XX عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسى مەن XXI عاسىردىڭ باسىنداعى قازاقستاننىڭ تاريحي عىلىمىنىڭ تاريحى اكادەميك ماناش قاباشۇلى قوزىباەۆتىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى.

ونىڭ عىلىمي ەڭبەگى بىرنەشە بۋىن زەرتتەۋشىلەردى قامتىدى جانە وتكەندى قوعامدىق قابىلداۋدىڭ كۇردەلى كەزەڭىندە ورىن الدى. قوزىباەۆ كوپتەگەن زەرتتەۋلەردىڭ اۆتورى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار عىلىمي ۇيىمداستىرۋشى، عىلىمي توپتاردىڭ جەتەكشىسى، ىرگەلى باسىلىمداردىڭ رەداكتورى، پەداگوگ جانە قوعام قايراتكەرى بولدى.

ماناش قوزىباەۆ 1931 جىلى 16 قاراشادا دۇنيەگە كەلگەن. 1969 جىلى دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعاپ، 1970 جىلى پروفەسسور اتاعىن الدى. 1989 جىلى قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى بولىپ سايلاندى. 1988 جىلدان قايتىس بولعانعا دەيىن ول ش.ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىن باسقاردى. ونىڭ عىلىمي مۇراسىنىڭ ايتارلىقتاي بولىگى قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن جاريالاندى.

عالىمنىڭ ومىرباياندىق ماتەريالدارىنا سايكەس، ول 800-دەن استام عىلىمي جانە عىلىمي-كوپشىلىك ەڭبەكتىڭ، سونىڭ ىشىندە شامامەن 30 مونوگرافيانىڭ اۆتورى. قوزىباەۆتىڭ اكادەميالىق ءومىربايانى ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى، سەبەبى ول ورىس تاريحناماسىنىڭ كەڭەستىك ۇلگىدەن قازىرگى زامانعى ۇلتتىق تاريحي عىلىمعا دەيىنگى ەۆوليۋتسياسىن كورسەتەدى. وسى سەبەپتى عالىمنىڭ مۇراسىن زەرتتەۋ تەك عىلىم تاريحىنىڭ مىندەتى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ قازىرگى زامانعى تاريحي جادىنىڭ قالىپتاسۋىن تۇسىنۋدەگى ماڭىزدى ەلەمەنت بولىپ تابىلادى.

تاريحشىنىڭ قالىپتاسۋى جانە العاشقى زەرتتەۋ باعىتى

ماناش قوزىباەۆتىڭ زەرتتەۋىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى كەڭەس داۋىرىندەگى قازاقستان تاريحىن، اسىرەسە ۇلى وتان سوعىسى تاريحىن زەرتتەۋگە باعىتتالدى. ونىڭ العاشقى ءىرى ەڭبەكتەرىنىڭ ءبىرى – «ۇلى وتان سوعىسى كەزىندەگى قازاقستان كوممۋنيستىك پارتياسى (1941–1945)» اتتى زەرتتەۋى، ال 1970 جىلى «قازاقستان — مايدان ارسەنالى» مونوگرافياسى جارىق كوردى.

بۇل زەرتتەۋلەردە قوزىباەۆ قازاقستاننىڭ مايداندى ونەركاسىپتىك شيكىزاتپەن، ازىق-تۇلىكپەن، ادامي رەسۋرستارمەن جانە قورعانىس ونەركاسىبى ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتىپ، ونداعى شەشۋشى ءرول اتقارعانىن كورسەتۋگە تىرىستى. سول كەزدەگى تاريحي ادەبيەت نەگىزىنەن باسىم كەڭەستىك تۇجىرىمداما شەڭبەرىندە بولدى، بىراق ءتىپتى العاشقى ەڭبەكتەرىندە دە عالىم مۇراعات ماتەريالدارى مەن ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە كەڭىنەن سۇيەنۋگە ۇمتىلعانىن كورسەتتى.

كەيىنىرەك زەرتتەۋشى اسكەري تاريحتىڭ اياسىن ايتارلىقتاي كەڭەيتتى. ونىڭ ەڭبەكتەرى قازاقستاندى تەك ادامي رەسۋرستاردى جۇمىلدىرۋ ايماعى رەتىندە عانا ەمەس، سونىمەن قاتار سوعىس كەزىندە كەڭەس وداعىنىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى بولىگى رەتىندە قاراستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. «قازاقستان — مايدان ارسەنالى» مونوگرافياسى تاريحشىنىڭ ەڭ تانىمال ەڭبەكتەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. كەيىننەن ول عالىمنىڭ تاڭدامالى ەڭبەكتەرىنىڭ ەكى تومدىق باسىلىمىنا ەنگىزىلدى.

2015 جىلى الماتىدا م. قوزىباەۆتىڭ ەكى تومدىق «تاڭدامالى شىعارمالار» جيناعى جارىق كوردى. ءبىرىنشى توم مايدانداعى ارسەنال رەتىندەگى قازاقستاننىڭ ماسەلەلەرىنە، ال ەكىنشى توم ونىڭ «تاريح جانە قازىرگى زامان» ەڭبەگىنە ارنالعان. وسىلايشا، عىلىمي مانسابىنىڭ العاشقى كەزەڭىندە-اق قوزىباەۆ مۇراعاتتىق دەرەككوزدەردىڭ، ستاتيستيكانىڭ، تاريحنامالىق تالداۋدىڭ جانە كەڭ تاريحي كونتەكستتىڭ ۇيلەسىمىنە نەگىزدەلگەن زەرتتەۋ مادەنيەتىن دامىتتى.

قوزىباەۆ جانە تاريحي شىندىق ماسەلەسى

م. قوزىباەۆتىڭ عىلىمي مۇراسىندا تاريح پەن قازىرگى زاماننىڭ بايلانىسى ەرەكشە ورىن الادى. بۇل 1991 جىلى جارىق كورگەن «تاريح جانە قازىرگى زامان» كىتابىندا ايقىن كورىنەدى. بۇل شەشۋشى كەزەڭ بولدى. كەڭەستىك جۇيە داعدارىستا بولدى، بۇرىن قالىپتاسقان كوپتەگەن تۇجىرىمداما قايتا قاراستىرىلىپ، مۇراعات ماتەريالدارىنا قولجەتىمدىلىك كەڭەيە ءتۇستى.

تاريح عىلىمى بىرتىندەپ قاتاڭ يدەولوگيالىق شەكتەۋلەردەن ارىلدى. قوزىباەۆ ءۇشىن تاريح ەشقاشان وتكەننىڭ جاي عانا سيپاتتاماسى بولعان ەمەس. ول ونى قوعامنىڭ تاريحي ساناسىن قالىپتاستىرۋ قۇرالى رەتىندە قاراستىردى. سوندىقتان تاريحشى وتكەندى عىلىمي تۇرعىدان ءتۇسىندىرۋدىڭ قازىرگى قوعامعا قالاي اسەر ەتەتىنى تۋرالى ماسەلەنى ۇنەمى كوتەرىپ كەلدى.

«تاريح جانە قازىرگى زامان» 1991 جىلى الماتىدا «عىلىم» باسپاسىنان 252 بەت بولىپ جارىق كوردى. قوزىباەۆتىڭ ورىس تاريحىنىڭ مازمۇنىن قايتا قاراستىرۋعا دەگەن ۇمتىلىسى وتە ماڭىزدى بولدى. ول يدەولوگيالىق پاراديگمالاردىڭ مەحانيكالىق تۇردە قايتالانۋىنا قارسى شىعىپ، تاريحي عىلىمدى شىنايى زەرتتەۋ فۋنكتسياسىنا قايتارۋ قاجەت دەپ سانادى.

عالىمنىڭ عىلىمي مۇراسىنىڭ نەگىزگى سيپاتتامالارىنىڭ ءبىرى دە وسى: ول تاريحشىنى وقيعالاردىڭ ءپاسسيۆتى تىركەۋشىسى ەمەس، تاريحي ءبىلىمنىڭ شىنايىلىعى مەن سەنىمدىلىگى ءۇشىن قوعام الدىندا جاۋاپتى زەرتتەۋشى رەتىندە قاراستىردى.

قازاقستان تاريحىنداعى «اقتاڭداقتار»

م. قوزىباەۆ زەرتتەۋلەرىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – قازاقستان تاريحىنداعى «اقتاڭداقتار» دەپ اتالاتىن تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى زەرتتەۋ بولدى. كەڭەس تاريحناماسىندا كوپتەگەن تاقىرىپتار مۇلدەم قاراستىرىلمادى نەمەسە بۇرمالانىپ ايتىلدى. بۇل قاتارعا ۇجىمداستىرۋدىڭ سالدارى، 1930 جىلدارداعى اشارشىلىق، جاپپاي ساياسي قۋعىن-سۇرگىن، ۇلتتىق زيالى قاۋىمنىڭ تاعدىرى، ۇلت-ازاتتىق قوزعالىستار، الاش قايراتكەرلەرىنىڭ قىزمەتى جانە باسقا دا كۇردەلى ماسەلەلەر كىردى.

قوزىباەۆ قايتا قۇرۋ كەزەڭىندەگى العاشقى قازاق تاريحشىلارىنىڭ ءبىرى بولىپ، وتكەننىڭ وسى پاراقتارىن وبەكتيۆتى زەرتتەۋ قاجەتتىلىگىن ۇنەمى كوتەردى. 1992 جىلى جارىق كورگەن «اقتاڭداقتار اقيقاتى» كىتابىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە بولدى. تاقىرىپتىڭ ءوزى عالىم ءۇشىن زەرتتەۋدىڭ باستى باعدارلاماسىنا اينالدى. عالىم مۇنىمەن شەكتەلىپ قانا قويماي، سول قايعىلى وقيعالاردىڭ سەبەپتەرىن، سالدارىن جانە ولاردىڭ قازاقستاننىڭ تاريحي دامۋىنداعى ورنىن جان-جاقتى كورسەتۋگە تىرىستى.

ستاليندىك ۇجىمداستىرۋ مەن اشارشىلىقتى زەرتتەۋ جاڭا تاريحنامانىڭ ەڭ ماڭىزدى سالاسىنا اينالدى. وسى تۇرعىدا م. قوزىباەۆ، ج. ابىلقوجين جانە ق. الداجۇمانوۆتىڭ «قازاقستانداعى ۇجىمداستىرۋ: شارۋالاردىڭ تراگەدياسى» اتتى ەڭبەگى ماڭىزدى ۇجىمدىق ەڭبەككە اينالدى. بۇل زەرتتەۋلەر عىلىمي ديسكۋرستى تۇبەگەيلى وزگەرتۋدە شەشۋشى ءرول اتقاردى. ناتيجەسىندە قازاقستان تاريحى تەك كەڭەستىك جاڭعىرتۋدىڭ جەتىستىكتەرى ارقىلى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار سول ساياساتتىڭ حالىق تولەگەن اۋىر الەۋمەتتىك قۇنى ارقىلى دا قاراستىرىلا باستادى.

ۇلتتىق-ازاتتىق قوزعالىستار جانە تاريحي قالپىنا كەلتىرۋ

قوزىباەۆ ەڭبەكتەرىنىڭ ەڭ ەلەۋلى ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى – ۇلت-ازاتتىق قوزعالىستار تاريحىن قايتا باعالاۋ. كەڭەستىك تاريحي ادەبيەتتە رەسەي يمپەرياسىنىڭ وتارشىلدىق ساياساتىنا قارسى شىققان كوپتەگەن قازاق كوتەرىلىستەرى نەگىزىنەن «فەودالدىق-مونارحيستىك» نەمەسە «رەاكتسيالىق» دەپ باعالانعان ەدى.

قوزىباەۆ بۇل پروتسەستەردى جان-جاقتى جانە وبەكتيۆتى تۇردە زەرتتەۋدى جاقتادى. كەنەسارى قاسىموۆ باستاعان ۇلت-ازاتتىق قوزعالىس كوشباسشىلارىنىڭ قىزمەتى ونىڭ زەرتتەۋلەرىندە ەرەكشە ورىن الدى. عالىم ءوزىنىڭ «جاۋدى شاپتىم تۋ بايلاپ» اتتى كىتابىندا تاريحي جادى، حالىقتىڭ بوستاندىق ءۇشىن كۇرەسى جانە قازاقستاننىڭ تاريحي تاجىريبەسى ماسەلەلەرىن تەرەڭ قوزعادى.

1994 جىلى الماتىدا جارىق كورگەن بۇل كىتاپ تاريحشىنىڭ تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندەگى كورنەكتى ەڭبەكتەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. سونداي-اق الاش قوزعالىسى مەن الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ تاريحىن زەرتتەۋ دە ماڭىزدى باعىتقا اينالدى. 1980 جىلداردىڭ اياعى مەن 1990 جىلداردىڭ باسىندا قوزىباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ۇلتتىق ينتەلليگەنتسيانى، حح عاسىردىڭ باسىنداعى ساياسي پروتسەستەردى جانە قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ تاعدىرىن زەرتتەۋ قارقىن الدى. وسىلايشا، ول قازاق زيالىلارىنىڭ ەسىمدەرى مەن يدەيالارىن عىلىمي جانە قوعامدىق اينالىمعا قايتا قوسۋعا وراسان زور ۇلەس قوستى.

تاريحي جاد جانە ۇلتتىق بىرەگەيلىك

قوزىباەۆ مۇراسى تاريحي جادتى قازىرگى زامانعى تۇرعىدان ءتۇسىنۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى. عالىم ءۇشىن تاريح – الەۋمەتتىك ءوزىن-ءوزى تانۋدى قالىپتاستىرۋدىڭ باستى تەتىگى. ءوز وتكەنىن بىلمەيتىن نەمەسە بۇرمالايتىن حالىق ۇلتتىق بىرەگەيلىگىنەن ايىرىلادى. وسىعان بايلانىستى ونىڭ ۇلتتىق مەملەكەتتىلىك، تاريحي ساباقتاستىق جانە تاريحي جاد ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارعانى بايقالادى.

قوزىباەۆ قازاقستان تاريحىن ءبىر-بىرىنەن بولەك كەزەڭدەر جيىنتىعى رەتىندە ەمەس، ۇزاق ءارى كۇردەلى ءبىرتۇتاس پروتسەسس رەتىندە كورسەتۋگە ۇمتىلدى. ءوز زەرتتەۋلەرىندە ەجەلگى جانە ورتاعاسىرلىق كەزەڭدى، قازاق حاندىعىنىڭ تاريحىن، وتارشىلدىق ءداۋىرىن، حح عاسىرداعى وقيعالار مەن تاۋەلسىزدىك جىلدارىن ءبىرتۇتاس تاريحي پروتسەستىڭ شەڭبەرىندە قاراستىردى.

عالىمنىڭ دالا وركەنيەتى تۋرالى تۇجىرىمداماسىنىڭ ماڭىزى ايرىقشا. دەرەككوزدەرگە سۇيەنسەك، قوزىباەۆ رەسەي تاريح عىلىمىندا ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى دالا وركەنيەتىنىڭ دامۋى تۋرالى تۇجىرىمدامالىق تۇسىنىك قالىپتاستىرعان العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولدى. بۇل كوزقاراس بىزگە دالا تاريحىن جاھاندىق تاريحي پروتسەستىڭ شەتكەرى بولىگى رەتىندە ەمەس، تاۋەلسىز ساياسي، الەۋمەتتىك جانە مادەني دامۋ كەڭىستىگى رەتىندە قاراۋعا جول اشتى.

ادىستەمە، تاريحناما جانە دەرەكتانۋ

قوزىباەۆتىڭ تاعى ءبىر ۇشان-تەڭىز ۇلەسى – تاريحي زەرتتەۋ ءادىسناماسىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى. 2006 جىلى عالىمنىڭ تاڭدامالى ەڭبەكتەرى ەنگەن «قازاقستان تاريحىنداعى ءادىسناما ماسەلەلەرى، تاريحناما جانە دەرەكتانۋ» اتتى جيناعى جارىق كوردى. بۇل ەڭبەك ۇلتتىق تاريحتاعى ادىسنامالىق جانە دەرەكتانۋشىلىق وزەكتى ماسەلەلەرگە ارنالعان. قوزىباەۆ ءۇشىن تاريحشىلاردىڭ وزدەرىن ءبىر عانا دەرەككوز تۇرىمەن شەكتەمەي، جان-جاقتى ىزدەنگەنى ماڭىزدى بولدى.

ول مۇراعاتتىق قۇجاتتارعا، ستاتيستيكاعا، مەرزىمدى ءباسپاسوز ماتەريالدارىنا، ەستەلىكتەرگە جانە رەسمي قۇجاتتارعا قاتار سۇيەندى. بۇل ءادىس اسىرەسە قازاقستان تاريحىنىڭ تراگەديالى بەتتەرىن زەرتتەۋ بارىسىندا اسا قاجەت ەدى. تاريحي ماسەلە نەعۇرلىم كۇردەلى بولسا، دەرەككوزدەردى ءبىر-مەنىمەن سالىستىرۋ سوعۇرلىم ماڭىزدى بولا تۇسەدى. ءدال وسى سەبەپتى قوزىباەۆتىڭ ادىسنامالىق مۇراسى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ءوز وزەكتىلىگىن جوعالتقان جوق.

قوزىباەۆ – تاريح عىلىمىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى

ماناش قوزىباەۆتىڭ عىلىمي قىزمەتىن تەك جەكە ەڭبەكتەرىمەن شەكتەۋگە بولمايدى. 1980 جىلدان باستاپ ول قازاق سوۆەت ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ رەداكتسيالىق القاسىن باسقاردى. ونىڭ باسشىلىعىمەن ىرگەلى ەنتسيكلوپەديالىق باسىلىمدار قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە دايىندالدى. 1988 جىلدان باستاپ ول ش.ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقاردى.

بۇل لاۋازىمدا ول قازاقستانداعى تاريح عىلىمىن جاڭا ساپالى دەڭگەيگە كوتەردى. ونىڭ باسشىلىعىمەن «ەجەلگى زاماننان بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى قازاقستان تاريحى» اتتى كوپتومدىق اكادەميالىق باسىلىم جارىق كوردى. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن كەڭەستىك يدەولوگيالىق قاساڭدىقتاردان ارىلعان، قازاقستان تاريحىنىڭ ءبىرتۇتاس تۇجىرىمداماسىن جاساۋ اسا قاجەت بولاتىن. قوزىباەۆ جاس زەرتتەۋشىلەرگە قولداۋ كورسەتىپ، بۇعان دەيىن جابىق بولىپ كەلگەن تاقىرىپتاردى زەرتتەيتىن مىقتى عىلىمي ورتا قالىپتاستىردى.

تاريحشى جانە قوعامدىق جاۋاپكەرشىلىك

قوزىباەۆ تەك كابينەت عالىمى عانا ەمەس، بەلسەندى قوعام قايراتكەرى دە بولدى. 1990–1993 جىلدارى ول جاپپاي ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ جۇمىسىنا قاتىسىپ، «ادىلەت» تاريحي-اعارتۋ قوعامىن باسقاردى. بۇل باعىت اكادەميالىق زەرتتەۋلەردى تىكەلەي ومىرمەن، الەۋمەتتىك ادىلدىكپەن بايلانىستىردى.

عالىمنىڭ قۋعىنعا ۇشىراعان زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ اتىن اقتاپ الۋ جولىنداعى ەڭبەگى ەرەكشە. ول ءۇشىن تاريح عىلىمى وتكەندى ءتۇسىنۋ قۇرالى عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە تاريحي ادىلدىكتى قالپىنا كەلتىرەتىن جانە حالىقتىڭ جادىن جاڭعىرتاتىن ماڭىزدى تەتىك بولدى.

قوزىباەۆتىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى عىلىمي مۇراسى

تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا م. قوزىباەۆتىڭ شىعارماشىلىق قارىمى ءتىپتى ارتا ءتۇستى. ونىڭ «تاريح جانە قازىرگى زامان»، «اقتاڭداقتاردىڭ اقيقاتى»، «جاۋدى شاپتىم تۋ بايلاپ»، «تاريح زەردەسى»، «عاسىر توعىسىنداعى قازاقستان: ويلار مەن ىزدەنىستەر»، «قازاق تاريحى» جانە باسقا دا ىرگەلى ەڭبەكتەرى جارىق كوردى.

عالىم قايتىس بولعاننان كەيىن دە ونىڭ مۇراسى ۇمىتىلماي، قايتا باسىلىپ شىعارىلۋدا. مىسالى، 2015 جىلى ش.ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى ەكى تومدىق «تاڭدامالى ەڭبەكتەردى» باسىپ شىعاردى. ال 2001 جىلى ونىڭ ومىرباياندىق بيبليوگرافياسى جارىق كوردى. بۇل ەڭبەكتەر بۇگىنگى كۇنى دە تاۋەلسىز تاريحنامانىڭ سەنىمدى دەرەككوزى بولىپ قالا بەرەدى.

ماناش قوزىباەۆ جانە قازاقستانداعى قازىرگى زامانعى تاريحي عىلىم

بۇگىنگى تاڭدا قازاقستانداعى تاريحي عىلىم ادىسنامالىق دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىن باستان كەشىرىپ جاتقاندىقتان، ماناش قوزىباەۆتىڭ مۇراسىن قايتا زەردەلەۋدىڭ ماڭىزى زور. قازىرگى زەرتتەۋلەر تەرەڭ تالداۋدى، پانارالىق ادىستەردى، تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋدى تالاپ ەتكەنىمەن، ولار قوزىباەۆ ۇستانعان ىرگەلى قاعيداتتاردى جوققا شىعارمايدى. كەرىسىنشە، دەرەكتەرگە قۇرمەت، قاساڭ تۇجىرىمدارعا سىني كوزقاراس جانە تاريحشىنىڭ قوعام الدىنداعى ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىگى سياقتى قۇندىلىقتار ارقاشان وزەكتى.

قورىتا ايتقاندا، ماناش قاباشۇلى قوزىباەۆتىڭ قازاق عىلىمىنا قوسقان ۇلەسىن مىناداي نەگىزگى باعىتتار بويىنشا تۇيىندەۋگە بولادى:

1. ۇلى وتان سوعىسى تاريحىن زەرتتەپ، رەسپۋبليكانىڭ مايدانعا قوسقان ۇلەسىن دالەلدەدى.

2. قازاقستان تاريحىنداعى «اقتاڭداقتاردى» (ۇجىمداستىرۋ، اشارشىلىق، قۋعىن-سۇرگىن) العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ عىلىمي اينالىمعا قوستى.

3. ۇلت-ازاتتىق قوزعالىستار مەن الاش تاريحىن ءادىل باعالاپ، تاريحي ادىلدىكتى قالپىنا كەلتىردى.

4. قازاقستان تاريحىن ءبىرتۇتاس ۇدەرىس رەتىندە قاراستىرۋدىڭ ادىسنامالىق نەگىزدەرىن جاسادى.

5. عىلىمدى ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە ىرگەلى اكادەميالىق ەڭبەكتەردىڭ جارىق كورۋىنە ۇيتقى بولدى.

ماناش قوزىباەۆ – حح عاسىرداعى قازاقستاننىڭ ەڭ ۇلى تاريحشىلارىنىڭ ءبىرى جانە تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندەگى زاماناۋي ۇلتتىق تاريحنامانىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى. ونىڭ مۇراسى مەن كوتەرگەن ماسەلەلەرى ارقاشان تاۋەلسىز قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى بولىپ قالا بەرەدى.

كەرىمسال جۇباتقانوۆ،

س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى، تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى

Abai.kz