سوڭعى كەزدەرى، ناقتىراق ايتساق، جاڭا سالىق كودەكسى جايلى اڭگىمە شىققالى بەرى بىرقاتار الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلارى «قازاقستاندا بيزنەس جۇرگىزگەنشە، وزبەكستانعا بارىپ كاسىپ اشقانىم دۇرىس، ول جاقتا كاسىپكەرلەرگە جاعداي جاسالعان» دەگەن ويدى العا تارتىپ ءجۇر.

كورشى ەلدىڭ زاڭناماسىن تەرەڭ بىلمەي-اق، ءتۇرلى پوستتار جاريالاپ، جۇرتتى سوعان يلاندىرىپ الەك. سوعان ەرىپ، ناقتى جاعدايدى بىلمەي، قوعامدا ورىنسىز دۇربەلەڭ دە پايدا بولىپ جاتىر.

ەندى سول كورشىمىزدەگى «كاسىپكەرلەرگە ىڭعايلى» دەپ ايتىلىپ جۇرگەن سالىق جاعدايىن ناقتىلاپ كورەيىك.

جاڭا سالىق كودەكسىندە ەڭ كوپ سۇراق تۋدىرىپ وتىرعان ماسەلە «ۋپروششەنكا»، ياعني وڭايلاتىلعان دەكلاراتسياعا نەگىزدەلگەن ارنايى سالىق رەجيمى. وسى جەڭىلدەتىلگەن رەجيمنەن شىعۋ ءۇشىن ناقتى قويىلعان شەك بار - 600 مىڭ اەك (شامامەن 2,6 ملرد تەڭگە). بىراق وعان جەتۋ دە وڭاي ەمەس. ال وسى مەجەدەن، ياعني 2,6 ملرد تەڭگەدەن اسقان جاعدايدا عانا ۋپروششەنكادان جالپى رەجيمگە اۋىسىپ، ققس تولەۋ مىندەتى تۋىندايدى.

ال وزبەكستاندا ققس-قا كوشۋ ءتارتىبى الدەقايدا قاراپايىم: ەگەر جەكە كاسىپكەردىڭ تابىسى 1 ملرد سۋمعا (شامامەن 43 ملن تەڭگە) جەتسە، سول كۇنى-اق ققس تولەۋشى اتانادى. ەندى 2,6 ملرد پەن 43 ملن تەڭگەنى سالىستىرىپ كورىڭىز، قاي ەلدە كاسىپكەرگە ءتيىمدى جاعداي جاسالعانى وزىنەن-اق كورىنىپ تۇر. مۇنى ءبىر دەپ قويايىق.

ءيا، وزبەكستاندا جەڭىلدەتىلگەن رەجيم بار، ونىڭ مولشەرلەمەسى 1%، ال بىزدە 2–4% ەكەنى راس. بىراق مىنانى ەسكەرۋ كەرەك: قازاقستاندا بۇل رەجيم بويىنشا تابىس شەگى جىلىنا 4,3 ملن دوللار، ال وزبەكستاندا بار بولعانى 80 مىڭ دوللار. 4,3 ملن دوللار مەن 80 مىڭ دوللاردىڭ ايىرماشىلىعىن ءوزىڭىز-اق باعامدايسىز. قايسىسى كاسىپكەر ءۇشىن ءتيىمدى؟ مۇنى ەكى دەپ قويايىق.

كەلەسى كەزەكتە سالىق جۇيەلەرىن تۇتاستاي سالىستىرىپ كورەيىك.

ققس شەگى: قازاقستاندا - شامامەن 40 ملن تەڭگە، وزبەكستاندا - 43 ملن تەڭگە.

ققس مولشەرلەمەسى: قازاقستاندا - 16%، وزبەكستاندا - 12%.

الەۋمەتتىك سالىق: قازاقستاندا - 6%، وزبەكستاندا - 12%.

ەڭ ماڭىزدىسى - قازاقستاندا جەڭىلدەتىلگەن رەجيمدە ققس شەگى دە، ققس-تىڭ ءوزى دە جوق.

ينۆەستورلار ءۇشىن دە ايىرماشىلىق بار. قازاقستاندا كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن، جەر جانە مۇلىك سالىعىن قوسا العاندا، 8–10 جىلعا دەيىنگى سالىقتىق پرەفەرەنتسيالار قاراستىرىلعان. ال كورشى ەلدە مۇنداي جەڭىلدىكتەر ەڭ كوبى ءۇش جىلمەن شەكتەلەدى.

حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ دەرەگىنە سايكەس، ورتاشا سالىق جۇكتەمەسى قازاقستاندا - 19,5%، ال وزبەكستاندا - 24,7%. سوندا بيزنەستى قاي ەلدە جۇرگىزۋ جەڭىلىرەك دەگەن سۇراققا جاۋاپ وزدىگىنەن تۋىندايدى. مۇنى ءۇش دەپ قويايىق.

سالىق جۇيەسى - بۇل تەك مولشەرلەمەلەر عانا ەمەس، جينالعان قاراجاتتىڭ قالاي جانە قايدا جۇمسالاتىنى دا ماڭىزدى.

قازاقستاندا وتكەن جىلى 20 ملن حالىقتىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋىنا 2,2 ترلن تەڭگە، الەۋمەتتىك قولداۋىنا 5,3 ترلن تەڭگە جۇمسالدى.

ال وزبەكستاندا 37,5 ملن حالىقتىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋىنا 1,5 ترلن تەڭگە، الەۋمەتتىك قولداۋىنا 645 ملرد تەڭگە عانا بولىنگەن.

سالىقتىڭ قاي ەلدە ءتيىمدى ءارى اۋقىمدى جۇمسالىپ وتىرعانىن وسىدان-اق اڭعارۋعا بولادى.

وسىنىڭ ءبارىن ەسكەرە وتىرىپ، ءوز ەلىمىزدى ورىنسىز جامانداپ، وزگەنى اسىرا ماقتاۋدان ۇتارىمىز شامالى. جاڭا سالىق كودەكسى بيزنەستى تۇرالاتىپ تاستاۋ ءۇشىن ەمەس، جۇيەنى جەڭىلدەتۋ، اشىق ەتۋ جانە ادال جۇمىس ىستەيتىن كاسىپكەرلەردى قولداۋ ءۇشىن قابىلداندى.

ءيا، وزبەكستاندا كەيبىر ساتتەردە سالىق ساياساتى ءتيىمدى كورىنۋى مۇمكىن. بىراق بۇل - ۋاقىتشا قۇبىلىس. ەكونوميكا زاڭدىلىعى بويىنشا مۇنداي ساياسات ۇزاققا بارمايدى: 1–2 جىلدا سالىقتار ءبارىبىر كوتەرىلەدى. بۇل - الەمدىك تاجىريبەدە قالىپتاسقان جول.

ايبار ولجاەۆ

Abai.kz