ۇنەمدەۋدى بيلىك وزىنەن باستاۋى ءتيىس!

بۇل كەز كەلگەن بيلىكتىڭ – قۇي ول دەموكراتيالىق بولسىن، قۇي ول اۆتوريتارلىق بولسىن – اينىماس ادەتى: ساياسي ءھام الەۋمەتتىك سالماعى مەن اۋىرتپاشىلىعى بار، كوپشىلىككە جاعا قويمايتىن رەفورمالاردى سايلاۋلاردان كەيىن جۇرگىزە باستايدى.

مىنە، ءبىزدىڭ بيلىك تە بۇل جولى وسى داعدىسىنان اينىمادى: كەلەسى جىلدىڭ بيۋدجەتىندە الەۋمەتتىك سالاعا بولىنەتىن قارجى اناۋ-مىناۋ ەمەس، 700 ميلليارد تەڭگەگە، ال الداعى ءۇش جىلدا – 2,5 تريلليون تەڭگەگە قىسقارادى دەپ، ايدى اسپاننان ءبىر شىعاردى!

بۇل شەشىمگە مەنىڭ كوزقاراسى ەكىۇداي.

ءسوز جوق، بۇعان دەيىن ورىن الىپ كەلگەن الەۋمەتتىك ساياساتتاعى جالپاقشەشەيلىكتى جويىپ، وڭدى-سولدى ۇلەستىرىلىپ كەلگەن قارجىنى ۇنەمدەۋ كەرەك. وعان ەش داۋ جوق. بيۋدجەتتىڭ ءبۇيىرى شۇرق-شۇرق تەسىك: ءاربىر تيىندى ساناماسقا امال جوق.

الايدا، بيلىك نەگە وسىناۋ قىسقارتۋدىڭ باستى سەبەبى تۋرالى اشىق ايتپايدى؟ الەۋمەتتىك جاردەم بەرۋدەگى كەمشىلىكتەردى بۇگىن عانا كوزى شالىپ قالدى ما؟ جوق! مۇنداي قادامعا بارۋىنىڭ باستى سەبەبى ەكونوميكانىڭ تۇرالاۋى، سودان تۋىنداپ وتىرعان بيۋدجەت تاپشىلىعى ەكەنى ەشكىمگە دە جاسىرىن ەمەس. ەڭ الدىمەن سونى مويىنداۋى كەرەك. حالىق ونى دا تۇسىنەدى.

باستى سەبەپ سول بولسا، ۇزىن ارزان، كەڭ تۇساۋ، ارقانى كەڭگە سالىپ، وسى جىلدار ىشىندە ەكونوميكانى سونداي بەيشارا دا ءالجۋاز جاعدايعا جەتكىزگەن كىمدەر ەكەن؟! نەگە سول جايىندا اشىق ايتىلمايدى؟ قارجى جەتىسپەۋشىلىگى ءبىر كۇننىڭ ىشىندە قۇرالا قالعان جوق قوي، ولاي بولسا، وسىنشاما جىل بويىنا ەكونوميكالىق، قارجىلىق سالالارعا جاۋاپتى بوپ كەلگەن شەندىلەر نەگە جاۋاپقا تارتىلمايدى؟!

ۇكىمەت: «وسى باستامانى ەل ىشىندە جان-جاقتى ناسيحاتتايمىز»، - دەپ جاتىر. ول دا قاجەت شارۋا. بىراق تا اقپارات الاڭىندا، الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن مەسسەندجەرلەردە، ەڭ الدىمەن، وتباسىلارىنا بەرىلەتىن جاردەماقى تۋرالى عانا ايتىلىپ جاتقانى راس ەمەس پە؟ نەگە تالقىلاۋ بىرجاقتى بوپ كەتتى؟

ۇكىمەت «تسيفرلىق كارتا جاسالادى، وندا ءار وتباسى ءال-اۋقاتىنىڭ دەڭگەيىنە بايلانىستى A, B, C, D جانە E ساناتتارىنا بولىنەدى» دەيدى. ول دا كەرەك شىعار. الايدا قازىرگى «سۇر» ەكونوميكا مەن جالاقىنى كونۆەرتتە قولما-قول اقشامەن بەرۋ جاعدايىندا ونداي اقپارات قانشالىقتى ءومىر شىندىعىنا ساي بولادى ەكەن؟ تونىن اينالدىرىپ كيگەن ءبىزدىڭ بيلىكشىل ستاتيستيكامىز قانشالىقتى سەنىمدى دەيسىز؟!

ءوز تۇسىندىرمەسىندە بيلىك اۋەنىنەن جاڭىلماي: «مۇنداي قىسقارتۋلار قاجەت، ويتكەنى باسقا ەلدەردە دە وسىنداي تاجىريبە قولعا الىنعان»، - دەگەندى العا تارتا بەرەتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. مەنىڭشە، مەندەلەەۆ تابليتساسىنىڭ بارلىق دەرلىك حيميالىق ەلەمەنتى جەر قويناۋىنان تابىلىپ جاتقان قازاقستانداي ونداي بايلىقتان جۇرداي باسقا ەلدەرمەن سالىستىرۋ – ۇيات! ءجونى مۇلدەم بولەك ولاردان ۇلگى الماي-اق، مۇنايلى-گازدى-حرومدى-مىستى-مىرىشتى-ءاليۋمينيلى-ۋراندى قازاقستان تولىققاندى الەۋمەتتىك ساياسات جۇرگىزە الادى دەپ سانايمىن؟! ياعني، الەۋمەتتىك كومەك كولەمىن قىسقارتپاي، كەرىسىنشە، ۇلعايتا تۇسۋگە بولار ەدى. جانە دە بۇل جىلتىر ءسوز ەمەس، بۇل – تاۋەلسىز ەكونوميستەردىڭ ەسەپ-قيسابىنا نەگىزدەلگەن سالماقتى تۇجىرىم. تەك نيەت بولسا، سول جارايدى. پرەزيدەنت توقاەۆ ايتقانداي، ەكونوميكاداعى وليگوپوليانىڭ كوزىن جويساق، شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە داڭعىل جول اشىپ، وتاندىق كاسىپكەرلىكتى قولداساق، كوپ نارسە وزىنەن-ءوزى شەشىلەدى.

ەڭ باستىسى سول: قىسقارتۋدىڭ دا قىسقارتۋى بار!

ماسەلەن، سول قىسقارتۋ كەرەك بولسا، ونى بيلىك نەگە وزىنەن باستامايدى؟!

پرەزيدەنت كەزىندە شەنەۋنىكتىك اپپاراتتى 25 پروتسەنتكە قىسقارتۋ تۋرالى ءتيىستى تاپسىرما بەرىپ ەدى. سول يگى باستامانىڭ ارتى سۇيىلىپ، سيىرقۇيىمشاقتالىپ كەتتى-اۋ دەيمىن. نە بولسا دا سول تاپسىرمانىڭ ورىندالۋى تۋرالى ەسەپ كوزىمە تۇسە قويمادى.

كەرىسىنشە، شەنەۋنىكتەر قاتارى ازايۋدىڭ ورنىنا كوبەيىپ جاتقان سىقىلدى: جاڭا مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولار، وبلىستار اشىلۋدا. ءار مەكەمە نە اكىمدىك باسشىسىنان باستاپ جۇرگىزۋشىسىنە دەيىن بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلادى ەمەس پە؟! سول قىرۋار قارجىنى ناقتى ەكونوميكاعا، شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە جەڭىل نەسيە بەرۋگە، كوپ بالالى وتباسىلارىنا بەرىلەتىن جاردەماقىنى كوبەيتۋگە جۇمساعاندا شە؟!

كەزىندە، ءبىز ستۋدەنت بوپ جۇرگەن كەزدە گورباچەۆتىڭ تۇسىندا سوۆەت وداعىندا، «قايتا قۇرۋ» دەگەن ناۋقان قولعا الىندى. جاريالىلىق، جەدەلدەتۋ دەگەن تالاپتار قويىلدى. اسىرەسە، «قايتا قۇرۋدى وزىڭنەن باستا!» دەگەن ۇران وزەكتى ەدى.

مەن دە بيلىككە سونى ايتقىم كەلەدى: «قىسقارتۋدى وزىڭنەن باستا!».

ءامىرجان قوسان

Abai.kz