قىتاي مەن امەريكا قۇراما شتاتتارى ساۋدا وكىلدەرى وتكەن جەكسەنبىدە پاريجدە ترامپ پەن سي ءتسزينپيننىڭ كەزدەسۋىنە جول اشۋ ماقساتىندا التىنشى ساۋدا كەلىسسوزدەرىن باستادى. جوسپار بويىنشا ترامپ ناۋرىزدىڭ سوڭى نەمەسە ءساۋىردىڭ باسىندا قىتايعا ساپارلاي بارادى.

جەكسەنبىدە ترامپ ناتو وداقتاستارى مەن قىتايعا ورمۋز بۇعازىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قىسىم جاسادى، ال يران بولسا ولاردى تاياۋ شىعىستى تۇراقسىزداندىرىپ، مۇناي باعاسىنىڭ كوتەرىلۋىنە سەبەپ بولعان سوعىسقا ارالاسپاۋعا شاقىردى.

Financial Times گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا اقش پرەزيدەنتى ناتو مۇشەلەرى يران تولىعىمەن جاۋىپ تاستاعان ورمۋز بۇعازىن قايتا اشۋعا اقش-قا كومەكتەسپەسە، «ارتى وتە جامان بولادى» دەپ مالىمدەدى.

ول سونىمەن بىرگە ەگەر قىتاي شارا قولدانباسا، ءساۋىر ايىنىڭ باسىندا بەيجىڭدە وتەتىن سي تسزينپينمەن كەزدەسۋىن كەيىنگە شەگەرۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتتى.

ترامپ: «ورمۋز بۇعازىنىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىرعان ەلدەر ەشقانداي كەدەرگى بولماۋىنا اتسالىسۋى كەرەك»، - دەپ قوستى، ءارى «قىتاي تاياۋ شىعىستان كەلەتىن مۇنايعا تاۋەلدى» دەدى.

تاياۋ شىعىستاعى سوعىستىڭ كەسىرىنەن مۇناي تاسىمالى كەدەرگىگە ۇشىراپ، جەكسەنبىدە تاعى قىمباتتادى.

اقش پرەزيدەنتى سەنبى كۇنى ستراتەگيالىق تۇرعىدان ماڭىزدى ورمۋز بۇعازىن قورعاۋ ءۇشىن ۇلتتار كواليتسياسىن قۇرۋعا شاقىردى، اتاپ ايتقاندا قىتاي، فرانتسيا، جاپونيا، ۇلىبريتانيا جانە وڭتۇستىك كورەيانى اسكەري كومەك كورسەتۋگە ۇندەدى. ازىرگە ەشبىر ەل ۆاشينگتوننىڭ ۇندەۋىنە قاتىساتىنىن جاريالاعان جوق.

ترامپ پەن ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى كير ستارمەر جەكسەنبى كۇنى تەلەفون ارقىلى سويلەسكەن كەزدە «ورمۋز بۇعازىن قايتا اشۋدىڭ ماڭىزدىلىعى» تۋرالى پىكىر الماسقان.

لوندون تەڭىز قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وداقتاستارىمەن «بىرنەشە نۇسقانى» تالقىلاپ جاتقانىن، بىراق جاعدايدى ۋشىقتىرماۋعا باستى نازار اۋدارۋ كەرەكتىگىن جەتكىزگەن.

اقش ەنەرگەتيكا ءمينيسترى كريس رايت قازىرگى ىركىلىستىڭ ۋاقىتشا ەكەنىن، سوعىستىڭ «الداعى اپتالاردا» اياقتالاتىنىنا سەنەتىنىن مالىمدەدى.

دەسەدە تاياۋ شىعىستاعى قاقتىعىستىڭ توقتالار ءتۇرى بايقالمايدى.

يزرايل جەكسەنبى كۇنى يراندا سوققى جاسالاتىن «مىڭداعان نىسانالار» بار ەكەنىن مالىمدەدى. اسكەري وكىل ەففي دەففلين ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا: «رەجيم السىرەگەن، ءبىز ونى ودان ءارى السىرەتەمىز»، - دەدى.  يزرايل دۇيسەنبى كۇنى تاڭەرتەڭ يرانعا قارسى «كەڭ كولەمدى اۋە شابۋىلىن» باستادى.

سوڭعى ەكى اپتادا يزرايل مەن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ اۋە شابۋىلىنا ۇشىراعان تەگەران الەمدى سوعىستى ۋشىقتىرۋى مۇمكىن كەز كەلگەن «ارەكەتتەردەن» اۋلاق بولۋعا شاقىردى، سول كۇنى بىرلەسكەن يتاليان-امەريكاندىق بازاعا شابۋىل جاسالدى.

يراننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ابباس اراگچي جەكسەنبى كۇنى CBS News ارناسىنا: «ءبىز امەريكاندىقتارمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە ەشقانداي سەبەپ كورىپ وتىرعان جوقپىز»، - دەدى. بۇل پرەزيدەنت ترامپ «تەگەران كەلىسىمگە كەلگىسى كەلەدى، بىراق شارتتارى «ءمىنسىز ەمەس» بولعاندىقتان، وعان قول قويۋعا ءالى دايىن ەمەسپىن»  دەگەننەن كەيىن ايتىلدى.

اقش پەن ءيزرايلدىڭ بىرلەسكەن اۋە شابۋىلدارىنا كەك الۋ ءۇشىن تەگەران تەك اقش-تىڭ ەكونوميكالىق جانە اسكەري مۇددەسىنە عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ءيزرايلدىڭ مۇددەسىنە ءتيىمدى پارسى شىعاناعى ايماعىن نىساناعا الۋدى جالعاستىرۋدا.

• Abai.kz