كەشە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ ح قۇرىلتايىندا سويلەگەن سوزىندە: «قازاق ءتىلى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ مىزعىماس سيمۆولى، وتانىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى، ۇلتىمىزدىڭ ماڭگىلىك جانى رەتىندە قابىلدانۋى قاجەت. باسقا كوزقاراستىڭ بولۋى مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان قازاق تىلىنە سىيلاستىقپەن قاراۋ – بۇل ازاماتتىق، ادامي بورىش. ال پارىز قانشاما قاستەرلى بولسا دا، ونىڭ مىقتى نەگىزى بولۋى كەرەك», – دەدى. وسى ايتىلعاندى قالاي زاڭدىق تۇرعىدا ورىنداۋىمىز كەرەكتىگىن ايتىپ وتسەم.

ەل باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بۇل تالاپتى قازاقستان ازاماتتارىنا تاعى دا ءبىر ايتۋى ءسىز بەن بىزگە اتا زاڭدا بەكىتىلگەن قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل دەگەن باپتى ارقاشاندا ورىنداۋىمىز كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. ويتكەنى بۇل نورما 1995 جىلعى كونستيتۋتسيادا، سونداي-اق 2026 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ قولدانىسقا ەنگەن جاڭا اتا زاڭىمىزدىڭ 9-بابىندا دا مەملەكەتتىك ءتىل قازاق ءتىلى ەكەندىگى كورسەتىلگەن.

وسى كونستيتۋتسيا تالابىن ورىنداۋ قالاي جۇرۋدە نە قالاي ورىندالۋى كەرەك ەكەنىن، وسى كۇردەلى سۇراقتى ويلاعان كەزدە ماعان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالىق كەڭەسىنىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا ايتقان: «انا ءتىلىمىز مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندە سۇرانىسقا يە، ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدى، بولمىسىمىزدى شىرايلى دا شۇرايلى تۋعان ءتىلىمىز ارقىلى كورسەتەمىز. قازاق تىلىندە ءبىر اۋىز ءسوز ايتا الماۋ بىلىمسىزدىك پەن مادەنيەتسىزدىكتىڭ بەلگىسىنە اينالدى» دەگەن ءسوزى قاتتى اسەر ەتتى، نەگە دەيسىز عوي. بىزدە ءالى دە بيلىك تارماقتارىندا، قۇرىلتايدا، جوعارعى سوتىندا، كونستيتۋتسيالىق سوتتا، مينيسترلىكتەردە، مەملەكەتتىك ورگانداردا جوعارى لاۋازىمداردى اتقارىپ وتىرعان، بىراق مەملەكەتتىك تىلدە ءتىپتى قاراپايىم سوزدەردى دە ايتا المايتىن قىزمەتكەرلەر بار.

تۇيسىگى بار، تۇسىنگەن ادامعا بۇل – ەلباسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتەگىلەرگە قاتاڭ ەسكەرتۋى. سىزدەر قازاق ءتىلىن تەز ارادا ۇيرەنۋگە مىندەتتىسىزدەر، نە بولماسا ورنىڭىزدى بوساتىڭىزدار دەگەنى. سەبەبى زاڭدارعا سايكەس مەملەكەتتىك قىزمەتكە تەك قانا مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەن قازاقستان ازاماتى تاعايىندالادى.

بۇل تىلدەردىڭ قولدانىلۋىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرىن رەتتەيتىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءتىل تۋرالى» ارنايى زاڭنىڭ 4-بابىندا: «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى – قازاق ءتىلى. مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىڭ بۇكىل اۋماعىندا قوعامدىق قاتىناستاردىڭ بارلىق سالاسىندا قولدانىلاتىن مەملەكەتتىك باسقارۋ، زاڭ شىعارۋ، سوت ءىسىن جۇرگىزۋ جانە ءىس قاعازدارىن جۇرگىزۋ ءتىلى» دەپ كورسەتىلۋىمەن مىندەتتەلگەن.

دەمەك، جوعارىدا اتالعان تۇلعالار كونستيتۋتسيا مەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءتىل تۋرالى» زاڭعا سايكەس مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋگە جانە ءوز قىزمەتىن مەملەكەتتىك تىلدە جۇزەگە اسىرۋعا مىندەتتى. بۇل اتالعان تۇلعالاردىڭ ىسكەرلىك قازاق ءتىلىن شۇعىل تۇردە مەڭگەرۋى كەرەكتىگىن بىلدىرەدى. ولار ءوز بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ءتيىس، ال مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋگە تالپىنباعان جاعدايدا ءوز ەركىمەن قىزمەتىنەن كەتۋى نەمەسە بىلىكتىلىك تالاپتارىنا سايكەس كەلمەۋىنە بايلانىستى اتقاراتىن لاۋازىمىنان بوساتىلۋى قاجەت.

مەن بۇعان دەيىن دە ۇكىمەتكە، پارلامەنتكە جانە مينيسترلىكتەرگە ءبىر كۇندى تولىعىمەن مەملەكەتتىك تىلگە ارناۋدى ۇسىنعان بولاتىنمىن. ويتكەنى قازىرگى كەزدە قازاق ءتىلىن بىلۋگە تالپىنۋشىلار سانى ارتۋدا. كوپتەگەن ءتىل ۇيرەتۋ ورتالىقتارى اشىلۋدا، وسى ارقىلى ءبىز بارلىق ەتنوس وكىلدەرىنە، قازاق ازاماتتارىنا دا ەشكىمنىڭ كەلەمەجدەۋىنەن قورىقپاي، قىسىلماي جانە ۇيالماي قازاق تىلىندە سويلەپ ۇيرەنۋىنە مۇمكىندىك بەرەر ەدىك.

وسىنى ەسكەرە وتىرىپ، مەملەكەتتىك ءتىلدى قولداۋ نيەتىمەن ۇسىنارىم: ولاردىڭ ۇيالماي-قىزارماي مەملەكەتتىك تىلدە سويلەپ، ورتاعا ۇيرەنۋى ماقساتىندا پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «ۇلتتى ۇيىستىرىپ، مەملەكەتىمىزدىڭ ىرگەسىن بەكەمدەيتىن ەڭ ماڭىزدى فاكتور – مەملەكەتتىك ءتىل» دەگەنىن ناسيحاتتاۋ جولىندا بۇكىل قازاقستان اۋماعىندا ءبارىمىز ءبىر كۇندى بەلگىلەپ، سول كۇنى تەك قانا قازاق تىلىندە ارالاسىپ، جۇمىس جاساپ، سويلەسسەك، بۇل وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىمىزدى ارتتىرىپ، ءپاتريوتيزمدى كۇشەيتىپ، ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىن ءبىر شاڭىراق استىنا بىرىكتىرەر ەدى.

ۇلتتىق يدەولوگيا – قازاق تىلىنەن، دىلىنەن، قازاق حالقىنىڭ كونە تاريحىنان باستاۋ الادى. ەگەر ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز مىڭداعان جىلدار بويى قالىپتاسقان قازاق حالقىنىڭ ادەت-عۇرپىن، رۋحىن، ءتىلىن يدەولوگيانىڭ باستى تۇعىرى رەتىندە قابىلداسا، قازىرگى اۋمالى-توكپەلى زاماننان تەڭسەلمەي وتەمىز دەپ ويلايمىن.

ايىپقان مۇحاماديەۆ، زاڭ عىلىمىنىڭ كانديداتى

Abai.kz