وبلىس دەگەن ءسوزدى ولكە نەمەسە ۇلىس (قۇرىلتاي سەكىلدى، بۇل دا تاريحي اتاۋ), ءتىپتى بولماسا ايماق دەپ اۋىستىراتىن ۋاقىت الدەقاشان جەتتى. دەگەنمەن، بۇل ءىستى ءالى دە ىسكە اسىرا الماي كەلەمىز-اۋ.

مۇمكىن تۇسىنىگىمىز، كۇرەسكەرلىگىمىز، ءبىلىمىمىز جەتپەيتىن شىعار. قالاي دەسەك تە، بيلىگىمىز مۇنى ىستەۋگە قورقادى-اۋ دەپ ويلايمىن. ۇنەمى شەگىنشەكتەي بەرەدى. ولاي دەيتىنىم، كورشىمىز رەسەيدەن (اسىرەسە پۋتيننەن) جانە ىشكى ورىس قاۋىمىنان سەسكەنىپ تۇراتىندىعىن كورىپ ءجۇرمىز عوي. الدە، شەكارامىزعا دەماركاتسيا جۇرمەگەندىكتەن بە ەكەن؟! دەگەنمەن، دەليميتاتسيا الدە قاشان جۇرگەن بولاتىن. ايتپەسە، تالاي رەت ايتىلدى، كوتەرىلدى، بىراق سول كۇيىندە قالدى ەمەس پە! بۇل، ارينە ءبىزدىڭ سەڭگەن بيلىگىمىزدىڭ تارتىنشاق، جاسقانشاق ەكەندىگىن كورسەتەدى. سامميت وتكىزۋ مەن ۇساق-تۇيەك رەفورما جاساۋدان باسقاعا شاماسى كەلمەي ءجۇر عوي.

ايتايىن دەگەن ويىم، ەگەر ءبىز وبلىس ءسوزىن جوعارىدا كورسەتىلگەندەي قىلىپ وزگەرتسەك، قازاقستان ءبىر تابان ۇلتتىق رەڭگە جاقىندار ەدى (ناتسيونالنىي كولوريت). ويتپەيىنشە، قايسىبىر ۇلت وكىلدەرىنىڭ ايتپايتىن ءسوزى جوق. سولارعا ايتارلىقتاي توسقاۋىل بولار ەدى. سونىمەن قاتار، قازىرگى كەيبىر وبلىس اتاۋلارىندا ءمانى مەن ماعىناسىنا قاراپ، قايتا اتاعانىمىز جونگە كەلەتىن سەكىلدى.

مىسالى، بىلاي دەپ كورسەتسەك:

• تۇركىستان وبلىسىن - تۇركىستان ۇلىسى، ولكەسى (وسىلاردىڭ بىرەۋىن عانا تاڭداپ الۋ);
• الماتى وبلىسى مەن جەتىسۋ وبلىسىن - ۇلىسى، ولكەسى;
• قاراعاندى وبلىسىن - سارىارقا ۇلىسى، ولكەسى;
• شىعىس قازاقستان وبلىسىن - التىن التاي، نەمەسە ءور التاي ۇلىسى، ولكەسى;
• اقمولا وبلىسىن - كوكشەتاۋ ۇلىسى، ولكەسى;
• قىزىلوردا وبلىسىن - سىرداريا وزەنى جارىپ وتەتىن بولعاندىقتان، سىرداريا ۇلىسى، ولكەسى;
• باتىس قازاقستان وبلىسىن - اق جايىق ۇلىسى، ولكەسى;
• اتىراۋ وبلىسىن - اتىراۋ ۇلىسى، ولكەسى;
• پاۆلودار وبلىسىن – ەرتىس نەمەسە قۇلىندى (قۇلىندى دالاسىنا ورنالاسقاندىقتان) ۇلىسى، ولكەسى;
• سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىن - قىزىلجار ۇلىسى، ولكەسى;
• پەتروپاۆلوسك قالاسىن – كونە اتاۋىمەن قىزىلجار دەپ اتاۋ كەرەك شىعار. 

سونىمەن قاتار، كەيبىر اۋدانداردىڭ اتتارىن وزگەرتۋ ۋاقىت كۇتتىرمەيتىن ءىس. ايتار بولساق:

• تسەلينوگراد اۋدانىن – اقمولا اۋدانى (ورتالىعى اقمول ەلدىمەكەنى ەمەس پە);
• ششۋچينسك قالاسىن – وقجەتپەس نەمەسە ابىلاي حان قالاسى دەپ;

مىنە وسىلاي جالعاسا بەرەدى. وسىلاي ەتپەسەك، قايسىبىر وبلىس ورتالىعى بولىپ سانالاتىن قالالاردىڭ اتىن تۇتاس ايماققا كورپەشە سەكىلدى كەرىپ تاستاعانبىز. شىندىعىندا سول ايماقتاردىڭ حالىق اۋىزىنداعى جەر-سۋ اتاۋى كونەدەن كەلە جاتقان اتى بولعاندىقتان، جاراسىمدى، ادەمى، تۋعان ەلىمىزگە سونشالىقتى جاقىن.
بۇل اتاۋلار ەل-جۇرتىمىز ءۇشىن باعا جەتپەس ماقتانىشقا اينالارى انىق.

شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ورتالىعىن، الداعى ۋاقىتتا ەگەر مۇمكىندىك بولسا ەرتىس نەمەسە التاي دەپ وزگەرتسە، سلاۆيان جۇرتى دا ەشتەڭە دەمەس ەدى. نەگە دەسەڭىز، ەرتىس وزەنى رەسەيدى دە كەسىپ وتەدى. ەرتىس - تۇركى-قىپشاق ءسوزى بولعانىمەن، ولار بۇل سوزگە ەرتەدەن داعدىلانعان. التاي سوزىنە دە سولاي. سوندىقتان، قوڭسى ەل وسى اتاۋعا ەشتەڭە دەي قويماس. بۇل ارينە، مەنىڭ ءوز پىكىرىم. قالاي دەسەك تە، ەل اۋىزىنداعى اتاۋلاردى جاڭعىرتۋدىڭ جانە قالپىنا كەلتىرۋدىڭ ۋاقىتى كەلدى دەۋگە بولادى.

ارينە، مەملەكەتىمىزدىڭ ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك جاعدايىن كوتەرە جاتارمىز. بۇل ەندى بيلىكتىڭ ىسكەرلىگىنە بايلانىستى. الايدا، وسىنى سىلتاۋ ەتىپ، جوعارىدا ايتىلعان اتاۋلاردى جانە پىكىرلەردى ەسكەرمەي، سولتۇستىكتەگى كورشىمىزدەن ورىنسىز سەسكەنە بەرۋ، سونىمەن قاتار، ىشكى كەيبىر ۇساق ەتنوسقا جالتاقتاي بەرۋ جاراسپايدى.

بەيسەنعازى ۇلىقبەك،

قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى

Abai.kz