قازاقستاننىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى باعدارلارىن ايقىنداپ، ەلدىڭ ودان ءارى دامۋىنا نەگىز قالىپتاستىرادى. مۇنداي پىكىردى «قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى» كەاق وتباسىلىق جانە گەندەرلىك ساياساتتى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى، الەۋمەتتانۋشى ەلميرا وتار ءبىلدىردى.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ ماڭىزى قۇقىقتىق نورمالاردى جاڭارتۋمەن عانا شەكتەلمەيدى، سونىمەن قاتار مەملەكەتتى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق قاعيداتتارىن ايقىنداۋىندا.

«جاڭا كونستيتۋتسيا ەل دامۋىنىڭ كەلەسى كەزەڭىن اشادى. مەنىڭشە، ونىڭ ماڭىزى قۇقىقتىق نورمالاردى جاڭارتۋمەن عانا ەمەس، ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاعا ارنالعان مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ جاڭا باعدارلارىن قالىپتاستىرۋمەن دە بايلانىستى. كونستيتۋتسيا زاڭناما، مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ قىزمەتى جانە مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل كەيىننەن قۇرىلاتىن بازالىق قاعيداتتاردى ايقىندايدى. سوندىقتان ونىڭ ىقپالى ءاردايىم قۇقىقتىق شەڭبەردەن الدەقايدا كەڭ بولادى»، – دەدى ەلميرا وتار.

ەلميرا وتار نەگىزگى زاڭدا وتباسىن قورعاۋ، ادام قۇقىقتارى، زاڭدىلىق، قوعامدىق قاتىسۋ، سونداي-اق مەملەكەت پەن ازاماتتاردىڭ ءبىر-ءبىرى الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلعانىن اتاپ ءوتتى.

«مەن ءۇشىن جاڭا كونستيتۋتسيادا وتباسىن قورعاۋ، ادام قۇقىقتارى، زاڭدىلىق، قوعامدىق قاتىسۋ ماسەلەلەرىنىڭ، سونداي-اق مەملەكەت پەن ازاماتتاردىڭ ءبىر-ءبىرى الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىنە قاتىستى قۇندىلىقتاردىڭ بەكىتىلۋى اسا ماڭىزدى. قازىرگى جاعدايدا بۇل ەرەكشە مانگە يە. الەم بارعان سايىن كۇردەلەنىپ، بولجامدىلىعى ازايىپ كەلەدى، دەموگرافيالىق، تەحنولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك سىن-قاتەرلەر كۇشەيۋدە. مۇنداي جاعدايدا مەملەكەتكە اعىمداعى ساياسي نەمەسە ەكونوميكالىق احۋالعا قاراماستان دامۋدىڭ ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتەتىن ورنىقتى ينستيتۋتتار مەن تۇسىنىكتى ەرەجەلەر قاجەت»، – دەدى ول.

الەۋمەتتانۋشى كونستيتۋتسيانىڭ وتباسى ينستيتۋتىنا قاتىستى ەرەجەلەرىنە دە جەكە توقتالدى.

«وتباسىعا قاتىستى ەرەجەلەردى ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇگىندە الەمنىڭ بارلىق دەرلىك ەلدەرى دەموگرافيالىق قۇرىلىمنىڭ وزگەرۋىمەن، وتباسىلىق قاتىناستاردىڭ ترانسفورماتسياسىمەن، اتا-انالارعا تۇسەتىن جۇكتەمەنىڭ ارتۋىمەن، جاستاردىڭ قۇندىلىقتىق ۇستانىمدارىنىڭ وزگەرۋىمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. سوندىقتان وتباسى ينستيتۋتىنا نازار اۋدارۋ – زاڭدى قۇبىلىس. وتباسى – ادامنىڭ مىنەز-قۇلقىنىڭ نەگىزگى ۇلگىلەرى، جاۋاپكەرشىلىككە، قۇرمەتكە، ەڭبەككە، ءوزارا كومەككە جانە زاڭعا دەگەن كوزقاراسى قالىپتاساتىن ورتا. سوندىقتان وتباسىنى، انا مەن اكە بولۋدى جانە بالالىق شاقتى مەملەكەتتىك قورعاۋدى كونستيتۋتسيالىق تۇرعىدان بەكىتۋدىڭ قۇقىقتىق قانا ەمەس، ستراتەگيالىق ماڭىزى دا بار»، – دەپ اتاپ ءوتتى الەۋمەتتانۋشى.

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋى رەفورمالاردىڭ اياقتالۋى ەمەس، زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جانە مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردى دامىتۋ جونىندەگى ودان ءارى جۇمىستىڭ باستالۋىن بىلدىرەدى.

«بۇل رەتتە كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋى رەفورمالاردىڭ اياقتالۋى ەمەس، اۋقىمدى جۇمىستىڭ باستالۋى ەكەنىن ءتۇسىنۋ ماڭىزدى. الدا زاڭنامانى جەتىلدىرۋ، جاڭا ينستيتۋتتاردى دامىتۋ، قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسىن قالىپتاستىرۋ مىندەتتەرى تۇر. ءدال وسى كەزەڭدە كونستيتۋتسيالىق نورمالاردىڭ ناقتى ومىردە قانشالىقتى جۇمىس ىستەيتىنى جانە ولاردىڭ قوعامنىڭ سۇرانىستارىنا قانشالىقتى جاۋاپ بەرە الاتىنى ايقىندالادى»، – دەدى ول.

ول سونداي-اق رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەرگە قوعام تاراپىنان جوعارى دەڭگەيدەگى قولداۋدىڭ بار ەكەنىن كورسەتكەنىن ەسكە سالدى. سونىمەن بىرگە الەۋمەتتانۋشىنىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارعا دەگەن سەنىم ەڭ الدىمەن كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن نورمالاردىڭ قانشالىقتى دايەكتى جۇزەگە اسىرىلاتىنىنا بايلانىستى.

«رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەرگە قوعام تاراپىنان قولداۋدىڭ جەتكىلىكتى جوعارى دەڭگەيىن كورسەتتى. رەسمي مالىمەتتەرگە سايكەس، داۋىس بەرۋگە سايلاۋ قۇقىعى بار ازاماتتاردىڭ 73,12%-ى قاتىستى، ال داۋىس بەرۋگە قاتىسقانداردىڭ 87,15%-ى جاڭا كونستيتۋتسيانى قولدادى. رەفەرەندۋم وتكىزىلگەنگە دەيىنگى زەرتتەۋلەردىڭ ءوزى حالىقتىڭ اقپاراتتانۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارى ەكەنىن جانە ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەرگە وڭ كوزقاراس قالىپتاسقانىن كورسەتتى. الايدا كەز كەلگەن رەفورمانىڭ قوعامدىق قولداۋى تۇراقتى شاما ەمەس. ادامدار ناقتى ءارى تۇسىنىكتى ناتيجەلەردى كورىپ، قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ ولاردىڭ ءومىر ساپاسىنا شىن مانىندە اسەر ەتەتىنىن سەزىنگەن كەزدە عانا بۇل قولداۋ نىعايا تۇسەدى. الەۋمەتتانۋ تۇرعىسىنان العاندا، مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارعا دەگەن سەنىم جاڭا قۇجاتتاردى قابىلداۋ ارقىلى ەمەس، ەڭ الدىمەن ولاردىڭ دايەكتى تۇردە ىسكە اسىرىلۋى ارقىلى قالىپتاسادى. ەگەر ازاماتتار زاڭنىڭ ءادىل قولدانىلاتىنىن، مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن، ءوز قۇقىقتارىنىڭ قورعالاتىنىن جانە قوعامدىق ومىرگە قاتىسۋدىڭ تۇسىنىكتى تەتىكتەرىن كورسە، سەنىم بىرتىندەپ ورنىقتى سيپاتقا يە بولادى. سوندىقتان كونستيتۋتسيالىق نورمالاردى ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋ ولاردىڭ مازمۇنى سياقتى ماڭىزدى»، – دەپ قوستى ەلميرا وتار.

ءسوز سوڭىندا ەلميرا وتار جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ تيىمدىلىگى ەڭ الدىمەن ونىڭ ءىس جۇزىندە قالاي جۇزەگە اسىرىلاتىنىنا بايلانىستى باعالاناتىنىن اتاپ ءوتتى.

«مەنىڭشە، جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ باستى الەۋەتى دە وسىندا. ول مەملەكەتتى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن نەگىز قالىپتاستىرادى، الايدا ونىڭ ناقتى قۇندىلىعى وندا بەكىتىلگەن قاعيداتتاردىڭ زاڭنامادا، مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ جۇمىسىندا جانە ادامداردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندە قانشالىقتى دايەكتى جۇزەگە اسىرىلاتىنىمەن ايقىندالادى. كەز كەلگەن كونستيتۋتسيالىق رەفورما ۋاقىت وتە كەلە باعالانادى. جاڭا نورمالاردىڭ سەنىمدى نىعايتۋعا، ينستيتۋتتاردىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە قازاقستاننىڭ ودان ءارى دامۋىنا قانشالىقتى ىقپال ەتە الاتىنىنىڭ باستى ولشەمى دە ۋاقىت بولماق»، – دەپ قورىتىندىلادى ساراپشى.

Abai.kz