25 قىركۇيەكتە بۋرابايدا قازاقستان مەن شەتەلدەن كەلگەن جەتەكشى عالىمدار، تاريحشىلار، ارحەولوگتار، تۇركىتانۋشىلار، شىعىستانۋشىلار جانە اكادەميالىق قاۋىمداستىق وكىلدەرىن بىرىكتىرگەن «ءور التاي – تۇركىلەردىڭ اتامەكەنى» اتتى III حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسياسى ءوتتى.

كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلارعا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن قر عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك وقىپ بەردى.

ءوز قۇتتىقتاۋىندا پرەزيدەنت التايدىڭ تاريحي جانە مادەني ماڭىزىنا ايرىقشا توقتالىپ، ونىڭ تۇركى الەمىنىڭ قالىپتاسۋى مەن ورتالىق ەۋرازيا حالىقتارىنىڭ وركەنيەتتىك مۇراسىنداعى ءرولىن اتاپ ءوتتى.

«ۇلان-عايىر جەردى الىپ جاتقان جانە سان الۋان مادەنيەتتەر مەن داستۇرلەر توعىسقان التاي تۇركى الەمىنىڭ التىن بەسىگى رەتىندە ادامزات تاريحىندا ايرىقشا ورىن الادى. بۇل ايماق مىڭداعان جىلدار بويى التاي وركەنيەتىنىڭ ورتالىعى سانالعان. ءدال وسى كەڭ بايتاق مەكەندە ورتالىق ەۋرازيا حالىقتارىنا ءتان دۇنيەتانىم ءداستۇرى، ءوزارا ۇندەس تىلدەر مەن مادەنيەتتەر شوعىرى پايدا بولدى»، – دەلىنگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىندا.

رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلارعا جولداعان قۇتتىقتاۋىن رەسەي فەدەراتسياسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ گۋمانيتارلىق سالاداعى مەملەكەتتىك ساياسات باسقارماسىنىڭ باسشىسى ۆلاديمير بوچارنيكوۆ جەتكىزدى.

قۇتتىقتاۋدا كونفەرەنتسيانىڭ عىلىمي ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا، تۇركىتانۋ مەن التايستيكا سالالارىنداعى زەرتتەۋلەردى ىلگەرىلەتۋگە، سونداي-اق ەۋرازيا حالىقتارىنىڭ رۋحاني مۇراسىن ساقتاۋعا قوسىپ وتىرعان ۇلەسى اتاپ وتىلگەن.

«بيىل كونفەرەنتسيا العاش رەت رەسەيدەن تىس جەردە – قازاقستاندا ءوتىپ وتىرعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. وتكەن جىلدار ىشىندە كونفەرەنتسيا حالىقارالىق دەڭگەيدە ەلەۋلى بەدەلگە يە بولىپ، ءوز ماقساتتارى توڭىرەگىنە ءارتۇرلى ەلدەردىڭ عالىمدارىن، مادەنيەت قايراتكەرلەرىن، ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ وكىلدەرىن، مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قوعام وكىلدەرىن، سونداي-اق تانىمال مامانداردى بىرىكتىردى. الدىڭعى كەزدەسۋلەردىڭ يگى ءداستۇرىن جالعاستىرا وتىرىپ، بيىلعى كونفەرەنتسيا سىندارلى ءارى ءوزارا قىزىعۋشىلىققا نەگىزدەلگەن پىكىرتالاس الاڭىنا اينالىپ، وڭىرارالىق جانە حالىقارالىق گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىن بىرلەسكەن جوبالاردىڭ نەگىزىن قالايدى دەپ سەنەمىن»، – دەدى ۆلاديمير بوچارنيكوۆ رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ قۇتتىقتاۋىن وقي وتىرىپ.

كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلارعا سونداي-اق قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى ارسلان كويچيەۆ، اقمولا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى دوسۇلان ايتباەۆ، موڭعوليا عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى سودنومسامبۋ دەمبەرەل جانە رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى، رەسەي عىلىم اكادەمياسى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى نيكولاي ماكاروۆ قۇتتىقتاۋ سوزدەرىن ارنادى.

كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا قازاقستان، رەسەي، قىرعىزستان، موڭعوليا، گەرمانيا، شۆەتسيا، تۇركيا، ازەربايجان، وزبەكستان، بولگاريا، بەلگيا جانە اقش-تىڭ جەتەكشى عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ، زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن اكادەميالىق قاۋىمداستىقتارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. ولاردىڭ قاتارىندا تانىمال تاريحشىلار، ارحەولوگتار، تۇركىتانۋشىلار، ءتىل ماماندارى مەن ەتنوگرافتار بار.

ءىس-شارانىڭ ماقساتى – تۇركى حالىقتارىنىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىن تالقىلاۋ، تۇركى وركەنيەتىنىڭ قالىپتاسۋىنداعى ءور التايدىڭ ءرولىن زەردەلەۋ، سونداي-اق تاريح، ارحەولوگيا، ءتىل ءبىلىمى، ەتنوگرافيا جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىنداعى حالىقارالىق عىلىمي ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ.

كونفەرەنتسيا تۇركى وركەنيەتىنىڭ باستاۋىن زەردەلەۋگە باعىتتالعان حالىقارالىق عىلىمي ديالوگتى جالعاستىردى. العاشقى ەكى كونفەرەنتسيا 2024 جانە 2025 جىلدارى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ التاي رەسپۋبليكاسىندا ءوتتى.

ءۇشىنشى كونفەرەنتسيانى قازاقستاندا وتكىزۋ تۋرالى باستامانى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2026 جىلعى قاڭتاردا ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ وتىرىسىندا جاريالاعان بولاتىن. پرەزيدەنت جالپى تۇركى وركەنيەتىن زەرتتەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ، رەسەيلىك ارىپتەستەرمەن جانە باسقا دا ەلدەردىڭ وكىلدەرىمەن بىرلەسىپ حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزۋ جوسپارلانعانىن اتاپ ءوتتى.

پلەنارلىق وتىرىستا بوتاي مادەنيەتىنىڭ دالا وركەنيەتىنىڭ فەنومەنى رەتىندەگى ەرەكشەلىگى، تۇركى تىلدەرىنىڭ دامۋى، باتىس تۇرىك جانە حازار قاعاناتتارىنىڭ تاريحي ساباقتاستىعى، سونداي-اق كونە تۇركى داستۇرىندەگى قاعان بەينەسىنىڭ كيەلەنۋى تۋرالى عىلىمي باياندامالار ۇسىنىلدى.

تاقىرىپتىق سەكتسيالار بارىسىندا عالىمدار تۇركى وركەنيەتىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرىن، تۇركى مەملەكەتتەرى مەن قاۋىمداستىقتارىنىڭ قالىپتاسۋ ۇدەرىستەرىن، تىلدەردىڭ جانە كونە تۇركى جازۋىنىڭ دامۋ ەرەكشەلىكتەرىن قاراستىردى. ءور التاي اۋماعىنداعى تاريحي ۇدەرىستەردى زەردەلەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ارحەولوگيالىق ماتەريالدارعا، سونداي-اق ءوڭىر حالىقتارىنىڭ ەتنومادەني بايلانىستارىنا، داستۇرلەرىنە جانە تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. سونىمەن قاتار تىلدىك بايلانىستار مەن ءتۇرلى ەتنومادەني توپتاردىڭ ءوزارا ىقپالداستىعى، تاريحي جادى جانە التىن وردا مۇراسى تالقىلاندى.

سەكتسيالىق پىكىرتالاستار زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن سالىستىرۋعا، عىلىمي ۇستانىمدارمەن الماسۋعا، سونداي-اق ءور التايدىڭ تاريحىن، ارحەولوگياسىن، ءتىل ءبىلىمى مەن مادەنيەتىن ودان ءارى زەردەلەۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بەردى. قاتىسۋشىلار تۇركى الەمىنە قاتىستى تاريحي-مادەني ۇدەرىستەردى كەشەندى زەرتتەۋدى جالعاستىرۋ جانە حالىقارالىق عىلىمي ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەردى.

كونفەرەنتسيا قورىتىندىسى بويىنشا قاتىسۋشىلار عىلىمي جۇمىستىڭ ودان ارعى نەگىزگى باعىتتارىن ايقىندايتىن رەزوليۋتسيا قابىلدادى. قۇجاتتا التايدىڭ تاريحي-مادەني مۇراسىن، ونىڭ ىشىندە تۇركى حالىقتارىنىڭ ەتنوگەنەزى مەن تۇركى مەملەكەتتىلىگىنىڭ قالىپتاسۋىنداعى ءرولىن كەشەندى زەرتتەۋدى جالعاستىرۋ قاجەتتىگى اتاپ ءوتىلدى.

سونداي-اق عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە، بىرلەسكەن زەرتتەۋلەر، ەكسپەديتسيالار مەن حالىقارالىق عىلىمي ءىس-شارالاردى دامىتۋعا، ولاردىڭ ناتيجەلەرىن حالىقارالىق عىلىمي كەڭىستىككە شىعارۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. رەزوليۋتسيانىڭ جەكەلەگەن تارماقتارى تۇركى حالىقتارىنا ورتاق تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ جانە زەردەلەۋ، عىلىمي-اعارتۋشىلىق باستامالاردى دامىتۋ، سونداي-اق كونفەرەنتسيا ماتەريالدارىن عىلىمي جيناق تۇرىندە جاريالاۋعا باعىتتالدى.

Abai.kz