قويدى.

– توقتا! ەندى ەشقايدا دا كەتپەيسىن! مەن تاپ قازىر پوليتسيا شاقىرىپ، سەنى قاماتامىن! كۋا بار. مەنىڭ شىعارمامدى ۇرلاعانىڭ ءۇشىن جاۋاپ بەرەسىن!– دەپ ايعايلادى شال.

– سەن قالاسىڭ با؟– دەدى سەرىك اعا ماعان قاراپ.

– قايتامىن. مىنا كىسىنىڭ جىنى باسىلعان سوڭ كەلەرمىن،– دەدىم مەن دە كەتۋگە ىڭعايلانىپ.– ابە، سابىر ەتىڭىز. ءسىز بۇگىن جاقسىلاپ دەمالىڭىز. قاجەت بولسام، ماعان زۆوندارسىز. ءوزىم كەلەمىن. ال ەندى، اشۋىڭىزدى باسىپ، سابىرعا كەلىڭىز،– دەپ جۇباتقان بولدىم. ءبىز باسپالداقپەن ءتۇسىپ بارا جاتقاندا ول ارتىمىزدان ايعايلاپ:

– ءاي، سەرىك! 23 بەتتى ەرتەڭ الىپ كەلەتىن بول! ايتپەسە كوزىڭە كوك شىبىن ۇيمەلەتەمىن!– دەپ جاتتى.

ۇيدەن شىققان سوڭ سەرىك اعا:

– كولىگىڭ بار ما؟– دەپ سۇرادى.

– ءيا، بار عوي.

– مەنى قالاعا دەيىن الا كەت. اۆتوبۋسپەن كەلىپ ەدىم.

– ارينە. جەتكىزىپ سالامىن، اعا.

ماشيناعا وتىرعان سوڭ سەكەڭنەن نە ءۇشىن كەلگەنىن سۇرادىم.

– كوپتەن كەلمەپ ەدىم،– دەدى ول،– مينيسترلىك «الىپ پەن قالىپتى» باسپاعا تاپسىرىپتى. سونى ايتىپ قۋانتايىن، ءبىر جاعى ءوزىنىڭ جاعدايىن ءبىلىپ قايتايىن دەگەم. كوردىڭ عوي... نە بولعانىن.

– تاياق جەۋ ءۇشىن كەلگەندەي بولدىڭىز -اۋ.

– بۇل ءبىرىنشى رەت ەمەس. شالدىڭ تالاي تاياعىن جەدىك قوي،– دەدى كۇلىپ،– بۇرىن مەنى اراق ءىشتىڭ دەپ سابايتىن. اكەمدەي كىسى بولعان سوڭ ۇنەمى ۇندەمەي قۇتىلاتىنمىن. سودان مەنىڭ ۇندەمەيتىنىمدى ءبىلىپ، قۇتىرىپ العان. تيتتەي نارسەگە تاياعىن الا جۇگىرەدى. ەندى مىناۋسى نە؟ قانداي 23 بەت؟ الدە، شال الجىدى ما؟

– ول جاعى دا بار-اۋ. 95 جاس دەگەن وڭاي ەمەس قوي. ءبىر ايتقانىن قايتالاپ ايتا بەرەدى. بىراق، ادامداردىڭ ەسىمىنەن جاڭىلمايدى. وقيعانى دا ءدال رەتىمەن ايتادى. ءسىز ويلانىپ كورسەڭىزشى. 23 بەت قايدا كەتۋى مۇمكىن؟ ول بەكەر سۇرامايتىن شىعار؟

– جوق، دەيمىن. مەن ونى قايتەمىن؟ كەرەگى نە ماعان؟ بۇل مەنىڭ ويىما كىرىپ-شىقپاعان نارسە. شالدى تۇسىنبەدىم. مۇنىسى قىپ-قىزىل جالا عوي،– دەپ سەكەڭ كۇيىپ-ءپىستى.

ەرتەسىنە ابەڭ مەنى شاقىرىپ الدى. ۇيىنە باردىم. سەرگەك كورىندى. كەشە قالدىرعان «كۇتكەن كۇن» رومانىن قان جوسا ەتىپ سىزىپ تاستاپتى.

– بۇل تومدى تۇزەتپەيمىن دەگەن ەدىڭىز عوي. نەگە سونشا سىزدىڭىز؟– دەدىم كۇيىنىپ.

– كوزىم كورىپ تۇرعان سوڭ، كايتەيىن... ءبارى سۋ! ورىستار مۇندايدى «جير» دەيدى. ءبىراز مايىن سىلىپ الىپ تاستادىم. ەندى دۇرىس بولدى. سوسىن، مەنىڭ تىنىس بەلگىلەرىمنىڭ ءبارىن ورنىنا قايتا قويىڭدار. تۇگەل سىپىرىپ تاستاپسىڭدار. ونداي بولمايدى. مەن ونىڭ ءبارىن قاجەت بولعان سوڭ قويعام.

– ولاردى ارتىق بولعان سوڭ الىپ تاستادىق قوي. قاتە ەسەپتى. كوررەكتورلار ەرىگىپ وتىر ما؟ كوز مايىن تاۋىسىپ، وقىپ جاتىر. ولاردىڭ دا ەڭبەگىن باعالاساڭىزشى. گرامماتيكالىق نورمالاردى ساقتاۋ كەرەك. ءبارىمىز سول تارتىپكە باعىنامىز،– دەدىم مەن نىعىرلاي سويلەپ.

– مەنىڭ ءوز نورمام بار دەدىم عوي ساعان! ءبارىن ورنىنا قايتىپ قويىڭدار! باسقا ەشتەڭە بىلمەيمىن!– دەپ قاريا قيسايا تارتتى. سول بەتىنەن قايتپايتىنىن بايقادىم دا:

– ولاي بولسا، ءار تومنىڭ ارتىنا ەسكەرتۋ جازىپ قويامىن. «ەسكەرتۋ: اۆتوردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا بارلىق تومداردا جازۋشىنىڭ وزىندىك ءسوز قولدانۋ ءستيلى مەن پۋنكتۋاتسيالىق تاڭبالاۋ ەرەكشەلىكتەرى ساقتالدى» دەپ. جۇرت مىنا باسپانىڭ ماماندارى ساۋاتسىز ەكەن دەپ جۇرمەسىن. بارلىق قاتەڭىزدى ءوز موينىڭىزعا الاسىز با؟

– بىرىنشىدەن، مەن ونى قاتە دەپ سانامايمىن. ەكىنشىدەن، مەنىڭ شىعارمالارىمدى جۇرت تىنىس بەلگى ءۇشىن وقىمايدى. ەڭ باستىسى تىلدىك سۋرەت، سيۋجەت پەن كومپوزيتسيا. ودان دا جوعارىسى يدەيا. سول امان بولسا بولدى.

– جاقسى، اعا. سولاي كەلىسەيىك. ءسىزدىڭ قاتەلەرىڭىز ءوزىڭىزدىڭ ارىڭىزدا بولسىن! مينيسترلىكتەگىلەرگە ءوزىم تۇسىندىرەرمىن،– دەدىم. وسىلاي قول الىسىپ، كەلىستىك.

(جالعاسى بار)

تەمىرعالي كوپباي

Abai.kz