جاھاندىق اقپارات اعىنى قارقىن الىپ، الەۋمەتتىك جەلىلەر ۇستەمدىك قۇرعان زاماندا مەملەكەتتىك مەديا دا وزگەرۋگە ءماجبۇر. بۇگىندە قوعاممەن شىنايى ديالوگ ورناتۋ – تەك جۋرناليستەردىڭ كاسىبي مىندەتى ەمەس، جاڭارعان نەگىزگى زاڭنان تۋىندايتىن تالاپ. ناۋرىز ايىندا وتەتىن رەفەرەندۋم قارساڭىندا «قازاقستان» رترك» اق باسقارما توراعاسى، كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيا مۇشەسى ەرنۇر بۋراحان ارنايى سۇحباتتا مەديانىڭ ترانسفورماتسياسى، فەيكتەرمەن كۇرەس جانە رەفورمالاردىڭ ءمانىن ەلگە ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى جايىندا ايتىپ بەردى.

– ەرنۇر، ءسىز ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى مەدياحولدينگىن باسقاراسىز، سونىمەن قاتار كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيانىڭ قۇرامىنداسىز. مەملەكەتتىك باق حالىقتىڭ ناقتى ماسەلەلەرىنەن الشاقتاپ كەتتى دەگەن سىن ايتىلىپ كەلەدى. بۇگىندە جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ رۋحىنا جانە «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنا ساي بولۋ ءۇشىن اقپاراتتىق ساياسات قالاي وزگەرىپ جاتىر؟

– بۇل سىننان قاشپاۋ كەرەك دەپ سانايمىن. قوعام وزگەرىپ جاتىر، اقپارات تۇتىنۋ مادەنيەتى دە وزگەردى. سوندىقتان مەديا دا زامانعا بەيىمدەلۋى ءتيىس. جاقىندا باس رەداكتورلار كلۋبىنىڭ الاڭىندا مەدياساراپشىلارمەن جاڭا كونستيتۋتسيا ءسوز بوستاندىعىنىڭ اياسىن قالاي كەڭەيتەدى دەگەن ماڭىزدى ماسەلەنى جان-جاقتى تالقىلادىق. نەگىزگى ءتۇيىن بىرەۋ: ءسوز بوستاندىعى – دەموكراتيالىق مەملەكەتتىڭ باستى قۇندىلىعى. بىراق ول جاۋاپكەرشىلىكپەن قاتار ءجۇرۋى ءتيىس. قالام ۇستاعان كەز كەلگەن ازامات ءسوزدىڭ قاسيەتىمەن بىرگە قۇقىقتىق سالماعىن ءتۇيسىنۋى كەرەك.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇسىنعان «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى مەملەكەتتىك مەديادان اشىق ديالوگ الاڭىنا اينالۋدى تالاپ ەتەدى. قازىر ۇلتتىق دەڭگەيدەگى تەلەارنالار ەفيرىندە وڭىرلەردەگى وتكىر الەۋمەتتىك ماسەلەلەر اشىق ايتىلادى. نەگىزى باق ەركىندىگى شەكسىز سىناۋ مۇمكىندىگى دەگەن ءسوز ەمەس، ول – ادامداردىڭ ناقتى ماسەلەسىن كوتەرىپ، شەشىم تابۋعا ىقپال ەتەتىن قۇرال. ەل ءسوزىن، پىكىرىن، قالاۋ-نيەتىن جوعارىعا، ءتيىستى قۇرىلىمدارعا جەتكىزەتىن الاڭ. سونىمەن قاتار ۇلتتىق مەديا – حالىقتىڭ رۋحاني ايناسى، ونىڭ بىرلىگى مەن ۇرپاق ساباقتاستىعىن ساقتايتىن دا ورتا.

– ادەتتە كونستيتۋتسيا، جالپى كەز كەلگەن زاڭ ءماتىنى كۇردەلى قۇقىق تىلىمەن جازىلادى. «قازاقستان» كورپوراتسياسى رەفورمالاردىڭ ءمانىن حالىق تۇسىنۋىنە جانە ولاردىڭ ناقتى نە ءۇشىن داۋىس بەرەتىنىن ۇعىنۋىنا قالاي كومەكتەسىپ جاتىر؟

– زاڭ ءتىلى كۇردەلى دەگەن پىكىر قالىپتاسقانى بارىمىزگە بەلگىلى. بىراق بۇل جولى اتا زاڭنىڭ جوباسى الدىمەن تولىق قازاق تىلىندە جازىلىپ، كەيىن ورىسشاعا اۋدارىلدى. بۇل ونىڭ ءتىلى جاتىق، ۇعىنىقتى بولۋىنا اسەر ەتتى دەپ ويلايمىن. ال كونستيتۋتسيا جوباسىن جالپىعا ۇسىنۋ، ءتۇسىندىرۋ، سۇراقتارىنا جاۋاپ ىزدەۋ – تۇتاس ەلدى قامتيتىن مەدياكورپوراتسيا رەتىندە ءبىزدىڭ تىكەلەي مىندەتىمىز. سوندىقتان وسى كەزەڭگە حابار تاراتۋ جەلىسىن تولىقتاي قايتا قاراپ شىقتىق. ورتالىقتاعى جاڭالىقتار، توك-شوۋ، ساراپتامالىق باعدارلامالاردان باستاپ، وڭىرلىك فيليالداردىڭ كۇندەلىكتى اقپاراتتىق ونىمدەرىنە دەيىن كونستيتۋتسيا جوباسىن ءتۇسىندىرۋ، پىكىرلەردى ۇسىنۋ، ساۋالنامالار جيناۋ سياقتى جۇمىستارعا باسىمدىق بەرىلدى. ساراپشىلاردى، زاڭگەرلەردى، قوعام قايراتكەرلەرىن شاقىرىپ، قاراپايىم تىلمەن ناقتى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋگە تىرىسامىز. ەڭ باستىسى، ارقايسىسىمىز جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ ءوزىمىز ءۇشىن جازىلىپ جاتقانىن سەزىنۋىمىز كەرەك. رەفەرەندۋمداعى ءار داۋىس – بولاشاققا اسەر ەتەتىن جاۋاپتى شەشىم.

– ءسىز رەفورمالاردى دايىنداۋ پروتسەسىن ىشىنەن كورىپ ءجۇرسىز. قاي وزگەرىستەر اشىق ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋعا سەرپىن بەرەدى دەپ ويلايسىز؟

– ءبىر عانا نورمانى ءبولىپ ايتۋ قيىن. ويتكەنى بۇل – جۇيەلى ءارى كەشەندى  جاڭعىرۋ. بىراق جەكە ءوزىم ءۇشىن، يدەولوگيالىق جانە اقپاراتتىق سالادا جۇمىس ىستەيتىن مامان رەتىندە، ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتەتىن جانە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ ءرولىن ارتتىراتىن تۇزەتۋلەر ماڭىزدى. جاڭا كونستيتۋتسيا تەڭگەرىمدى قالىپتاستىرادى. ءبىر جاعىنان پارلامەنتتىڭ ءرولىن دامىتۋعا قاجەتتى پىكىر الۋاندىعى مەن باسەكەگە قابىلەتتى ساياساتتى قولداسا، ەكىنشى جاعىنان ازاماتتاردىڭ جەكە دەرەكتەرىن، ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتىن قورعاۋعا ناقتى كەپىلدىك بەرەدى. بۇل قۇقىقتىق ىرگەتاس قوعامعا راديكال ۇراندار مەن بوس پوپۋليزمگە ەرمەي، وركەنيەتتى تۇردە دامۋعا جول اشادى.

– تاريحي وقيعالارعا دايىندىق كەزەڭىندە الەۋمەتتىك جەلىلەردە جالعان اقپارات جيىلەيتىنى بەلگىلى. بۇل جاعدايدا قوعامنىڭ اقپاراتتىق ساۋاتتىلىعى جانە ارانداتۋعا ەرمەۋ قانشالىقتى ماڭىزدى؟

– وتە ماڭىزدى. اسىرەسە وسىنداي جاۋاپتى ساتتەردە ەموتسياعا قۇرىلعان، تەكسەرىلمەگەن اقپارات تەز تارالادى. بۇل كەز كەلگەن ەلدە كەزدەسەتىن قۇبىلىس. فەيك، مانيپۋلياتسيا، ەموتسياعا قۇرىلعان اقپارات – مۇنىڭ ءبارى قوعامنىڭ بىرىگۋىنە كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن. بىزگە سول ءۇشىن الدىمەن مەدياساۋاتتىلىق كەرەك جانە وقيتىن، كورەتىن، تىڭدايتىن اقپارات كوزدەرىن تاڭداي ءبىلۋ قاجەت. اقپاراتتى سالقىنقاندىلىقپەن قابىلداۋ، دەرەككوزىن تەكسەرۋ، اسىعىس قورىتىندى جاساماۋ ءار ازاماتتىڭ مادەنيەتىنە اينالسا دەيمىز. سەنىمدى، كاسىبي رەداكتسيالىق سۇزگىدەن وتەتىن اقپاراتقا سۇيەنۋ ماڭىزدى. ءبىز دە ءوز تاراپىمىزدان دالدىك پەن جاۋاپكەرشىلىكتى باستى ۇستانىم ەتىپ كەلەمىز. ساۋاتتى اۋديتوريا تەكسەرىلگەن دەرەك پەن ءانونيمدى حابارلامانىڭ ايىرماسىن بىردەن اجىراتادى. بۇل – ەلدىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭى ءۇشىن وزەكتى. الداعى رەفەرەندۋم – ازاماتتىق كەمەلدىگىمىزدى كورسەتەتىن كەزەڭ. اركىم ءوز ۇستانىمىن سارالاپ، بايىپپەن شەشىم قابىلدايدى دەپ سەنەمىن.

Abai.kz