قازاقستان – سان عاسىرلىق كوشپەندىلىك پەن وتىرىقشىلىقتىڭ، شىعىس پەن باتىستىڭ، ءتۇرلى مادەنيەتتەر مەن تىلدەردىڭ توعىسقان مەكەنى.

بۇل كەڭىستىكتە قالىپتاسقان قوعامدىق مىنەز-قۇلىقتى ءبىر عانا ولشەممەن باعالاۋ مۇمكىن ەمەس. ءار ەتنوستىڭ تاريحي جولى، تۇرمىس سالتى، دۇنيەتانىمى بار; سونىمەن بىرگە ولاردى بىرىكتىرەتىن ورتاق ازاماتتىق الاڭ، ورتاق قۇندىلىقتار جۇيەسى قالىپتاستى. قازاقستانداعى وزبەك، كارىس، ۇيعىر جانە نەمىس قاۋىمدارىنىڭ مىنەز-قۇلىق ەرەكشەلىكتەرىن شامامىز جەتكەنشە ءسوز ەتكەندە، جالپىلاما ستەرەوتيپكە ەمەس، مادەني تاجىريبەنىڭ ساباقتاستىعىنا، الەۋمەتتىك ورتاداعى بەيىمدەلۋگە نازار اۋدارۋ ماڭىزدى، - دەپ ويلايمىز.

وزبەك قاۋىمى: ەڭبەك پەن قاۋىمشىلدىق ءداستۇرى

قازاقستانداعى وزبەك ەتنوسىنىڭ قوعامدىق مىنەز-قۇلقىندا ەڭ الدىمەن ەڭبەكقورلىق پەن قاۋىمشىلدىق ايقىن كورىنەدى. ساۋدا-ساتتىق، ەگىنشىلىك، قولونەر سالالارىنداعى بەلسەندىلىك – عاسىرلار بويى قالىپتاسقان تاجىريبەنىڭ جالعاسى. وزبەك وتباسىلارىندا ۇلكەنگە قۇرمەت، تۋىستىق بايلانىستى ساقتاۋ، كورشىلىككە جاناشىرلىق تانىتۋ سياقتى قۇندىلىقتار باسىم. وسى مىنەز-قۇلىق قالا مادەنيەتىندە دە، اۋىلدىق ورتادا دا كورىنىس تابادى. داستارقان باسىنداعى ادەپ، قوناقجايلىق، سوزگە ۇستامدىلىق – وزبەك قاۋىمىنىڭ الەۋمەتتىك قاتىناستارداعى جۇمساق، دەگەنمەن بەرىك ۇستانىمىن اڭعارتادى. سونىمەن بىرگە، قازاقستاندىق ورتادا وسكەن جاڭا بۋىن وزبەك جاستارى ءبىلىم مەن كاسىپكەرلىككە ۇمتىلىپ، ءداستۇر مەن زاماناۋي ءومىر سالتىن ۇيلەستىرۋگە تالپىنۋدا.

كارىس قاۋىمى: ءتارتىپ پەن بىلىمگە قۇرمەت

كارىس ەتنوسىنىڭ قازاقستانداعى تاريحى اۋىر كەزەڭدەرمەن ساباقتاس. سول تاريحي سىناقتاردان وتكەن قاۋىمنىڭ مىنەز-قۇلقىندا تارتىپكە، ۇيىمشىلدىققا جانە بىلىمگە دەگەن ەرەكشە قۇرمەت قالىپتاستى. كارىس وتباسىلارىندا ۋاقىتتى ءتيىمدى پايدالانۋ، جاۋاپكەرشىلىك، ۇقىپتىلىق جوعارى باعالانادى. وسى قاسيەتتەر ولاردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىندا، عىلىمدا، مەديتسينادا، بيزنەستە تابىستى بولۋىنا ىقپال ەتتى. قوعامدىق قاتىناستاردا كارىس قاۋىمى سابىرلى، اشىق داۋدان گورى كەلىسىمگە كەلۋدى ءجون سانايدى. ۇلكەنگە ىزەت، كىشىگە قامقورلىق كورسەتۋ – وتباسىلىق تاربيەنىڭ وزەگى. قازاقستاندىق كەڭىستىكتە كارىس مادەنيەتى ۇلتتىق ادەت-عۇرىپتى ساقتاي وتىرىپ، كوپەتنوستى قوعاممەن ۇيلەسىمدى ءومىر ءسۇرۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ كەلەدى.

ۇيعىر قاۋىمى: مادەني سەرگەكتىك پەن كاسىپكەرلىك

ۇيعىر ەتنوسىنىڭ قوعامدىق مىنەز-قۇلقىندا مادەني سەرگەكتىك پەن ومىرگە قۇشتارلىق ايقىن بايقالادى. مۋزىكاعا، بي مەن ءسوز ونەرىنە جاقىندىق، مەرەكەلىك داستۇرلەردى ساقتاۋ – ۇيعىر قاۋىمىنىڭ رۋحاني بولمىسىن بايىتادى. ساۋدا مەن شاعىن كاسىپكەرلىككە يكەمدىلىك، قوناقجايلىق، قارىم-قاتىناستاعى اشىقتىق – كۇندەلىكتى ومىردە كورىنەتىن سيپاتتار. ۇيعىر وتباسىلارىندا ۇرپاقتار ساباقتاستىعى، ءتىل مەن ءداستۇردى ساقتاۋ ماڭىزدى ورىن الادى. قازاقستاندىق ورتادا ۇيعىر قاۋىمى ەتنيكالىق بولمىسىن ساقتاي وتىرىپ، جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتارعا بەلسەندى تۇردە ارالاسىپ كەلەدى. بۇل مىنەز-قۇلىق مادەني الۋاندىقتى بايىتىپ، قوعامدىق ومىرگە سەرپىن بەرەدى. شەتتەن كەلىپ جاتقان ءبىزدىڭ قازاق قانداستارىمىزعا، - نەگە كەلدىڭدەر دەپ قازاقتاردىڭ اتىنان ايتا بەرمەڭدەر، قۇرمەتتى اعايىندار! تالاي رەت جول جۇرگەندە ەستىپ قالدىق.

نەمىس قاۋىمى: ۇقىپتىلىق پەن جاۋاپكەرشىلىك

قازاقستانداعى نەمىس ەتنوسىنىڭ مىنەز-قۇلقىندا جۇيەلىلىك، ۇقىپتىلىق جانە جاۋاپكەرشىلىك ايقىن سەزىلەدى. تاريحي تاعدىردىڭ قيىن كەزەڭدەرى بۇل قاۋىمدا تارتىپكە، ءوز ەڭبەگىنە ادال بولۋعا دەگەن بەرىك ۇستانىم قالىپتاستىردى. نەمىس وتباسىلارىندا جوسپارلاۋ، كەلىسىمگە بەرىكتىك، سوزگە توقتاۋ سياقتى قاسيەتتەر جوعارى باعالانادى. قوعامدىق ومىردە ولار كوبىنە تىنىش، بىراق ناتيجەلى ارەكەت ەتۋدى ءجون كورەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى، ينجەنەرلىك سالا، بىلىمدەگى ۇلەسى – وسى مىنەز-قۇلىقتىڭ جەمىسى. قازاقستاندىق قوعامدا نەمىس قاۋىمى ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك پەن كاسىبي مادەنيەتتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ كەلەدى.

ورتاق كەڭىستىك جانە ازاماتتىق مىنەز-قۇلىق

جەكەلەگەن ەتنوستاردىڭ مىنەز-قۇلقىن سيپاتتاۋ – ولاردى جەكەلەپ كورسەتۋ ەمەس، كەرىسىنشە، ورتاق كەڭىستىكتەگى الۋاندىقتى ءتۇسىنۋ. قازاقستاندىق قوعامدا ەتنوستىق ەرەكشەلىكتەر ۋاقىت وتە كەلە ازاماتتىق بىرەگەيلىكپەن ۇشتاسىپ، جاڭا ساپاعا يە بولدى. بۇگىندە «قازاقستاندىق مىنەز-قۇلىق» دەگەن ۇعىم قالىپتاسىپ كەلەدى: ول – زاڭعا قۇرمەت، بەيبىتشىلىككە ادالدىق، ەڭبەكتى قادىرلەۋ، ءوزارا سىيلاستىق. بۇل قاسيەتتەر ءار ەتنوستىڭ مادەني تاجىريبەسىنەن ءنار الىپ، ورتاق قۇندىلىققا اينالدى.

ستەرەوتيپتەن سانالى تۇسىنىككە

ەتنوستىق مىنەز-قۇلىق تۋرالى ءسوز ەتكەندە، قاراپايىم ستەرەوتيپكە ۇرىنباۋ – نەگىزگى تالاپ. ءار قاۋىمنىڭ ىشىندە سان الۋان تاعدىر، ءتۇرلى كوزقاراس، ءارتۇرلى ءومىر سالتى بار. سوندىقتان، مىنەز-قۇلىقتى «وسىلاي بولۋى ءتيىس» دەپ شەكتەۋ دەمەيىك، تاريحي-الەۋمەتتىك ۇدەرىستەردىڭ ناتيجەسى رەتىندە قاراستىرعان ءجون.

قازاقستانداعى وزبەك، كارىس، ۇيعىر جانە نەمىس ەتنوستارىنىڭ مىنەز-قۇلقى – ەل تاريحىنىڭ، ورتاق كەڭىستىكتىڭ، ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ جەمىسى. ولاردىڭ ارقايسىسى قوعامدىق ومىرگە وزىندىك رەڭك قوسىپ، ەلدىڭ مادەني، ەكونوميكالىق، رۋحاني دامۋىنا ۇلەس قوسۋدا. ال وسى الۋاندىقتى بىرىكتىرىپ تۇرعان قۇندىلىق – بەيبىتشىلىك پەن ءوزارا قۇرمەت. بۇل قۇندىلىق ساقتالعان جەردە مىنەز-قۇلىق ايىرماشىلىعى ءبولىنۋدىڭ ەمەس، بايىتۋدىڭ وزەگىنە اينالادى.

بەيسەنعازى ۇلىقبەك،

قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى

Abai.kz