ىستانبۇل, 16 ءساۋىر. تۇركيانىڭ ىستانبۇل قالاسىندا پارلامەنتارالىق وداقتىڭ 152-ءشى اسسامبلەياسى ءوتءتى. جيىنعا الەمنىڭ  155 ەلىنەن دەلەگاتتار قاتىسىپ، «بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن ءۇمىت ۇيالاتۋ، بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋ جانە ادىلدىكتى قامتاماسىز ەتۋ» تاقىرىبىن تالقىلادى. قازاقستان پارلامەنتى دەلەگاتسياسىن ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ باستاپ باردى.

​جاھاندىق سامميتتە ءماجىلىس توراعاسى ءسوز سويلەءدى. پالاتا توراعاسى قازىر ءبىز حالىقارالىق قۇقىقتىڭ بەدەلى السىرەپ، قاقتىعىستار شيەلەنىسكەن، ەكونوميكالىق داعدارىستار بەلەڭ العان كۇردەلى دە تۇراقسىز الەمدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمىزدى العا تارتتى.

سۋرەت: ت.تانىباەۆ

ەرلان قوشانوۆ مۇنداي الماعايىپ كەزەڭدە پارلامەنتتىك ديپلوماتيانىڭ ءرولى ارتا ءتۇسەتىنىن اتاپ ءوتتى. پارلامەنتارالىق ديالوگ مەملەكەتتەر اراسىنداعى قۇرمەت پەن سەنىمدى، ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا، حالىقارالىق قۇقىقتىڭ مۇلتىكسىز قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. سوندىقتان بۇگىنگى «بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن ءۇمىت ۇيالاتۋ، بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋ جانە ادىلدىكتى قامتاماسىز ەتۋ» تاقىرىبى بۇكىل الەم پارلامەنتاريلەرىنە جولداعان ۇندەۋ ەكەنىن ايتتى.

سۋرەت: ت.تانىباەۆ

ەرلان قوشانوۆ قازاقستاننىڭ بىتىمگەرشىلىك كونتينگەنتى گولان بيىگىندەگى اتىستى توقتاتۋ رەجيمىن ساقتاۋعا، جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا ءۇش جىلدان بەرى اتسالىسىپ كەلە جاتقانىنا نازار اۋداردى.

سۋرەت: ت.تانىباەۆ

ءماجىلىس سپيكەرىنىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە ورتالىق ازيا وڭىردەگى ۇيلەسىمدى جانە كوپۆەكتورلى ديپلوماتيانىڭ ۇلگىسىن كورسەتۋدە.ايماقتاعى ەلدەردىڭ اراسىندا شەكارا ماسەلەسى تولىق رەتتەلىپ، گيدروەنەرگەتيكا، كولىك، لوگيستيكا سالالارىندا ورتاق ءىرءى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار ىسكە اسىپ جاتىر. سول جۇمىستىڭ بارىنە قازاقستان پارلامەنتى تىكەلەي اتسالىسۋدا.

بۇدان بولەك، قازاقستان ورنىقتى دامۋ سالاسىنداعى كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلەلەردىڭ ءبارىن ساپالى ورىنداۋعا تىرىسىپ كەلەدى. پارلامەنتتە ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىن باقىلاۋ ءجونىندەگى ارناۋلى كوميسسيا جۇمىس ىستەءيدى.

سونىمەن بىرگە قازاقستان ازىق-تۇلىك پەن سۋ قاۋىپسىزدىگىنە،سونداي-اق كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بەيىمدەلۋ جايتتارىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر. كەلەسى اپتادا استانادا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قولداۋىمەن وڭىرلىك ەكولوگيالىق سامميت وتەدى. بۇل فورۋمدا سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ، «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋ جانە ءوڭىردەگى تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ جونىندەگى پراكتيكالىق شەشىمدەر ۇسىنىلادى دەپ جوسپارلانۋدا.

سۋرەت: ت.تانىباەۆ

ءماجىلىس توراعاسى بۇگىنگى پىكىرتالاستىڭ نەگىزگى ءتۇيىنى ادىلەت ۇعىمى ەكەنىنە ەرەكشە ءمان بەرءىپ، قازىرگى ۋاقىتتا بۇكىل الەمدە ادىلدىككە دەگەن سۇرانىس جوعارى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ەڭ الدىمەن، مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى قاتىناستارعا قاتىستى.

– وسى سۇرانىسقا جاۋاپ رەتىندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ادىلەتتى جانە پروگرەسسيۆتى قازاقستان قۇرۋدى ءوز مانداتىنىڭ باستى ماقساتى رەتىندە بەلگىلەدى. بۇل ماقساتتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ەلىمىزدە اۋقىمدى ساياسي رەفورمالار قولعا الىندى. تاياۋدا رەفەرەندۋم ارقىلى جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلدانۋى – مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارعا، پرەزيدەنت رەفورمالارى باعدارىنا دەگەن سەنىمنىڭ دالەلى. اتا زاڭنىڭ بۇكىل ماتىنىندە ادام مۇددەسى ءبىرىنشى ورىنعا قويىلدى. «ادام مەملەكەت ءۇشىن ەمەس، مەملەكەت ادام ءۇشىن» دەگەن قاعيدات كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە ايقىندالدى. «كۇشتى پرەزيدەنت، ىقپالدى پارلامەنت جانە ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» اراسىنداعى تەڭگەرىم بەكىتىلدى. وسى رەفورمالار اياسىندا ءبىز قوس پالاتالى پارلامەنتتەن ءبىر پالاتالى جۇيەگە كوشەمىز, – دەدى ەرلان قوشانوۆ.

ءماجىلىس توراعاسى ارىپتەستەرىنە ەلدەگى رەفورمالارمەن بىرگە قازاقستان پارلامەنتى قابىلداعان زاڭدار تۋرالى دا ايتىپ بەردى. پارلامەنت جاھاندىق وزگەرىستەرگە ساي تسيفرلىق كودەكس پەن جاساندى ينتەللەكت تۋرالى ارناۋلى زاڭ قابىلدادى. بۇل قۇجاتتاردا جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋ كەزىندەگى اشىقتىق، قاۋىپسىزدىك، جاۋاپكەرشىلىك قاعيداتتارى بەكىتىلگەن. ەرلان قوشانوۆ اتاپ وتكەندەي، زاڭدى ازىرلەۋ بارىسىندا تەحنولوگيالىق پروگرەسس پەن ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ اراسىنداعى تەڭگەرىم دە بارىنشا ساقتالدى.

جيىن قورىتىندىسى بويىنشا تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايپ ەردوعان الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن پارلامەنت سپيكەرلەرىمەن كەزدەسىپ، اسسامبلەيا جۇمىسىنا بەلسەنە اتسالىسقانى ءۇشىن بارشاعا زور العىسىن ءبىلدىردى.

جاھاندىق سامميت اياسىندا ءماجىلىس سپيكەرى شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى.

تۇركيا ۇلى ۇلتتىق ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى نۋمان كۋرتۋلمۋشپەن كەزدەسۋدە ەرلان قوشانوۆ پارلامەنتارالىق وداق اسسامبلەياسىن وتكىزۋ ارقىلى ىستانبۇل ءوز تاريحىندا ءتورتىنشى رەت الەمدىك پارلامەنتاريزمنىڭ جاھاندىق استاناسىنا اينالىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.

اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ولار پارلامەنتارالىقىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماسەلەسىن تالقىلادى. تاراپتار ەكى باۋىرلاس ەلءدىڭ باسشىلارى اراسىنداعى مىزعىماس دوستىق پەنسىيلاستىق بارشاعا ۇلگى ەكەنىنە نازار اۋدارىپ، كوشباسشىلاردىڭ ۋاعدالاستىقتارىن زاڭنامالىق تۇرعىدا جۇزەگە اسىراتىنىن ايتتى.

قوس سپيكەر پارتياارالىق ارىپتەستىككە دە كوڭىل ءبولىپ، ساۋدا-ساتتىق، ينۆەستيتسيا، ونەركاسىپ، كولىك-لوگيستيكا، تۋريزم سالالارىنداعى ىقپالداستىق جايىن ءسوز ەتتى.

ال قىرعىز ارىپتەسىمەن كەزدەسۋدە ەرلان قوشانوۆ مارلەن ماماتاليەۆءتى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ جوگوركۋ كەنەش توراعاسى لاۋازىمىنا سايلانۋىمەن قۇتتىقتاپ، قازاقستان باۋىرلاس ەلمەن پارلامەنتارالىق ىقپالداستىقتى نىعايتۋعا ۇلكەن ءمان بەرەتىنىنە توقتالدى.

تاراپتار پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىق كەڭەسءى, دوستىق توبى مەن بەيىندى كوميتەتتەر اياسىنداعى جۇمىستى ىلگەرءىلەتۋگەكەلىسىپ، ساۋدا-ەكونوميكا، مادەنيەت، ءبىلىم بەرۋمەن قاتار، شەكارا جانە كولىك-ترانزيت سالاسىنداعى ءىس-ارەكەتتى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرىن ورتاعا سالدى.

سونداي-اق ءماجىلىس سپيكەرى ارىپتەسىنە ەلىمىزدە ىسكە اسىپ جاتقان پرەزيدەنت رەفورمالارى تۋرالى مالىمەت بەردى.

ۆەتنام سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق جينالىسىنىڭ توراعاسى چان تحان مانمەن كەزدەسۋدە ەرلان قوشانوۆقازاقستان بۇل ەلمەن ىقپالداستىقتى بارلىق سالادا كۇشەيتۋگە مۇددەلى ەكەنىن جەتكىزدى. سونىڭ ىشىندە پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر.

تاراپتار قازىرگى كۇردەلى كەزەڭدە پارلامەنتتىك ديپلوماتيانىڭ الەۋەتىن بارىنشا پايدالانۋعا شاقىرىپ, 152-ءشى اسسامبلەيا اشىق ءارى سىندارلى ديالوگ ارناسىندا وتكەنىن جانە ورتاق ماقساتتارعا جول اشقانىن اتاپ ءوتتى.

سونىمەن قاتار، ءماجىلىس سپيكەرى فورۋم الاڭدارىنداارمەنيا، ازەربايجان، باحرەين, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى، گرۋزيا، رەسەي، تۇرىكمەنستان, تاجىكستان, وزبەكستانپارلامەنتتەرى توراعالارىمەن پارلامەنتارالىق ديالوگتى تەرەڭدەتۋ ماسەلەلەرى جونىندە پىكىر الماستى.

سونداي-اق تۇركپا-عا مۇشە ەلدەر پارلامەنتتەرى دەلەگاتسيالارىنىڭ باسشىلارى جۇمىس كەزدەسۋىن وتكىزدى.

قازاقستان دەپۋتاتتارى نەگىزگى سەسسيادان بولەك، ورنىقتى دامۋ، بەيبىتشىلىك پەن حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرءىنە ارنالعان  تۇراقتى كوميتەتتەردىڭ وتىرىستارىنا قاتىستى.

اقپارات ءۇشىن: پارلامەنتارالىق وداق – 1889 جىلى قۇرىلعان ەڭ ءىرى حالىقارالىق پارلامەنتتىك ۇيىم. وعان 183ەلدىڭ پارلامەنتتەرى كىرەدى. قازاقستان 1993 جىلدان باستاپ پارلامەنتارالىق وداق اسسامبلەياسىنا مۇشە.

پارلامەنتارالىق وداق اسسامبلەياسى پارلامەنتتىك ديپلوماتياعا ىقپال ەتەدى جانە پارلامەنتتەر مەن پارلامەنتشىلەرگە بۇكىل الەمدە بەيبىت ساياساتتى، دەموكراتيانى جانە تۇراقتى دامۋدى ىلگەرىلەتۋ وكىلەتتىكتەرىن بەرەدى.

Abai.kz