28 اقپاندا استانادا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنا ارنالعان پارتياارالىق ديالوگ ءوتتى. پىكىرتالاس "Qazaqstan" تەلەارناسىنىڭ الەۋمەتتىك پلاتفورمالارىندا جانە "حابار"تەلەارناسىنىڭ YouTube-ارناسىندا تىكەلەي ەفيردە كورسەتىلدى.
پارتياارالىق ديالوگ-سپيكەرلەر ءۇشىن ناقتى رەگلامەنتى مەن ناقتى مىندەتى بار 4 راۋندتان تۇراتىن بىرەگەي تالقىلاۋ فورماتى.
ديالوگقا قازاقستاننىڭ 7 پارتياسىنان 14 سپيكەر قاتىسىپ، مودەراتورلار مەن قاراپايىم قازاقستاندىقتاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرە وتىرىپ، جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ جوباسى تۋرالى ءسوز سويلەدى.
سپيكەرلەر ەگەمەندىك پەن ۇلتتىق بىرلىكتى كونستيتۋتسيالىق بەكىتۋ، پارلامەنتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتۋ، ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ باسىمدىعى، الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر، مەنشىكتى قورعاۋ، مەملەكەتتىڭ ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىگى، ازاماتتاردىڭ تسيفرلىق قۇقىقتارى جانە نەگىزگى شەشىمدەردى قابىلداۋداعى جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمنىڭ ءرولىن تالقىلادى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى، "AMANAT" پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى ايدوس سارىم جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ 3 – بابى تۋرالى سۇراققا جاۋاپ بەرە وتىرىپ، وندا العاش رەت كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە مەملەكەت قىزمەتىنىڭ ستراتەگيالىق قاعيداتتارى-ەگەمەندىكتى قورعاۋ، ۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ، قوعامدىق ديالوگتى دامىتۋ، ادام قۇقىقتارىنىڭ، عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ باسىمدىعى بەكىتىلەتىنىن ءتۇسىندىردى.
"جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ 3-بابى تۋرالى ايتاتىن بولساق، ءبىز مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزى تۋرالى ايتامىز. بۇل قۇندىلىقتاردىڭ ءتىزىمى عانا ەمەس، بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارىنىڭ زاڭدارى مەن شەشىمدەرى سايكەس كەلۋى ءتيىس قۇقىقتىق باعدارلار", - دەپ اتاپ ءوتتى ايدوس سارىم.
ءوز كەزەگىندە ءماجىلىس دەپۋتاتى، "AMANAT" پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى ۋنزيلا شاپاك جاھاندىق ترانسفورماتسيالار مەن تەحنولوگيالىق وزگەرىستەر جاعدايىندا كونستيتۋتسيانى جاڭارتۋ قاجەتتىلىگىنە نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا، نەگىزگى زاڭدى جاڭعىرتۋ مەملەكەتتىڭ قۇقىقتىق دامۋىنىڭ زاڭدى كەزەڭى بولىپ تابىلادى.
"كونستيتۋتسيانى جاڭارتۋ-بۇل قۇقىقتىق دامۋدىڭ تابيعي جانە تابيعي كورىنىسى. جاڭا جوبا دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى نىعايتۋعا جانە قۇقىقتىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان", - دەپ اتاپ ءوتتى ۋنزيلا شاپاك.
ءماجىلىس دەپۋتاتى، "اۋىل" پارتياسىنىڭ توراعاسى سەرىك ەگىزباەۆ ءوز سوزىندە جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى مەملەكەت ادامعا قىزمەت ەتۋى ءتيىس، كەرىسىنشە ەمەس، مەملەكەت دامۋىنىڭ ادامعا باعىتتالعان مودەلىن بەكىتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
"جاڭا كونستيتۋتسيادا ادامي كاپيتال جەر قويناۋى مەن تابيعي رەسۋرستاردان ماڭىزدىراق ەكەندىگى ناقتى بەكىتىلگەن. بۇل ءبىلىم بەرۋدى، عىلىمدى دامىتۋ جانە ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ مەملەكەتتىڭ تىكەلەي مىندەتىنە اينالاتىنىن بىلدىرەدى", - دەدى سەرىك ەگىزباەۆ.
ماجىلىسمەن، "اۋىل" پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى جيگۋلي دايراباەۆ ءوز سوزىندە جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ارقىلى كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋدىڭ جاڭا راسىمىنە ەگجەي-تەگجەيلى توقتالدى.
"ەندى كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر تەك جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ارقىلى قابىلدانادى، بۇل حالىقتىڭ شەشۋشى ءرولىن بەكىتەدى", - دەپ اتاپ ءوتتى جيگۋلي دايراباەۆ.
ءماجىلىس دەپۋتاتى، "Respublica" پارتياسىنىڭ توراعاسى ايداربەك حودجانازاروۆ ءوز سوزىندە جاڭا كونستيتۋتسيا ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيتسيالار ءۇشىن بولجامدى ورتانى قالىپتاستىراتىنىنا باسا نازار اۋداردى.
"ەكونوميكالىق ءوسۋ رەسۋرستاردىڭ كولەمىنە ەمەس، ينستيتۋتتاردىڭ ساپاسىنا، ەرەجەلەردىڭ تۇراقتىلىعىنا جانە مۇلىكتى قورعاۋعا بايلانىستى. جاڭا كونستيتۋتسيا ءدال وسى ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزدى بەكىتەدى", - دەدى ايداربەك قوجانازاروۆ.
ءماجىلىس دەپۋتاتى، "Respublica" فاركتسياسىنىڭ مۇشەسى ەكاتەرينا سمولياكوۆا مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ ارىپتەستىك فيلوسوفياسىن اتاپ ءوتتى.
"كونستيتۋتسيا مەملەكەتتىك جانە جەكە مەنشىكتى تەڭ قورعاۋدى بەكىتەدى جانە ادال سەرىكتەستىكتىڭ جاڭا قاعيداتتارىن قالىپتاستىرادى", - دەپ اتاپ ءوتتى ءماجىلىس دەپۋتاتى ەكاتەرينا سمولياكوۆا.
ءماجىلىس دەپۋتاتى، قازاقستان حالىقتىق پارتياسى فراكتسياسىنىڭ باسشىسى ماگەررام ماگەرراموۆ جاڭارتىلعان نەگىزگى زاڭنىڭ الەۋمەتتىك مانىنە باسا نازار اۋداردى.
"جاڭا كونستيتۋتسيا – بۇل مەملەكەتتىڭ ادام ءۇشىن بار ەكەنىن جانە الەۋمەتتىك بولۋعا مىندەتتەمە الاتىنىن مويىنداۋ", - دەدى ماگەررام ماگەرراموۆ.
قازاقستاندىق "بايتاق" جاسىلدار پارتياسىنان ونىڭ توراعاسى ازامات امىرتاەۆ ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ ماسەلەسىنە نازار اۋداردى.
"قورشاعان ورتانى قورعاۋ مەملەكەتتىڭ دە، ءاربىر ازاماتتىڭ دا كونستيتۋتسيالىق مىندەتىنە اينالادى", - دەدى ول.
ءوز كەزەگىندە "بايتاق" پارتياسىنىڭ مۇشەسى تاڭىربەرگەن بەردونعاروۆ كونستيتۋتسيا ماتىنىنە "ميراندا ەرەجەسى" دەپ اتالاتىن ەرەجەنى ەنگىزۋ تۋرالى وڭ پىكىر ءبىلدىردى.
"بۇل نورماعا كونستيتۋتسيالىق مارتەبە بەرۋ ۇندەمەۋ قۇقىعىن جانە ادۆوكاتتىڭ كومەگىن ازاماتتاردى قورعاۋدىڭ نەگىزگى كەپىلى ەتەدى", - دەپ اتاپ ءوتتى تاڭىربەرگەن بەردونعاروۆ.
"اق جول" دەموكراتيالىق پارتياسىنان ونىڭ توراعاسى جانە ءماجىلىس دەپۋتاتى ازات پەرۋاشەۆ ءسوز سويلەپ، پروپورتسيونالدى سايلاۋ جۇيەسىنە كوشۋدى قولدادى.
"پروپورتسيونالدى سايلاۋ جۇيەسى ساياسي ارتاراپتاندىرۋعا جانە كوپپارتيالىلىقتى دامىتۋعا جاعداي جاسايدى", - دەدى ازات پەرۋاشەۆ.
ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى، "اق جول" پارتياسىنىڭ مۇشەسى دانيا ەسپاەۆا جەكە مەنشىكتى قورعاۋعا باسا نازار اۋداردى.
"مەملەكەتتىك جانە جەكە مەنشىك تەڭ كونستيتۋتسيالىق قورعاۋدى الادى، ال مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرى وتەلۋگە جاتادى", - دەپ اتاپ ءوتتى دانيا ەسپاەۆا.
ماجىلىسمەن، جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتيانىڭ توراعاسى اسحات راحىمجانوۆ ءوز سوزىندە نەگىزگى زاڭنىڭ جاڭا رەداكتسياسى ادام ءومىرىنىڭ ەداۋىر بولىگى تسيفرلىق كەڭىستىككە كوشكەن شىندىقتىڭ وزگەرۋىن ەسكەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
"جاڭا كونستيتۋتسيا جەكە ءومىردى قورعاۋدى تسيفرلىق سالاعا تاراتادى. ادامنىڭ جەكە دەرەكتەرى ونىڭ ءۇيى مەن جەكە حات-حابارلارى سياقتى قورعانىسقا يە بولادى", - دەدى اسحات راحىمجانوۆ.
ال ونىڭ فراكتسيا بويىنشا ارىپتەسى نۇرلان اۋەسباەۆ وتباسى جانە بالالاردى قورعاۋ ينستيتۋتىنىڭ نىعايعانىن اتاپ ءوتتى.
"وتباسى، اناسى، اكەسى مەن بالاسى مەملەكەتتىڭ قورعاۋىندا – بۇل بولاشاق ۇرپاقتىڭ قۇقىقتىق كەپىلى", - دەپ اتاپ ءوتتى نۇرلان اۋەسباەۆ.
وسىلايشا، پارتياارالىق ديالوگ الاڭى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن تالقىلاۋعا ساياسي كوزقاراستاردىڭ كەڭ اۋقىمىن كورسەتتى جانە كورەرمەندەرگە ەلدىڭ ودان ءارى دامۋىنىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى بويىنشا پارتيالاردىڭ ۇستانىمدارىن سالىستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى.

Abai.kz