سوڭعى ءتورت جىلدا دۇنيە الاتايداي ءبۇلىندى. ساياسي، مادەني، ەكونوميكالىق، اسكەري مۇددەدەن تۋىنداعان سوعىس وشاقتارى ءوشۋدىڭ ورنىنا، جىلقى جىلىندا قايتا قوزدادى.

بۇدان ءتورت جىل بۇرىن، ناقتىراق ايتقاندا 2022 جىلى 24 اقپاندا رەسەي پرەزيدەنتى پۋتين تاريحى، ءدىنى - ءبىر، تۋىستاس ۋكرايناعا «ارناۋلى اسكەري وپەراتسياسىن» باستاعانىن جاريالادى.

بۇل سوعىس كەڭەس وداعى ىدىراپ، دۇنيە سوتسياليتىك جانە كاپيتاليستىك بولىپ ەكى ۇيەككە بولىنگەن «قىرعي قاباق» سوعىسىنان كەيىن ورناعان الەمدىك تىنىشتىقتى بۇزدى. ناتو مەن رەسەيدىڭ اراسى ۋشىقتى. جاھاندىق گەواتموسفەرا دا باسقاشا سيپات الدى.

اسىرەسە كرەملدىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىقتار مويىنداماعان رەفەرەندۋم ارقىلى ۋكراينانىڭ 4 وبلىسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن مويىنداۋى – قازاقستان ءۇشىن دە سىن-سىناق، كومەسكى اسەرى بار ەدى. سەبەبى كەزىندە وداق قۇرامىندا بولعان ۋكراينانىڭ دا، قازاقستاننىڭ دا تاۋەلسىزدىگى بۇۇ دەڭگەيىندە، حالىقارا مويىنداعان قاعيداتتار نەگىزىندە بەكىتىلگەن ەدى. «ءبولىپ ال دا، بيلەي بەر» ۇستانىمى كوپ ۇلتتى، رەسەيمەن 7500 شاقىرىم شەكاراسى بار قازاقستان ءۇشىن دە قاۋىپتى ەدى.

كانىگى ديپلومات پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل ماسەلەدە جالتاقتاماي ايقىن پوزيتسيا تانىتتى. سول جىلى سانك-پەتربۋركتە وتكەن ەكونوميكالىق فورۋمدا ءتورت وبلىستىڭ تاۋەلسىزدىگىن مويىندامايتىنىن ءپۋتيننىڭ كوزىنشە اشىق ايتتى. جاھان جۇرتى كۋا بولدى. شەتەلدىك ساياساتشىلاردىڭ كەيىنگى تۋىنداعان گەوساياسي تەكەتىرەستەردە قازاقستاننىڭ مايدانىن پايىمداۋىنا داڭعىل جول سالىپ بەردى.

ودان بەرىدە ەل بيلىگى سول ۇستانىمىنان اينىعان جوق. ۋكراينا تاعدىرى سىنعا تۇسكەن حالىقارالىق ەرەنالاردا وتكەن تاعدىر شەشتى جيىنداردا ءوزىنىڭ بەيتاراپ كوزقاراسىن ۇستانىپ، ەكى تاراپتى سوعىستى بەيبىت كەلىسسوزدەر ارقىلى شەشۋگە ۇندەپ، كەرەك بولسا الاڭ دايىندايتىنىن بىلدىرۋمەن كەلدى. اقوردانىڭ بۇل ۇستانىمىنىڭ دۇرىس ەكەنىن ۋاقىت ءوزى دالەلدەدى. جاۋلاسقان رەسەي مەن ۋكراينا سوڭعى كەزدە اقش پرەزيدەنتى ترامپتىڭ ارااعايىندىعىمەن كەلىسسوزدەرگە وتىردى. كەي ماسەلەدە ورتاق تۇسىنىككە كەلە الماعانىمەن، ءتۇبى ورتاق تۇسىنىككە كەلەرى انىق.

2023 جىلى قازاندا مىڭداعان ادامنىڭ ءومىرىن قيعان حاماس راديكالدى توبىنىڭ يزرايلگە ەل كۇتپەگەن شابۋىلىنان كەيىن گازاداعى جاعداي ناشارلاپ، دابىل قاعارلىق دەڭگەيگە جەتتى. قازاقستان مىڭ جىلدىقتاردان كەلە جاتقان بۇل جولعى قاقتىعىستا دا جاعدايدى بۇۇ-نىڭ ورتاق قاعيداتتارى نەگىزىندە بەيبىت كەلىسىم ارقىلى رەتتەۋ باعىتىن ۇستاندى. يزرايل شابۋىلىنان باسپانالارى جەرمەن جەكسەن بولعان، سۋ مەن ازىق-تۇلىككە زار بولعان گازا تۇرعىندارىنا گۋمانيتارلىق كومەكتى ايامادى.

بىلتىر جازدا اق ءۇي باسشىسى تاريحى تەرەڭدە جاتقان سوعىستى توقتاتۋدىڭ كەلىسىم-شارتىن ۇسىندى. قازاقستاندا ونى قولدان، بيىل اقپاندا ترامپتىڭ «بەيبىتشىلىك كەڭەسىنە» رەسمي مۇشە بولىپ، پرەزيدەنت توقاەۆ ءوز باستامالارىن ۇسىندى.

قازىرگى كەزدە كاسپي تەڭىزىنىڭ ارجاعىندا كەسكىلەسكەن سوعىس بولىپ جاتقانى ءمالىم. يزرايل مەن اقش-تىڭ يرانعا جاپپاي شابۋىلىنان كۇللى تاياۋ شىعىس سىلكىنىپ تۇر. اراب ەلدەرىندە اقش-تىڭ 27 اسكەري بازاسى بار ەكەنى بەلگىلى. انە سولار يران زىمىرانى مەن دروندارىنىڭ نەگىزگى نىساناسىنا اينالدى. سوققىنىڭ اسەرىنەن الەمنىڭ تۋريستىك ورتالىعى، مۇناي بازاسى بولعان ورتا شىعىستان تىنىشتىق كەتىپ تۇر.

الەمدىك نارىقتا جانارماي باعاسى شارىقتادى. مۇنايلى ەل رەتىندە قازاقستان دا وپەك اياسىندا ساۋىردەن باستاپ مۇناي ءوندىرۋدى كوبەيتۋدى قولعا الادى.

قازاقستان ەكەنوميكالىق جاقتان ايتقاندا يرانمەن ساۋدا سەرىكتەس. شىۇ نەگىزىندە  ايماقتىق قاۋىپسىزدىك شارتتارىن موينىنا العان.

سولاي بولا تۇرا قازاقستان بەيتاراپ مايدانىنان اينىماي يراننىڭ اينالاسىنداعى ەلدەردەگى ازاماتتىق نىساندارعا شابۋىلىن ايىپتادى. ۇستامدى بولۋعا شاقىردى.

قازاقستاننىڭ سىرتقى باعىتتا ۇستانعان كور ۆەكتورلى ساياساتى گەوساياسي سىنداردا ءوزىنىڭ دۇرىس باعىت ەكەنىن دالەلدەپ كەلەدى دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولمايدى.

Abai.kz