مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ شۇعىل وتىرىسىندا «سامۇرىق قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى مەن «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق باسشىلارىنىڭ ۇستالۋىنا بايلانىستى مالىمدەمە جاسادى.

«كەشە ەلىمىزدىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى «سامۇرىق-قازىنا» قورى مەن «قازاقستان تەمىر جولى» كومپانياسى باسشىلارىنىڭ ۇستالعانى تۋرالى مالىمەت تاراتتى. اشىعىن ايتقاندا، بۇل – مەملەكەتتىك كومپانيالاردا جەمقورلىق بەلەڭ العانىن كورسەتەتىن اسا كۇردەلى جاعداي.

جالپى، زاڭ بويىنشا تەرگەۋ ماسەلەلەرىن جاريالاۋعا نەمەسە اشىپ كورسەتۋگە بولمايدى. ونىڭ ۇستىنە تەرگەۋ جۇمىسى دا ەندى باستالدى.

الايدا قازىردىڭ وزىندە مىنا نارسەنى انىق ايتۋعا بولادى: بۇل – ءبىز «زاڭ مەن ءتارتىپ» تۇجىرىمداماسىن جاريالاپ، ونى كونستيتۋتسيامىزدا مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن قوعام ءومىرىنىڭ باستى قاعيداتى رەتىندە بەكىتكەلى بەرى ءبىرتۇتاس جۇيەگە كىرەتىن مەملەكەتتىك كومپانيالاردا بولىپ تۇرعان سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى العاشقى ءىرى ءىس.

ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسى 15 ناۋرىزدا جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋم كەزىندە ءبىراۋىزدان قابىلداندى، 1 شىلدە كۇنى زاڭدى كۇشىنە ەندى. وسىلايشا، مەملەكەتىمىزدىڭ باس قۇجاتى ادىلەتتى تۇردە «حالىق كونستيتۋتسياسى» دەپ اتالدى.

كونستيتۋتسيانىڭ ەرەجەلەرى مەن باپتارىن بۇزۋعا، حالقىمىزدىڭ وسى قاسيەتتى قۇجاتىن كەلەمەج جاساۋعا، كەمسىتۋشىلىك كورسەتۋگە ەشكىمنىڭ دە حاقى جوق»، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

پرەزيدەنت كونستيتۋتسيانىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن ساقتاماعاندار «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىنا سايكەس قاتاڭ جازالاناتىنىن ايتتى.

«كونستيتۋتسيا – مەملەكەتىمىزدىڭ نەگىزگى زاڭى، بۇل – حالقىمىزدىڭ قۇقىقتىق تولقۇجاتى. سوندىقتان كونستيتۋتسيانى كۇلكى قىلۋ، ونىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن مەنسىنبەۋ حالقىمىزدى كەمسىتۋمەن بىردەي. ونداي ارەكەت جاساعاندار «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىنا سايكەس قاتاڭ تۇردە جازاعا تارتىلاتىن بولادى.

ماسەلە مەملەكەتىمىزدىڭ ابىرويى، قوعامنىڭ ۇلتتىق ينستيتۋتتارعا دەگەن سەنىمى، قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلى تۋرالى بولعاندا ءبىز، حالىق بيلىك ەتۋ وكىلدىگىن بەرگەن تۇلعالار، ۇلت مۇددەسىن قورعاۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتۋىمىز كەرەك، سول ءۇشىن قولىمىزدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋىمىز كەرەك. بۇل – ازاماتتىق جانە ساياسي بورىشىمىز.

«سامۇرىق-قازىنا» قورى ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق اكتيۆتەرىن باسقارادى، اۋقىمدى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرادى، اسا ءىرى شەتەلدىك كومپانيالارمەن جانە حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيدى.

تۇپتەپ كەلگەندە، كەز كەلگەن كەلىسىمنىڭ، سەرىكتەستىكتىڭ ارتىندا ۇزاق جىلدار بويى جاسالاتىن كوپتەگەن كەلىسسوزدەر، سونىڭ ىشىندە حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ ەلىمىزگە دەگەن ۇلكەن سەنىمى مەن مەملەكەتىمىزگە جۇكتەلگەن ناقتى مىندەتتەر تۇرادى»، - دەدى توقاەۆ.

قاسىم-جومارت توقاەۆ جەمقورلىقتى جويۋ ءۇشىن قابىلدانعان جانە قابىلداناتىن شارالار تۋرالى دا بارلىعىن حالىققا اشىق كورسەتىلىپ جاتقانىنا توقتالدى.

«تەك سوڭعى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە، ياعني 2023 جانە 2025 جىلدار ارالىعىندا 3 168 سىبايلاس جەمقورلىق بويىنشا قۇقىق بۇزۋشىلىق انىقتالدى، سونىڭ ىشىندە 2 165 قۇقىق بۇزۋشىلىقتى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر جاساعان، ال قالعانىن باسقا دا تۇلعالار، اتاپ ايتقاندا، كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور قىزمەتشىلەرى جاساعان. جالپى سوماسى – 248,2 ميلليارد دوللاردان اسادى.

وسى جىلدىڭ ون ايى ىشىندە 751 سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى قۇقىقبۇزۋشىلىق جاسالعان، سونىڭ 546-سىن – مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر، ال 205-ءىن وزگە دە تۇلعالار جاساعان، سونىڭ ىشىندە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور قىزمەتشىلەرى دە بار.

وسى ستاتيستيكادان كورىپ وتىرعانىمىزداي، ەلىمىزدەگى سىبايلاس جەمقورلىق احۋالى كۇردەلى بولىپ تۇر. بىراق ءبىز ەشنارسەنى دە جاسىرمايمىز، باسىن قۇمعا تىققان ستراۋستىڭ كەيپىنە تۇسپەيمىز.

ءبىز وسى سالاداعى ماسەلەنىڭ ءبارىن اشىق ايتامىز، جەمقورلىقتى جويۋ ءۇشىن قابىلدانعان جانە قابىلداناتىن شارالار تۋرالى دا ەشنارسەنى جاسىرماي، بارلىعىن حالىققا اشىق كورسەتىپ وتىرامىز. سول سەبەپتى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى باسشىلاردىڭ جىمقىرۋعا قاتىستى قۇقىق بۇزۋشىلىقتارىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى قىزمەتى باس پروكۋراتۋرامەن بىرگە جەدەل جانە ءجىتى تەكسەرەدى.

«وزىمىزدىكى» جانە «وزىمىزدىكى ەمەس»، ءتىپتى «بوتەن» دەپ بولۋگە مۇلدە جول بەرىلمەيدى. ويتكەنى كونستيتۋتسيادا زاڭ مەن سوت الدىندا ءبارى تەڭ ەكەنى انىق جازىلدى. ءبىز ءبارىمىز دە وسى زاڭعا باعىنۋىمىز كەرەك», - دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت پەن باقىلاۋشى ورگاندارعا سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردى بارىنشا ازايتۋ جونىندە ۇسىنىس بەرۋدى تاپسىردى.

«جوعارى لاۋازىمعا يە بولۋ – ارقاشان جانە ءاردايىم جۇكتەلەتىن جوعارى جاۋاپكەرشىلىكتى دۇرىس ءتۇسىنۋ دەگەن ءسوز. قوعامىمىزدا اتقاراتىن لاۋازىمىنا، سىڭىرگەن ەڭبەگىنە نە بولماسا تامىر-تانىستارىنا، سونىڭ ىشىندە تۋىستىق بايلانىستارىنا قاراماستان، ەشكىم دە زاڭنان اتتاپ كەتە المايدى. بۇل – مەن ءۇشىن مىزعىمايتىن، ياعني وزگەرمەيتىن ۇستانىم.

سوڭعى كەزدە ءبىز كەيبىر كەلىسىمدەر مەن شارتتاردى قايتا قارادىق. مەنىڭشە، ولارعا قول قويۋ قاتە شەشىم بولعان. بىراق بيلىكتىڭ كاسىپكەرلەرگە كەدەرگىلەر، توسقاۋىلدار جاسايتىن ويى دا، نيەتى دە جوق. كەرىسىنشە، ءبىز ولارعا ءاردايىم جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىپ جاتىرمىز جانە الداعى ۋاقىتتا دا سولاي بولادى.

ءبارىڭىز دە بىلەسىزدەر، مەن كەلەسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ شاعىن كاسىپكەرلىكتى تەكسەرۋگە ارنالعان تاعى ءبىر ءۇش جىلدىق موراتوري جاريالاۋ تۋرالى تاپسىرمامدى بەردىم. ەلىمىزدە بىرتىندەپ ورنىعىپ جاتقان «زاڭ مەن ءتارتىپ» قۇقىقتىق ستراتەگياسىنىڭ تۇپكى ءمانى دە – وسى: ادىلەتتىلىك قاعيداتىنا جانە زاڭ تالاپتارىنا ساي كومەككە مۇقتاج ادامدارعا، سونداي-اق كاسىپورىندارعا قولداۋ كورسەتۋ.

جاعداي قانشالىقتى كۇردەلى بولسا دا «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىىڭ اپپاراتى مەن مەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ، سونىڭ ىشىندە «قازاقستان تەمىر جولىنىڭ» جۇمىسى توقتاپ قالمايدى، ۇزدىكسىز جۇرە بەرەدى. مەملەكەتتىك كومپانيالارعا قاراستى بارلىق مەكەمەلەر قالىپتى تارتىپپەن جۇمىس ىستەپ جاتىر.

جالپى، بۇعان ەشقانداي سەبەپ تە جوق. كەرىسىنشە، جەمقورلىققا قارسى جۇرگىزىلىپ جاتقان كۇرەس ينۆەستورلار مەن نەسيە بەرۋشىلەردىڭ اتالعان ينستيتۋتقا دەگەن سەنىمىن ارتتىرىپ، ولاردىڭ مەيلىنشە ءتيىمدى، اشىق جانە جەمىستى جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سانايمىن.

باس پروكۋراتۋرا جالپى سوماسى 1,3 تريلليون تەڭگەدەن اساتىن زاڭسىز يەمدەنگەن اكتيۆتەردى قايتارعانىن ەسكە سالامىن. بۇل قاراجات 466 الەۋمەتتىك جانە ينفراقۇرىلىمدىق نىساننىڭ قۇرىلىسىنا جۇمسالدى.

قازىرگى تاڭدا 383 نىسان، سونىڭ ىشىندە مەديتسينالىق مەكەمەلەر، سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرى، مەكتەپتەر، سپورت كەشەندەرى سالىنىپ ءبىتتى. جۇمىس جالعاسا بەرەدى.

قالىپتاسقان جاعدايعا قاراعاندا، نىساندار قانشالىقتى ساپالى سالىنعانىن تەكسەرۋگە سەبەپ بار سياقتى. ويتكەنى نىسانداردىڭ، سونىڭ ىشىندە جولداردىڭ ساپاسى تالاپقا ساي بولمايتىن جاعداي ءجيى كەزدەسەدى.

دەگەنمەن وسى وقيعانىڭ ءوزى جەمقورلىققا قاتىستى قۇقىق بۇزۋشىلىقتار مەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ ەڭ وسال تۇسى، ياعني، باستى دەرتى ەكەنىن ايقىن كورسەتىپ وتىر.

وسى ورايدا، ۇكىمەت پەن باقىلاۋشى ورگاندار بيىل 24 قاراشاعا دەيىن سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردى بارىنشا ازايتۋ، كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورداعى كومپانيالار مەن ولاردىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىس ساپاسىن ايتارلىقتاي جاقسارتۋ جونىندە ماعان ۇسىنىس بەرسىن»، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت: «سىبايلاس جەمقورلىققا باتقان نيەتى تەرىس كىسىلەر – ءبىزدىڭ قاس جاۋىمىز. ولار قازىردىڭ وزىندە «حالىقتىق قۇرىلىس» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا زيان تيگىزۋدى ويلاپ ءجۇر»، - دەپ ايتتى.

«وزدەرىڭىزگە ءمالىم، قازىر ءبىز جاڭا تاريحي كەزەڭگە قادام باستىق. ەندى ءبىر ورىندا تۇرىپ قالۋعا، بۇرىنعى جەتىستىكتەردى مىسە تۇتىپ، ارقانى كەڭگە سالۋعا حاقىمىز جوق. ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ ىسىندە جالقاۋلىق پەن سەلقوستىققا بوي الدىرۋعا بولمايدى.

ال سىبايلاس جەمقورلىققا باتقان نيەتى تەرىس كىسىلەر – ءبىزدىڭ قاس جاۋىمىز. ولار قازىردىڭ وزىندە «حالىقتىق قۇرىلىس» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا كەدەرگى كەلتىرىپ، زيان تيگىزۋدى ويلاپ ءجۇر. ءبىز بۇعان، البەتتە، ەشقاشان جول بەرمەيمىز.

بارلىق الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم نىساندارى، سونىڭ ىشىندە جولدار، اۋەجايلار، ەمحانالار، وڭالتۋ ورتالىقتارى، شىعارماشىلىق ۇيلەرى، مەكتەپتەر مەن سپورت كەشەندەرى ساپالى سالىنۋى كەرەك. بۇل – مۇلتىكسىز ورىندالۋعا ءتيىس تالاپ.

مەملەكەت قارجىسىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن ارنايى مەملەكەتتىك كوميسسيا قاداعالايدى. ونىڭ قۇرامى كەلەسى اپتانىڭ باسىندا جاريالانادى. وسىلايشا، ءبىز حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدى جانە ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋدى كوزدەيتىن تۇپكى ماقساتىمىزدى جۇزەگە اسىرۋدى باستايمىز.

وسى ىستە كونستيتۋتسيامىزدا بەكىتىلگەن زاڭ، ادىلەتتىلىك جانە ءتارتىپ قاعيداتتارى اينىماس تەمىرقازىعىمىز بولادى. ارينە، بۇل جول وڭاي بولمايدى. ءتىپتى ءتۇرلى قيىندىقتار دا كەزدەسەتىنى انىق. حالقىمىز «جول مۇراتى – جەتۋ» دەپ بەكەر ايتپاعان. سوندىقتان تاباندىلىق تانىتىپ، العا قويعان ماقساتتارىمىزعا مىندەتتى تۇردە قول جەتكىزەمىز», - دەدى پرەزيدەنت توقاەۆ.

Abai.kz