كوشپەلىلەر ەستەتيكاسى
(ەسلي بوگ كراسيۆ، تو ون كراسيۆ ۆو ۆسەم)
بيىل مۇرات اۋەزوۆ باستاعان جاس فيلوسوفتاردىڭ 1976 جىلى جازعان، بىراق، باسپادان شىعا سالىسىمەن تۋرالىپ جويىلعان كىتابىنىڭ شىققانىنا 50 جىل.
بۇل مادەني دراما ءوز الدىنا زەرتتەۋدى تالاپ ەتەدى.
وعان مىنا سۇراقتار قويىلادى:
1. سول كەزدەرى قازاقستاندىق فيلوسوفيا نە سەبەپتەن ساياساتتان الشاقتاۋ «ديالەكتيكالىق لوگيكا» تاقىرىبىن قولعا الدى؟
(ج.ابديلدين توبى).
2. وسى تاقىرىپتى زەرتتەۋدە «الماتى ديالەكتيكالىق مەكتەبىنىڭ» ومىرگە كەلۋى - قازاق فيلوسوفياسىن دامىتۋعا، بەدەلىن ارتتىرۋعا قانداي ۇلەس قوستى؟
3. سول «بەدەلدى» پايدالانا وتىرىپ، «كوشپەلىلەر فيلوسوفياسىن» دامىتۋ ارەكەتىن فيلوسوفيانىڭ «جاس پەرىلەرى» م.اۋەزوۆ، س.اقاتاەۆ باستاعان توپ قالاي جۇزەگە اسىرا الدى؟
4. توتوليتارلىق يدەولوگيانى «الداپ، اينالىپ ءوتۋ» ارەكەتىن نەگە ماسكەۋدە قۇرىلعان «جاس تۇلپار» ۇلتتىق ۇيىمى جەتەكشىلەرى م.اۋەزوۆ پەن س.اقاتاەۆتار قولعا الدى؟
5. ولار نە سەبەپتەن «ەستەتيكا» تاقىرىبىن بەت پەردە رەتىندە ۇستاندى؟
6. ەجەلگى گرەك فيلوسوفياسىنىڭ پايدا بولۋى ەستەتيكالىق سانا مەن ونەردىڭ دامۋىنان باستاۋ العانى ولاردى وسىعان يتەرمەلەدى مە؟
7. كپ جانە فيلوسوفيا ساياسي يدەولوگياسى بۇعان قالاي جول بەرىپ قويدى؟
8. ۇلتتىق ەستەتيكالىق سانانى دامىتۋ - قازاقتىڭ ۇلتتىق فيلوسوفيالىق ويدىڭ دامۋىنا نەگىز بولا الار ما ەدى؟
9. كوشپەلىلەر ەستەتيكاسى (قازاق دۇنيەتانىمى) «ەسلي بوگ كراسيۆ، تو ون كراسيۆ ۆو ۆسەم» (ەگەر قۇداي اسەمدىك ولشەمى بولسا، ول بارلىق جاعىنان اسەم بولادى) دەگەن پرينتسيپ باسشىلىققا الادى ما؟
10. ول ۇلتتىق سانانىڭ ورلەۋىنە اكەلەتىن قادام ەكەنىن كپ يدەولوگتارى ءبىلىپ قويعاندىقتىن، «كوشپەلىلەر ەستەتيكاسىن» گيلوتيناعا جىبەردى مە؟ باسقا سەبەپتەرى قانداي؟
11. 1986 جىلى جەلتوقساندا قازاق جاستارىنىڭ توتوليتاريزمگە قارسى كوتەرىلىسكە شىعۋى - قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق فيلوسوفياسىنىڭ (ساناسىنىڭ) ادىلەتتىلىك سيپاتتا بولۋىنان تۋدى ما؟
12. سول كەزدەرى پايدا بولعان ورلىك سانانى قازاق حالقى نەگە ساقتاي الماي قالدى؟
مىنە، وسى سۇراقتار، جانە، ايتىلماي قالعان كوپتەگەن استارلى سۇراقتار بۇگىندە مەنى تولعاندىرادى...
وسى ماسەلەنى فيلوسوفيا تاريحى اياسىندا زەرتتەپ، ديسسەرتاتسيالىق تاقىرىپ ەتەمىن دەگەن ماگيسترانتتار (ستۋدەنتتەر) بولسا - كومەگىمدى بەرۋگە ءازىرمىن.
ويلان، قازاق، ويلان!
ءابدىراشيت باكىرۇلى
Abai.kz
