جازۋشىعا پروديۋسەر كەرەك پە؟..
جازۋشى بولماق ادامعا «گەني» («دانىشپان») ءفيلمىن كورۋ — پارىز. ۆۋلف پەن پەركينس اراسىنداعى قولجازبانى قىرقۋ، اۆتور مەن رەداكتوردىڭ تارتىسى، بەس مىڭ بەتتىك ءماتىن، «كىتاپتى جاقسارتامىز با، الدە باسقا كىتاپ جاساپ جىبەرەمىز بە؟» دەگەن كۇمان، ەڭ سوڭىندا ۆۋلفتىڭ وزەگىن ورتەگەن وكىنىشكە تولى حاتى شىعارماشىلىققا قاتىسى بار كەز كەلگەن ادامدى تولعاندىرماي قويمايدى.
كينونى باسىنان سوڭىنا دەيىن قاراپ، اسىرەسە توماس ۆۋلف پەن ماكس پەركينستىڭ قولجازبامەن جۇمىس ىستەيتىن تۇستارىن، ولاردىڭ دوستىعىنىڭ قالاي تۋىپ، قالاي داعدارىسقا ۇشىرايتىنىن باقىلاۋ ۇلى كىتاپ جازۋ جولىنداعى ماشاقاتتى انىق كورسەتەدى. ءبىر قىزىعى، ءفيلمنىڭ وزەگى «دانىشپان جازۋشى تۋرالى» ەمەس. مەنىڭشە، باستى ءتۇيىن: «ۇلى شىعارما جالعىز ادامنىڭ ىشىندە تۋا ما، الدە ونى سىرتتان كورە الاتىن ەكىنشى ادامنىڭ كوزى دە كەرەك پە؟» دەگەن ساۋالعا بەرىلگەن جاۋاپتا جاتىر.
«گەني» نوبەل سىيلىعىن الۋدى ارمانداعان قازاق قالامگەرىنە قانداي ءتامسىل بەرەدى؟
العاش كەزدەسكەندە ۆۋلف — اساۋ تاسقىن. ونىڭ ىشىندە ءسوز دە، وقيعا دا، ءومىر دە شامادان تىس كوپ. بۇرقىراتىپ ءاپ-ساتتە بۋما-بۋما قاعازعا توقتاماي جازا بەرەدى. كوكپەن تىكەلەي بايلانىسى بار سەكىلدى. قالامىنان قاعازعا تۇسكەن ءار ءسوزدى التىنداي قورعاشتايدى. ءبارىن كىتاپقا كىرگىزگىسى كەلەدى. امەريكانىڭ «ءار قالاسىن، ءار اۋىلىن، ءار تاسىن، ءار جاپىراعىن، ءار بالاسىن، ءار وزەنىن» قامتۋدى ماقسات ەتەدى.
ال رەداكتور، قازىرگىشە ايتقاندا پروديۋسەر، ءبىر بەتتەن ءبىر-اق سويلەم قالدىرادى. ءبىر بەتتىك دۇنيەنى جازۋشىدان ءبىر سويلەمگە دەيىن ىقشامداۋدى تالاپ ەتەدى.
ەكىنشى كىتابى كەلگەندە قولجازباسى بەس مىڭ بەتكە جەتەدى. وقيعا وزەگىنە قاتىستى ءبىر سويلەم جازۋدى سۇراعاندا، ول ەلۋ بەت جاڭا ءماتىن الىپ كەلەدى. پەركينس وعان رومانيست بولۋ ءۇشىن ماتەريالدى «ىرىكتەپ، ءپىشىن بەرۋ كەرەكتىگىن، سيۋجەتتى سوزباۋ» قاجەتتىگىن تۇسىندىرەدى.
فيلمدەگى پروديۋسەرلىك-رەداكتورلىق ونەردەن ونەگە الار ەڭ كەرەمەت ساباق ماحاببات كورىنىسىندە وتتاي لاۋلاپ جالعاسادى. ۆۋلف ءبىر قىزدىڭ كوزىن سۋرەتتەۋ ءۇشىن تەڭىزدى دە، ءتۇتىندى دە، ماتانى دا، ءتۇستى دە، زوولوگيانى دا اق ولەڭمەن ۇيقاستىرىپ جازىپ تاستايدى. عالامات ليريكا! بىراق پروديۋسەر پەركينس ودان قاراپايىم وقىرمان ءتۇسىنىپ قابىلدايتىن نارسەنى سۇرايدى: «ادام العاش عاشىق بولعاندا شىنىمەن وسىنىڭ ءبارىن ويلاي ما؟»
ءبىرىنشى كىتابىمەن امەريكا جۇرتشىلىعىنىڭ ماقتاۋىنا ماستانعان ۆۋلف كونبەي ارپالىسادى. اقىرىندا رەداكتور-پروديۋسەردىڭ دەگەنىنە كونىپ، ءبىر بولىمنەن ەكى-اق سويلەم قالدىرۋعا كەلىسەدى. پروديۋسەردى مويىندايدى. ءسويتىپ، قالىڭ سۋرەتتەۋلەردىڭ اراسىنان وقيعانىڭ وزەگىن قالدىرادى: ايەلدى كوردى، كوزى كوك ەدى، ول ءبىر ساتتە عاشىق بولدى، ال بولمەدەگىلەر ونىڭ ىشىندە نە بولعانىن بايقامادى... وسىمەن توقتايدى.
بالكىم، وقىلمايتىن، ءبىر مىڭ تيراجى ساتىلماي قالاتىن ءبىزدىڭ قازاق جازۋشىلارىنىڭ رومانىنا جەتپەي جۇرگەن ماسەلە وسى ەمەس پە ەكەن؟
فيلمدە بۇدان دا تەرەڭ مازمۇن بار. پروديۋسەر پەركينس قولجازبانى قىسقارتا بەرەدى، بىراق كەيىن ءوزى دە قورقا باستايدى: «مەن ونىڭ كىتابىن جاقسارتتىم با، الدە جاي عانا باسقا كىتاپ جاساپ شىعاردىم با؟» دەگەن كۇدىك مازالايدى. كەيىن ول ءتىپتى «ۆۋلفتىڭ باستاپقى نۇسقاسى سول كۇيىندە قالۋى ءتيىس پە ەدى؟» دەپ وزىنە سۇراق قويادى...
نولليۆۋد فيلمدەرىن ۇلكەن ەكرانعا شىعارار الدىندا دا ءدال وسىلاي بولادى. رەجيسسەر ءفيلمدى دايىنداپ، پروديۋسەرگە تاپسىرادى. پروديۋسەر رەجيسسەرگە كۋرورتقا جولداما بەرىپ، «دەمال» دەيدى. سوسىن ءوزى ءفيلمدى قىسقارتۋعا كىرىسەدى. ناقتى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، پروديۋسەر رەجيسسەردىڭ ءفيلمىن جارتىسىنا دەيىن قىسقارتىپ تاستايدى. سونى بىلەتىن رەجيسسەر كۋرورتتا جاتىپ دەپرەسسياعا تۇسپەس ءۇشىن كۇنى-ءتۇنى ىشەدى، قىدىرادى، ءومىردىڭ ءمانىن ۇعىنۋدان قاشادى...
پروديۋسەر جازۋشىعا مىناداي تالاپتار قويادى: — بۇل وقيعا بۇرىنعى تاراۋدا بولعان نارسەنى قايتالاماي ما؟ — باستى كەيىپكەر شىنىمەن وسىلاي سويلەي مە؟ — مىنا ءۇش بەتتىك ويدى ءبىر-اق ارەكەتپەن كورسەتۋگە بولماي ما؟ — مىنا دەتالدى قازىر ايتپاي، ەكى ءجۇز بەتتەن كەيىن قايتارساق كۇشتىرەك بولماي ما؟
وسىلاي كەتە بەرەدى...
فيلمدەگى پروديۋسەر مەن جازۋشى اراسىنداعى كەزەكتى كەلىسپەۋشىلىكتە ايتىلعان مىنا ءبىر اۋىز ءسوز ماعان قاتتى ۇنادى: پەركينس ءوزىنىڭ جۇمىسىن اۆتوردىڭ ورنىنا جازۋ ەمەس، «كىتاپتى وقىرمانعا ەڭ جاقسى قالپىندا جەتكىزۋ» دەپ تۇسىنەدى.
«گەنيدىڭ» بىزگە بۇدان دا ۇلكەن ەسكەرتۋى بار.
ۆۋلف پەن پەركينس ەكى جىل بويى كىتاپپەن ءومىر سۇرەدى. تۇندە جۇمىس ىستەيدى. وتباسى كەيىنگە قالادى. پەركينستىڭ ايەلى وعان وتە اۋىر ءسوز ايتادى: «مۇنداي جازۋشى ومىردە ءبىر-اق رەت كەزدەسەتىن شىعار، بىراق قىزدارىڭنىڭ بالالىق شاعى دا ءبىر-اق رەت بولادى» دەپ جازعىرادى.
قالامگەر ۇلى كىتاپ جازۋ ءۇشىن بۇكىل ءومىرىن قۇربان ەتىپ وتكىزىپ الۋى ابدەن مۇمكىن.
ۆۋلف — تالانتتى، بىراق ەگويست; سۇيكىمدى، بىراق توزگىسىز; جومارت، بىراق قاتىگەزدىك جاساپ كەتەدى. دوسىن ەرەكشە قۇرمەتتەيدى، ارتىنان سوعان قارسى شىعادى. داڭق كەلگەن كەزدە پەركينس ونى «جاسادى» دەگەن ءسوز نامىسىنا ءتيىپ: «مەنى بالشىقتان يلەپ شىعارعانداي كورسەتەدى، مەن — تۋما تالانت، قۇداي قالاعان جازۋشىمىن!» — دەپ اشۋلانادى.
بۇل ءفيلمنىڭ سوڭى — ناعىز مەلودراما.
ەكەۋىنىڭ اراسى بۇزىلادى. ۆۋلف كەتەدى، باسقا باسپاعا اۋىسادى. اشۋ، نامىس، وكپە ارالاسادى. بىراق اجال جاقىنداعاندا ونىڭ سىرتقى كەلبەتى الدامشى دۇنيەدەن ارىلادى. ءولىم الدىندا، ومىردەن قوشتاسار ساتتە پروديۋسەر پەركينسكە جازعان سوڭعى حاتىندا ايتىلعان سوزدەردىڭ استىندا ءبىر-اق سەزىم قالادى: وكىنىش پەن العىس. داڭق داقپىرىمەن باسى اينالىپ، ايتقان اۋىر سوزدەرىنە وكىنەدى. پەركينستىڭ جاساعان ەڭبەگىنە راقمەت ايتادى، ءتىرى قالسا، جاقسىراق ادام بولىپ، ءتۇزۋ جولعا تۇسەتىنىن جازادى.
قالاي ويلايسىزدار، قازىرگى ۋاقىتتا جازۋشى مەن پروديۋسەر بىرلەسە قىزمەت ەتۋى كەرەك پە؟ ولار ءار تاراۋدى ۆۋلف پەن پەركينس سياقتى سويلەمىنە دەيىن وتىرىپ قاشاسا، بالكىم، نوبەل جاقتى توڭىرەكتەپ قايتاتىن قازاق رومانى جازىلاتىن شىعار؟
بۇل — ومىردە بولعان وقيعا.
پروديۋسەر پەركينس الەم تانىعان ءۇش كلاسسيك جازۋشىنى وسىلايشا دايارلاپ شىعارعان. بىرەۋى — ەرنەست حەمينگۋەي بولاتىن...
وقىپ قانا قويماي، كوزقاراس-پىكىرىڭىزدى جازىپ كەتىڭىزدەر. كەڭىنەن ويلاسايىق! قازاق جازۋشىسى نوبەل السىن دەسەك... مەنىڭشە، ءبىزدىڭ قوعامدا نوبەل جازۋشىعا ەمەس، پۋبليتسيستكە بۇيىراتىن سياقتى.
ماحات سادىق
Abai.kz
