كوپشىلىك «افريكا» دەگەندە كوز الدىنا سافاري، ارىستاندار، كەدەيشىلىك، تولاسسىز سوعىستار مەن گۋمانيتارلىق كومەكتى ەلەستەتەدى.

الايدا ستراتەگتىڭ كوزىمەن قاراساق، افريكا – XXI عاسىردىڭ ەڭ باستى ولجاسى ەكەنى انىق.

ويتكەنى بۇگىندە وندا شامامەن 1,5 ميلليارد ادام ءومىر سۇرسە، عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي بۇل كورسەتكىش 2,5 ميللياردقا جۋىقتايدى.

ويتكەنى ءدال وسى قۇرلىقتا كوبالتتىڭ، ءليتيدىڭ، مىستىڭ، ۋراننىڭ، التىننىڭ، المازدىڭ، مارگانەتستىڭ، پلاتينانىڭ، سيرەك جەر مەتالدارىنىڭ اسا ءىرى قورى شوعىرلانعان. سونىمەن قاتار، ادامزاتتى ازىق-تۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋگە قابىلەتتى ۇلان-عايىر ەگىستىك جەرلەر دە وسىندا ورنالاسقان.

ويتكەنى افريكادا 54 مەملەكەت بار، دەمەك، بۇۇ-دا 54 داۋىسقا يە.

ال بۇگىن افريكانىڭ باستى سەرىكتەسىنە اينالعان ەل بىرنەشە ونجىلدىقتان كەيىن جاڭا الەمدىك ءتارتىپتىڭ ساۋلەتشىلەرىنىڭ ءبىرى بولۋى ابدەن مۇمكىن.

سوندىقتان بۇگىندە بۇل قۇرلىقتا ءۇنسىز الەمدىك باسەكە ءجۇرىپ جاتىر.

ميلليونداعان ساربازسىز. مايدان شەپتەرىنسىز. تانك ارميالارىنسىز.

بۇل – ستراتەگيالاردىڭ باسەكەسى.

قىتاي. ايداھار ينجەنەرمەن كەلەدى.

قىتاي وزگەلەردەن بۇرىن ءبىر شىندىقتى ءتۇسىندى: XXI عاسىر كىمنىڭ كوبىرەك سويلەگەنىنە ەمەس، كىمنىڭ تەزىرەك سالعانىنا تيەسىلى.

سوندىقتان ول دەموكراتيا تۋرالى ءدارىس وقۋدان باستاعان جوق.

ول بەتوننان باستادى. تەمىرجولدار، پورتتار، كوپىرلەر، ەلەكتر ستانتسيالارى،

ونەركاسىپتىك ايماقتار.

سوڭعى جيىرما جىلداعى افريكانىڭ سپۋتنيكتىك سۋرەتتەرىنە قاراساڭىز، قىتايلىق ىقپالدىڭ ءىزىن انىق كورۋگە بولادى.

مىڭداعان شاقىرىم جاڭا جولدار.

زاماناۋي پورتتار.

جوعارى كەرنەۋلى ەلەكتر جەلىلەرى.

يندۋستريالىق ايماقتار.

الايدا مۇنىڭ ءبارى سىرتقى كورىنىس قانا.

شىن مانىندە قىتاي جول ەمەس، تاۋەلدىلىك جۇيەسىن سالىپ جاتىر.

اۋەلى نەسيە بەرىلەدى. كەيىن پورت سالىنادى. ودان سوڭ تەمىرجول.

كەيىن قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسى قالىپتاسادى.

ارتىنشا قىتايلىق كومپانيالار كەلەدى.

قىتاي تەحنولوگيالارى ەنگىزىلەدى.

ەسەپ ايىرىسۋ يۋانمەن جۇرگىزىلە باستايدى.

اقىرىندا ەل ەكونوميكاسى قىتايدىڭ الىپ جۇيەسىنە كىرىگىپ كەتكەنى بايقالادى.

بۇل – وتە سابىرلى ستراتەگيا. تۋلارسىز. وككۋپاتسياسىز. وتارلىق گۋبەرناتورلارسىز.

XXI عاسىردىڭ يمپەرياسى XIX عاسىرداعى بريتان وتارىنا ۇقسامايدى.

ول كونتەينەرلىك تەرمينالعا كوبىرەك ۇقسايدى.

رەسەي. ايۋ گەنەرالمەن كەلەدى.

رەسەي مۇلدە باسقا ويىن جۇرگىزەدى.

ەگەر قىتاي جول سالسا، رەسەي قاۋىپسىزدىك ۇسىنادى.

مەملەكەت كۇيرەۋدىڭ الدىندا تۇرعاندا تەمىرجول پرەزيدەنتتى قۇتقارا المايدى.

اۋەلى اسكەر قاجەت.

سوندىقتان رەسەي مىنالاردى ۇسىنادى:

- قارۋ-جاراق;

- اسكەري نۇسقاۋشىلار;

- وفيتسەرلەردى دايارلاۋ;

- بارلاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق;

- اسكەري ارىپتەستىك;

- ساياسي قولداۋ.

ماسكەۋ اڭگىمەنى سيرەك جاعدايدا: «الدىمەن رەفورمالار جۇرگىزەيىك»، – دەپ باستايدى.

كەرىسىنشە: «الدىمەن مەملەكەتىڭىزدىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەيىك»، – دەيدى.

كوپتەگەن ەلدەر ءۇشىن ءدال وسى ۇسىنىس وزەكتى بولىپ شىقتى.

اسىرەسە تەرروريزم، اسكەري توڭكەرىستەر مەن ازاماتتىق سوعىستار كۇندەلىكتى شىندىققا اينالعان مەملەكەتتەردە.

رەسەي جۇزدەگەن ميلليارد دوللار ينۆەستيتسيا ۇسىنا الماۋى مۇمكىن.

بىراق ول كەيدە اقشادان دا قىمبات نارسەنى – بيلىك جۇيەسىنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن كۇشتىك قۇرىلىمداردى قالپىنا كەلتىرۋگە كومەكتى ۇسىنادى.

امەريكا قۇراما شتاتتارى. قىران جۇيەمەن كەلەدى.

امەريكا وزگەشە ويلايدى.

ونىڭ باستى ەكسپورتى – جول دا ەمەس. قارۋ دا ەمەس. نەسيە دە ەمەس.

ونىڭ باستى ەكسپورتى – جۇيە.

سوتتار. ۋنيۆەرسيتەتتەر. تەحنولوگيالار. قارجى نارىقتارى. ستارتاپتار.

جەكە كاسىپكەرلىك. زاڭ ۇستەمدىگى.

ۆاشينگتون قاراپايىم قاعيدانى ۇستانادى:

ەگەر مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار ءتيىمدى جۇمىس ىستەسە، ەل ءوزى-اق بايدى.

سوندىقتان اقش بىلىمگە، مەديتسيناعا، تسيفرلىق ەكونوميكاعا، ۋنيۆەرسيتەتتەرگە، ىندەتتەرمەن كۇرەسكە جانە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ينۆەستيتسيا سالادى.

بىراق ءدال وسى جەردە قىزىقتى قايشىلىق بار.

امەريكالىق ماماندار اشىقتىق ستاندارتتارىن تالقىلاپ جاتقاندا، قىتايلىق ينجەنەرلەر جاڭا تەمىرجولدى پايدالانۋعا بەرىپ ۇلگەرەدى.

بۇل – ۋاقىتقا دەگەن ەكى ءتۇرلى كوزقاراس.

امەريكا اعاش وسىرەدى. قىتاي دايىن كوپىر اكەلەدى.

ەۋروپا. قارت ۇستاز قايتا ورالادى.

ەۋروپانىڭ جاعدايى ەڭ كۇردەلى.

ويتكەنى ول ءبىر كەزدەرى افريكانىڭ قوجايىنى بولعان.

قۇرلىقتىڭ باسىم بولىگى ەۋروپالىق وتارشىلدىقتى ءالى ۇمىتقان جوق.

سوندىقتان ەۋروپا بۇگىنگى كۇنمەن عانا ەمەس، ءوز تاريحىمەن دە ديالوگ جۇرگىزۋگە ءماجبۇر.

قازىر ونىڭ ستراتەگياسى تۇبەگەيلى وزگەرگەن.

باستى ماقسات – رەسۋرستاردى اكەتۋ ەمەس.

باستى ماقسات – جانىندا تۇراقتى ءارى دامىعان كورشىنىڭ بولۋى.

ەۋروپا ءۇشىن افريكا – ءوزىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى.

كوشى-قون. تەرروريزم. ەكونوميكا. كليمات.

سوندىقتان ەۋروپا مەكتەپتەردى، اۋرۋحانالاردى، سۋ تازارتۋ جۇيەلەرىن، اۋىل شارۋاشىلىعىن، ءبىلىم بەرۋدى، اۋىزسۋ ينفراقۇرىلىمىن، شاعىن بيزنەستى جانە جاسىل ەنەرگەتيكانى قارجىلاندىرادى.

ەۋروپا سيرەك جاعدايدا الىپ سيمۆولدىق جوبالار سالادى.

كوبىنە كوزگە بايقالا بەرمەيتىن مىڭداعان شاعىن جوبالاردى قولدايدى.

ال ءدال سولار كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرادى.

ەڭ قىزىعى

مۇقيات قاراڭىز.

ءتورت ءتۇرلى وركەنيەت افريكاعا بولاشاقتىڭ ءتورت ءتۇرلى ۇلگىسىن ۇسىنىپ وتىر.

قىتاي:

— ءبىز سىزدەرگە ينفراقۇرىلىم سالامىز.

رەسەي:

— ءبىز قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەمىز.

امەريكا:

— ءبىز ءتيىمدى مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردى قۇرۋعا كومەكتەسەمىز.

ەۋروپا:

— ءبىز جانىمىزدا تۇراقتى ءارى گۇلدەنگەن كورشىنىڭ بولعانىن قالايمىز.

بۇل ستراتەگيالاردىڭ ەشقايسىسىن تولىقتاي قاتە دەۋگە بولمايدى.

ارقايسىسى ءوز ماسەلەسىنە جاۋاپ بەرەدى.

ال افريكانىڭ ءوزى نەنى تاڭدايدى؟

مىنە، ەڭ ماڭىزدى سۇراق وسى.

ۇزاق ۋاقىت بويى افريكا الەمدىك ساياساتتىڭ وبەكتىسى رەتىندە قاراستىرىلدى.

ال بۇگىندە ول بىرتىندەپ دەربەس سۋبەكتىگە اينالىپ كەلەدى.

افريكا ەلدەرىنىڭ باسشىلارى بىرنەشە باعىتتا قاتار ارەكەت ەتەدى.

قىتايدان نەسيە الادى.

رەسەيدەن قارۋ ساتىپ الادى.

ستۋدەنتتەرىن اقش ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە جىبەرەدى.

ەۋروپامەن ساۋدا جاسايدى.

سونىمەن بىرگە وزدەرىنىڭ تاڭداۋ ەركىندىگىن ساقتاۋعا تىرىسادى.

سوندىقتان افريكا بىرتە-بىرتە شاحمات تاقتاسىنا ەمەس، سول ويىنداعى دەربەس ويىنشىعا اينالىپ كەلەدى.

جاڭا الەمدىك ءتارتىپ وسى جەردە قالىپتاسۋى مۇمكىن

تاريحتىڭ تاڭعالارلىق يرونياسى بار.

بەس ءجۇز جىل بۇرىن ەۋروپالىق دەرجاۆالار افريكا ءۇشىن افريكالىقتاردىڭ پىكىرىن سۇراماي-اق كۇرەستى.

بۇگىندە الەم تاعى دا افريكا ءۇشىن باسەكەگە ءتۇسىپ وتىر.

بىراق بۇل جولى جاعداي وزگەشە.

ەندى كۇشتىرەك ەمەس، پايدالىراق بولعان تاراپ جەڭىسكە جەتەدى.

سوندىقتان XXI عاسىردىڭ باستى سۇراعى:

«افريكادا كىم جەڭەدى؟» ەمەس.

ناعىز سۇراق:

«افريكانىڭ ءوزى ۇلى دەرجاۆالاردىڭ باسەكەسىن پايدالانىپ، تاعى بىرەۋدىڭ شەت ايماعىنا اينالماي، الەمدىك ىقپالدىڭ دەربەس ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە اينالا الا ما؟»

مەنىڭشە، ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ ەڭ ۇلكەن ينتريگاسى ءدال وسى جەردە جاتىر.

ويتكەنى تاريح دالمە-ءدال قايتالانبايدى.

بىراق ول رولدەردى اۋىستىرۋدى جاقسى كورەدى.

بالكىم، بىرنەشە ونجىلدىقتان كەيىن ءبىز قىتايدىڭ، امەريكانىڭ، رەسەيدىڭ نەمەسە ەۋروپانىڭ افريكاعا كەلگەنى تۋرالى ەمەس،

كەرىسىنشە، الەمدىك وركەنيەتتەر اراسىنداعى جاڭا تەپە-تەڭدىك ءدال افريكادا قالىپتاسا باستاعانى تۋرالى ايتاتىن بولامىز.

Abai.kz