اق كوبىككە ورانىپ،
تولقىنى توقسان بۇرالىپ،
ارىقتاي اققان ارنالى،
جامبىل ءبىر جىر جىرلاسىن.
جۇرت حيكايا تىنداسىن،
وتەگەن باتىر تۋرالى.
حيكايا ەمەس بۇل ءوزى،
ءوز جانىمنان شىعارعان،
ەسىمدە جوق وسى جىر –
قايدان، قالاي الىنعان.
مۇنى، ىزىڭداپ دالادان، –
جىرلاعان، ەسكەن جەل ماعان.
بۇل جىردى مەن ەستىگەم –
تاعى قۇلجا ۇنىنەن.
بۇل جىردى مەن ەستىگەم –
بۇلبۇلدىڭ ءتəتتى كۇيىنەن.
بۇل جىردى مەن ەستىگەم –
ەر وتەگەن تۋرالى،
ساڭقىلداپ شىڭنىڭ قىرانى،
اڭىز ەتكەن كۇنىنەن.
بۇل جىردى مەن ەستىگەم –
تۋلاعان تولقىن دوڭىنەن.
بۇل جىردى مسن ەستىگەم –
شەبىنەن، دالا گۇلىنەن.
بۇل جىردى مەن ەستىگەم –
جۇلدىزدىڭ اققان كوگىنەن.
بۇل جىردى مەن ەستىگەم –
ورىنەن وسكەن جەلىنەن.
بۇل جىردى مەن ەستىگەم –
ساي-سالانىڭ شەگىنسن.
بۇل جىردى مەن ەستىگەم –
بەزىپ ءجۇرىپ اۋىلدان.
بۇل جىردى مەن ەستىگەم –
جىرشىدان، اقىن، قاۋىمنان.
جىلدى اينالىپ، جىل وزىپ،
وتەگەن ءولىپ، قول ءۇزىپ،
ساپار شەكتى كەلمەستەي.
الايداعى تاريحتىڭ،
اۋزىندا حالىقتىڭ –
اڭىز قالدى ولمەستەي.
سول تۋرالى، مىنەكەي،
دومبىرانى سويلەتەم.
وتەگەندى ماداقتاپ،
جىرعا قوسىپ تەربەتەم.
حالىق ايتقانىن قوستايمىن،
ارتىق ءسوزدى قوسپايمىن،
جىرىمدى جەلشە گۋلەتەم.
«حالىق ايتسا، قالىپ ايتپايد»
مەن دە سونان اسىرمان.
شىنايى بەرگەن تۇلعا ەدى،
كەلە جاتقان عاسىردان.
جازدىڭ جىلى ءتۇنى ەدى،
وتەگەننىڭ تۋى،
جەتىسۋ ەد مəۋلەتى.
سىرىمبەت ەد əۋلەتى،
دۋلات ەدى رۋى.
ءتۇننىڭ جەلى بەسىك بوپ،
تەربەتكەن بوبەك ۋىزدى،
قاسارا بىتكەن ماڭدايدان،
جان ەدى قوس ءمۇيىزدى.
بالا جاستان əلپەشتەپ،
باققان ونى گىل كىسى ەد.
قاسارا بىتكەن قوس ءمۇيىز،
باتىرلىقتىڭ بەلگىسى ەد.
جەڭىلمەس جالىن بوپ وسكەن،
اقىلعا، كۇشكە، بولجاۋعا،
تارتقان سىمداي تال بويى،
ۇقساعان تاعى قۇلجاعا،
ءوستى باتىر تۇلعالى،
جولبارىستاي قارۋلى،
قىراندايىن قىراعى،
ارىستانداي ايبارلى.
ءجۇز كىسىنىڭ ىشىندە،
ول ءبىر جۇرگەن دۇلەگەي،
ءبىر ءوزى باتپان بىرەگەي.
اڭ اۋلاۋدا، بəيگىدە.
اتاعى شىققان əيگىگە.
جان ەدى ءبىر دۋماندا
جابىقپاعان جالعاندا.
مەيرىمدى انا يەتىن،
بوبەگىن ءسۇيىپ، ءورىمىن.
سونداي-اق و دا سۇيەتىن،
كوشپەلى قازاق ءومىرىن.
جەتىسۋ قازاق قونىسى ەد،
مامىعى مايدا ورالعان،
كۇندەر بولعان ءبىر كەزدە
سول جەر قانعا بويالعان.
ءبىر كەزدەردە الاكوز –
بولعان سول جەر ايماعى.
ۇرىس، قاعىس بولعان كەز.
قىرعىز، قازاق، قالماعى.
نايزا ۇشتالىپ تۇلپارلار،
جورتىپ، جەبە جارقىلدار.
كۇندەر بولعان ولىككە،
قارا قارعا قارقىلدار.
ون سەگىزىنشى عاسىردا،
دالادا، قىردىڭ باسىندا،
اق جاعالى، جەز توپشى،
پاتشا جورىق اشۋدا.
دۇرە سوعىپ دۇرىلدەپ
بۇلدىرگەن ەلدى بىرىندەپ،
اتۋعا دا اسۋعا.
كوشپەلى ەلدى قىرعانداي،
بۇزىپ، قىرىپ، ورتەدى.
ول كۇن قارا بورانداي
بولىپ كەتتى ەرتەگى.
ەمىرەنگەن دالا كۇڭىرەنىپ،
جايلاۋلاردا، تاۋلاردا –
جەتىسۋ بويى تەبىرەنىپ،
قۋىرىلعان پاتشا، حاندارعا.
وتەگەن سوندا ويقاستاي،
تالابىنان تايماستاي،
ىزالانىپ، ەرشىگىپ،
تۇلىبى تولا تەرشىگىپ،
بۇل ءورت وعان بولمادى،
حالىقپەن بىرگە جانباستاي.
كۇشىنەن بىراق تانبادى،
سۋارىلعان الماستاي.
جۇرت بىلمەگەندى ول ءبىلدى،
بولارىن سەزدى əلەمەت.
پاتشا تىگىپ ورداسىن،
حالىقتىڭ بۇزىپ قورداسىن،
قان توگەرىن كەرەمەت،
جۇرتتان بۇرىن ول سەزدى.
قايعىعا حالىق تۇسەرىن،
پاتشا الدىندا باس ءيىپ،
حانداردىڭ انت ىشەرىن.
وتەگەن سەزدى حانداردىڭ،
ارام، پاسىق نيەتتەرىن،
حالىقتى ساتىپ، پاتشانىڭ،
كيەرىن شەنىن، شەكپەنىن.
ەر وتەگەن ولاردان،
قورىقپادى – شىنىقتى.
ۇزاق ساپار شەگۋگە،
دايىندادى جورىقتى.
جيناپ بولىپ نوكەرىن،
جارقىلدادى ول قىرانداي.
باتىر بارلىق حالىقپەن
اقىلداستى، ۇرانداي:
«ارىنىم – باتىر ارىنى،
دابىلىم – حالىق دابىلى»،
اق جاعالى پاتشانىڭ،
جاقىنداپ تۇر جورىعى.
جەتىسۋعا جەندەتتىڭ،
تۇسكەلى تۇر قۇرىعى.
جەتسە جەندەت نوكەرى،
حالىقتىڭ ءسوزسىز قۇرۋى.
ايدان انىق قان قىلىپ،
ۇل، قىزدى تۇتقىن قىلۋى.
مالدى ايداپ، جەردى الىپ،
تايالدى قۋىپ شىعۋى.
ولار كەلىپ حالىقتى،
كوك وسپەيتىن جەرگە ايدايد،
كورمەستەي عىپ جارىقتى،
كۇن تۇسپەيتىن جەرگە ايدايد،
كۇنگە قاقتاپ، كوكتەمدە،
سۋ تۇسپەيتىن جەرگە ايدايد،
اسپاندا ىستىق كۇن شىجىپ،
جەل ەسپەيتىن جەرگە ايدايد،
ساعىم ويناپ، قۇم قايناپ،
ۇيلەسپەيتىن جەرگە ايدايد،
سونداي جەرگە شىجىعان
كىم بارعىسى كەلەدى.
بارعان ادام ول جەرگە،
جاپان تۇزدە ولەدى.
جەردى، سۋدى پاتشا الاد –
جۇرەگىم سونى بىلەدى.
اۋىلدى اپات كۇتىپ تۇر،
نار تəۋەكەل جەتىپ تۇر.
العا قاراپ اڭقىلداق –
كۇتۋدىڭ نە كەرەگى؟
كىم بەلسەنەد، كəنەكەي،
كۇشىن جيناپ جورىقتا؟
ۇيىرىنەن ايداتىپ،
تۇلپار اتىن بايلاتىپ،
قايسىڭ ءəزىر شىعۋعا،
وتەگەنمەن جورىققا؟
وتەگەننىڭ تالابى،
مايداننان كۇتپەيد باعانى.
كەلگەن كەزدە كەزەگى،
دۇنيە ءجۇزىن كەزەدى.
قارا قازان، سار بالا،
قامى ءۇشىن قامدانا
قونىسقا جەر ىزدەيدى:
«مەن تابامىن – تابامىن،
بۇلاق اققان جەرلەردى،
كوگى كوكتەپ، گۇل جارىپ
قۇراق اتقان جەرلەردى.
ءتورت تۇلىككە ىڭعايلى،
تولقىن كولى، توعايلى،
كوگىنەن نəۋبەت، جەردەن نۇر،
قۇلاپ جاتقان جەرلەردى
جۇت بولعىزباي، قۇت قونعان،
قوي ۇستىنە بوز تورعاي،
جۇمىرتقالاپ، باق قونعان،
سۇيىكتى قازاق حالقىنا،
ۇناپ جاتقان جەرلەردى».
وتەگەن قاراپ جاتپادى،
پايداسىز ءسوز ايتپادى.
ۇرانداپ ەلدى شاقىردى،
باتىر كىرىپ قاقپادى.
ەلۋ جىگىت بسل بايلاپ،
ماقۇلداسىپ، ىڭعايلاپ
اقىلعا ايتقان توقتادى.
ۇرىس، كەرىس توقتالىپ،
ناسىرعا – ايعاي شاپپادى.
قاي ۇيدەن كىم شىعادى،
ساناپ جۇرتتى ساپتادى.
وتەگەن باستاپ بۇل ءىسىن،
جورىققا ونى-مۇنىسىن،
ەكى جىلعا جەتكەندەي –
ەتىپ بال، شاي، كۇرىشىن،
ءبولىپ ءۇيىر جىلقىسىن،
جىبەك جال ءتۇلپار بۇلدىسىن،
قىزدىڭ سۇلۋ، قۇندىسىن،
جىگىتتىڭ بالۋان، ءىرىسىن،
تاڭداپ اپ جەر تولەجىپ
وتكىر كوزبەن جەر ءسۇزىپ،
تۇلپارىنىڭ تۇياعى
ساز بالشىقتاي تاستى ەزىپ،
جونەلدى باتىر جورىققا،
نوكەرىمەن تۇزەپ ءجۇرىسىن!
جورتقان جولدىڭ شاڭداعى،
اق بۇلتتايىن الىسقا،
بۇرقىراپ اتىپ جول تارتتى،
قىتاي جاق، كۇن شىعىسقا.
ءجۇردى ولار جورىقتا
جول تارتقانداي مەككەگە،
تاۋدان، قۇزدان، وزەننەن
كەزدەستى تالاي وتۋگە.
جۇرە-جۇرە وزدەرى
التىن كۇننىڭ اياسى،
كورىندى تۇسكەن قاراسى،
جاقىندادى پەكينگە.
ول جەردىڭ ميۋا، جەمىسى –
كۇنگە كۇيىپ قابىسقان.
دالاسىندا ءجۇر كىسى –
بۇگىلىپ جەرگە جابىسقان.
ۇلتاراقتاي ولكەسى،
ادامى كوپ، جەرى تار،
وتەگەننىڭ كوزىنە،
كورىندى ول جەر – قىسپاق جار.
ءولىپ-ءوشىپ ونداعى ەل –
كۇرىش ەككەن القىنا.
قىتايدا قونىس بولمادى،
قونىستار قازاق حالقىنا.
جىگىتتەر شاڭعا شالدىعىپ،
ازاپ تارتتى، ءتۇن قاتتى،
ول جەردەن قونىس تابا الماي،
ىزىنشە كەرى جول تارتتى.
سايلى، قۇزدى تاۋلاردى،
جۇلدىزدى ءتۇندى تاپتادى،
وتەگەننىڭ نوكەرى،
سوندا دا قاجىپ قايتپادى.
ەرەۋىل ەرلەر ەرىسىپ،
جەتتى جورتىپ ەدىلگە،
ورتەنىپ كۇن باتقان كەز،
قان تولقىندى ەدىلدە.
كوڭىلسىز ەدىل بويلارى،
ەرلەردى حۇپ المادى،
تۇنجىراڭقى ايماعى،
جابىرقاڭقى جان-جاعى
ول كەز رەسەي پاتشاسى،
ەدىلگە بۇعاۋ سالعانى،
سەزىلدى ەزىپ زارلاتقان،
سالعانى ەلگە نايزانى.
وسىدان باستاپ پاتشانىڭ،
تىگىلدى وردا، ىرگەسى،
كوشپەلى قازاق ەلىنە،
ول وردا بولدى تۇرمەسى.
اراندايىن اشىلدى،
قورقاۋ پاتشا قۇلقىنى،
قىزدى كۇڭ عىپ زارلاتىپ،
ايداپ الدى جىلقىنى.
ونان دا ءəرى العالاپ،
وتەگەن باتىر ايقايلاپ،
ءتۇستى سىپىرا جورتۋعا،
دابىل ۇرىپ جارقىلداپ
تاعى تاۋ، قۇز جول توسىپ،
الدىندا جەل اڭعىلداپ،
ءۇيسىز-كۇيسىز وتەگەن،
جيھان كەزىپ ەرتەدەن،
كەشكە دەيىن سالپىلداپ.
سۋىققا توڭىپ قىستى كۇن،
قوبىزىنداي قورقىتتىڭ
بەزىلدەيدى قالتىلداپ.
تاڭ اتىپ، كۇن باتقانشا،
جۇلدىز ءسونىپ جاتقانشا،
جەل اۋدارعان قاڭباقتاي،
جورتۋىلدا جورتاقتاي
اتتىڭ باسىن تارتپادى.
سۋ سۋالىپ، شەپ قۋارىپ،
كۇن جەر كونىن قاقتادى.
سول جەردىڭ بارىپ شولىنە،
وتەگەن قازاق ەلىنە،
قونىستار جەردى تاپپادى.
اتتىڭ باسىن دوعارىپ –
تويعىزىپ، جەمدەپ سۋارىپ،
وتەگەن ەندى بەت قويدى،
اقتوبەگە قايتقالى.
قىلىشتارى جارقىلداپ،
ەر-تۇرمانى جالتىلداپ،
جورىتقاندا جەر تارپىپ،
ويناقتادى اتتارى.
باسىپ ءوتتى بەلىنەن،
تالاي اسقار قۇزداردىڭ،
ەستىلدى ءۇن كولىنەن،
قاناتى تالعان قازداردىڭ،
جەر تانابىن قۋىرىپ،
ساربازدارى سەرىلدى.
ءبىر ۋاقىتتا جارقىراپ،
اقتوبە دە كورىندى.
كوزبەن شالىپ سول كەزدە،
قارا جولدان قيىردى،
شالقىعان وزەن بويىنا،
ءۇي تىگۋگە بۇيىردى.
وزەن اعىپ كۇرىلدەپ،
ساي-سالانى، دالانى –
الىپ جاتتى گۋىلدەپ.
سوقتى سالقىن سامالى،
ساپىرۋلى سار قىمىز،
مۇرىن جارىپ بارادى.
جىگىتتەردىڭ وتىرعان،
اشىلدى سوندا-اي قاباعى.
ءتىل قاتپادى وتەگەن،
ۇشتاسىپ ويدىڭ ساباعى.
قۇستاي ۇشىپ ۇشقىر وي،
كوزدىڭ دە شىرىمىن المادى.
«Əيەلىمدى الىستا،
وكسىتىپ ۇيدە قالدىردىم.
جاپان تۇزدە جول شەگىپ،
قورقىتتاي-اق قاڭعىردىم.
كۇن كۇركىرەپ اسپاندا،
ناجاعاي ويناپ جاتسا دا،
جانارىمدى جاندىردىم.
مەن حالقىمدى سۇيەمىن،
وعان قونىس تابارمىن،
شالقىپ جاتقان شالعىننىڭ
شۇرايلى جەرىن الارمىن»، –
وتەگەن وتىر تۇنجىراپ.
دەگەن ويدا ماۋجىراپ،
ءتۇن كورپەسىن تۇيىقتاپ،
ءۇنسىز دالا، كوك شاتىر،
استىندا اسپان جۇرت جاتىر،
جىگىتتەر قالدى ۇيىقتاپ.
كوكتەگى نəزىك التىن اي،
قۇلىنداي سۇلۋ ايقىن اي،
جۇلدىزدى كوگىن جايلاۋىن،
جايلاعان جانىپ جارقىراي.
تىنىشى كەتە جىبىرلاپ،
سويلەسكەندەي سىبىرلاپ،
جۇلدىز بەن جۇلدىز قالتىراي.
ءبىر ۋاقىتتا سىرىلداپ،
ءشوپتىڭ باسى شۋىلداپ،
ەسكەندەي جەل ىشقىنىپ،
جۇرت تا شوشىپ وياندى،
اتتارداعى پىسقىرىپ،
جۇرت ءۇرپيىپ تۇرىستى،
ءبىر-ءبىرىنس ىعىستى،
مۇرىن جارعان كۇلىمسى،
سەزدى ءبىر جات ءيىستى.
ءيىس مۇرىن جارعانداي،
قوڭىرسىپ كيىز جانعانداي،
جىگىتتەر كوزگە جاس الدى،
شىن ءبىر سۇمدىق بولعانداي.
كەيبىرەۋى – ويبايلاي،
ايدالادا قالعانداي.
جۇرەكتەرى قىسىلدى،
تارىلىپ دەم العانداي.
جىگىتتەر تۇرىپ دۇرلىگىپ،
ءبىر-بىرىنە تىعىلىپ،
بىرەۋى سوندا سويلەدى:
«بىزدەر بولدىق سور ماڭداي،
وسى ءتۇن ەستەن تانعانداي،
سەكىلدەنىپ سەزىلدى،
قۇرىعىن اجال سالعانداي».
قۇرالايدى كوزگە اتقان،
وتەگەن مەرگەن تولعانباي.
قورقۋدى ەش ويلانباي.
تۇردى جالعىز سەسكەنبەي،
تۇلىپتان شىققان تۇلعاسى،
مايداندا قانات جايعانداي.
ول سابىرلى داۋىسپەن،
جىگىتتەرگە ءتىل قاتتى،
ءيىستى سەزىپ تۇرعانداي:
«بۇل كۇلىمسى ءزəرلى ءيىس،
ايداھاردىڭ ءيىسى.
بولار جىلان ورداسى،
قورقىنىش ەمەس مۇنىسى.
تويىپ ۇيىقتاپ ايداھار،
جاتقان شىعار، ساسپاڭىز،
نە بولسا دا كۇتەلىك،
جىگىتتەر، قورقىپ قاشپاڭىز!
ءزəرلى اش جىلان بولسا ەگەر،
ايبات شاشىپ شابار ەد.
نار تارپىعان شىبىنداي،
ءبىزدى جالماي جارار ەد.
بىزگە ايبات شاشپاسا،
وسى جەردە بولالىق،
اشىق اسپان استىندا،
تىنىعىپ دەم الالىق».
كۇنشىعىس جاق ورتكە ۇساپ،
كۇن شىعاردا قىزاردى.
«كورىپ تۇرمىن – قوزعالدى،
ايداھاردى ۋ-ءزəرلى».
جىگىتتەر دە قالشىلداپ،
قالمايدى ۇرەي-ۇرەيدەن.
كۇن دە شىعىپ، تاڭ اتتى،
قورقىنىش، بىراق، تىم قاتتى،
تۇنەرىڭكى تۇنىڭنەن،
بىرىنە-ءبىرى تىعىلىپ،
جۇرت قىسىلىپ جانشىلدى،
وسقىرىپ، ءزəردى سەزگەندەي.
ات قۇلاعىن شانشادى،
قارا تەرگە شومىلىپ.
قارا جەرگە قان ءسيدى،
وتەگەن باتىر بۇقپاستان،
قورقىپ-ساسىپ جاتپاستان،
اتىنا ءمىندى ارشىنداپ،
شىمىرىگىپ قاس قاقپاستان.
بىتىمگە كەلەر كىسىدەي،
وتەگەن باتىر ساسسىن با،
ايداھارعا تۇپ-تۋرا
قارسى ءجۇردى بەت بۇرا.
باراتقانداي سەكىلدى،
تاقسىر قارسى تاقسىرعا.
ىسقىرعاندا ايداھار،
تىزە بۇكتى جاس تۇلپار،
وتەگەن بارىپ ايقاستى،
وتەگەن جەلدەي دەم الىپ،
ايداھار مىڭ بۇرالىپ،
اۋىزدان جالىن، وت شاشتى.
قوزعالعان تاۋداي قالتىراپ،
نايزاعايداي جارقىراپ،
تولقىندايىن تاۋلانىپ،
قومداندى جىلان قوس باستى.
شۇبارلانا شابىنىپ،
كۇن كوزىنە شاعىلىپ،
جىلتىراپ əينەك قوس كوزى،
شاتىنادى جارىلىپ.
شاتىناتا جار تاستى.
وتەگەن سوندا باپتانا،
قارۋلانىپ قاتتانا،
تۇلىپتان تۇگى شىقتى دا،
تۇلپارىنىڭ قوس كوزىن
ءبىر قولىمەن جاپتى دا،
شامىرقانىپ، شامدانىپ،
سوعىسۋعا قامدانىپ،
قوس تىزگىنىن جاي تارتتى.
ايداھارعا ءشۇيىلىپ –
ءسويتتى داعى ءتىل قاتتى:
«– Əي، كەرەمەت ماقۇلىق،
جاتىپ اپ زəر شاقىرىپ،
وتتى اۋزىڭدى اشاسىڭ،
ايباتىڭدى شاشاسىڭ،
ءبۇيتىپ نەگە تاساسىڭ؟
شاشا بەرسەڭ ءزəرىندى،
جىلقىمىز بەزىپ قاشاتىن؟!
قيمىلداساڭ قىلت ەتىپ،
قالتىراپ دالا بوساتىن،
جولدى بايلاپ وتكىزبەي،
جىگىتتەردى كەتكىزبەي،
توعىز جولدىڭ تورابىن،
نەگە ءبۇيتىپ، توساسىڭ؟
مەن ءبىر باتىر وتەگەن،
جەتىسۋدا جۇرتىم بار،
شالقارداي شالقىپ قايناعان
قۋاتتى مەنىڭ حالقىم بار.
ۇزاق جولعا جورىتقان.
ساپار شەككەن قالپىم بار.
مەنى ىستىق كۇن جاندىرعان،
مۇزداق جاڭبىر توڭدىرعان،
شولىركەتىپ ءشول دالا،
ەلىركەتكەن ەن دالا.
جول قاتام دەپ قاقتىعىپ،
اۋىزىم دəم تاتپاعان.
ءبىر جىل ەمەس كوپ بولدى،
مەن شىققالى ەلىمنەن.
قيالاي جورتىپ اسقانمىن،
تالاي تاۋلى جەرىڭنەن!
كوزىمشە مەنىڭ كۇنىڭ جوق،
قىزارا بارىپ شىقپاعان،
كوزىمشە مەنىڭ كۇنىڭ جوق
ورتەنە بارىپ باتپاعان.
قىسپاعى جوق، كوڭىلدى،
جايدارى، جايلى ءومىردى،
ىزدەگەلى كوپ بولدى.
قوندىرۋ ءۇشىن ەن جارىپ،
باقىت كەلىپ، باق دارىپ،
تۇراتۇعىن وڭدالىپ،
حالقىمدى، قازاق ەلىمدى.
قاراسام سونداي ىرەڭىڭ،
سەنىڭ دە مەندەي جۇرەگىڭ،
ىزدەگەندەي تىنىش جەر.
جۇرەر شاعىم جەتىپ تۇر،
ويىمدا ءومىر بەكىپ تۇر.
حالقىم اسۋ كۇتىپ تۇر،
بوگەمە، وتكىز، جولدى بەر!..»
يرەلەڭدەپ ايداھار،
قۇبىلعان تۇگىن وڭدادى.
كوزىن اشىپ، قۇلاعىن،
تىگە ءسوزدى تىڭدادى.
وتەگەننىڭ جالىندى،
باتىرلىق ءسوزىن ورىندى
تىڭدادى دا، قولدادى.
دەنەسىن ىشكە جيىرىپ،
دەگەندەي «ماقۇل» ءيىلىپ،
وتەگەنگە جول بەرىپ،
ساپارىن قولداپ، جولدادى.
كۇن سəۋلەسى قۇلپىردى،
جىگىتتەر جولعا ۇمتىلدى،
جورتۋىلعا تۇسكەن سوڭ،
قورقىنىش، تۇنەك ۇمىتىلدى.
جۇرمەسە دە اقىرىن،
شىققاسىن التى-اق شاقىرىم
توقتادى تاعى توپتانىپ،
ايداھار شىقتى وقتالىپ.
وتەگەن ەندى مۇنىسىن،
كورسيىن دەپ ۇرىسىن،
قارسى ءجۇردى تاعى دا
قارىس جاۋىپ قاباعىن،
سۋىرىپ قىننان قىلىشىن.
ايداھار جاتىپ ىشقىندى،
ءتۇندىرا قۇلاق ىسقىردى،
قۇيرىعىمسن جەردى ۇرىپ،
جەر سىلكىنتە كۇش قىلدى.
ايداھار ەندى شامدانىپ،
كوبىك شاشىپ شورلانىپ،
تاۋعا قاراي تالپىندى،
يشارامەن ءبىلدىرىپ،
وتەگەندى شاقىردى.
ءجۇز قۇبىلىپ تولعانىپ
مۇنارلانعان تاۋىنا،
شۇبار جىلان جاۋىنا،
وتەگەن دە جونەلدى،
ايقاسپاق بوپ قومدانا.
ولاردىڭ سول كەز الدىنان
ورمەلەگەن تاۋىنان،
ەكى تاسقىن كۇركىلدەي،
تاۋدى وراي اققانى
وردەن تاسىپ بۇلكىلدەي،
تولقىنى تۋلاپ، تاسقا ۇرىپ،
اق كوبىگى كۇركىلدەي،
كوكتەگى قوساق كەمپىردەي
اقتى تاۋدىڭ جارىنان
تاۋداعى سايدىڭ تورىنەن،
ۋ شاشقانداي زəرىنەن،
تۇرا قالدى ىسىلداپ
قاراپ تاۋدىڭ قۋىسىن،
ايداھارعا بەتتەدى.
«شىق، تەزىرەك شىق!» دەدى،
جارقىلداتىپ قىلىشىن.
جەر استىنان ىشقىنىپ،
ايداھار قاتتى ىسقىرىپ،
شىق دەگەندەي مايدانعا،
تۇرعانداي-اق جالماۋعا،
شىعاردى داۋسىن كۇشتىرەك.
وتەگەن تۇردى دولدانىپ،
سالقىن قانمەن شامدانىپ –
ايداھار شىقتى ءبىر كەزدە
ءۇستى قانعا بويالىپ.
ەكەۋى قارسى كەزدەستى،
شامدانىسىپ، شەندەستى،
داۋىسىمەن ايداھار،
اقىرعان شاقتا، ءتىل قاتىپ،
وتەگەن بىلاي تىلدەستى:
«ەي: ابجىلان، تاۋىپ سۋ،
دەنەڭدەگى قاندى جۋ،
ءسۇيت تە ىنىڭە قايتا كىر،
قارسىلاسقان جاۋدى قۋ.
مايدانداسساڭ مەن ءəزىر،
سوعىسساڭ قازىر بەلدى بۋ!»
ايداھار كىردى ىنىنە،
قارا جەردىڭ تۇبىنە،
تاۋ جىرادان اششى ايقاي،
شىقتى، باقساڭ ۇنىنە.
سول كەزدە ىننەن قان زۋلاپ،
وزەندەي اقتى توگىلە.
ىننەن قان مەن سۋ شىقتى،
بۋمەن بىرگە شۋ شىقتى.
ءبىرىن-ءبىرى شاعىسىپ،
بىرىنە-ءبىرى تۇنشىقتى.
ءىلىپ ءزəرلى تىرناققا،
ءبىرىن-ءبىرى ۋلاپ تا،
جانتالاسىپ الىستى.
جاس جىلان بولماي قارىستى،
ايبات شەگىپ شابىستى،
جاسىنىڭ ويى سونداعى:
كەرىسىن قۋىپ ۋ شاشقان،
ءىنىن تارتىپ الماققا.
كəرىسىن شاق دəرمەندە،
نəر قالمادى əلدەن دە.
وتەگەنگە ول قارادى،
كەل دەگەندەي جəردەمگە...
كوزدەپ تۇرىپ وتەگەن،
كوزىمەنەن جەتەگەن،
جاس جىلانعا وق اتتى،
اتقان وعىن جاسىنىڭ،
ماڭدايىنان قاداتتى.
وعى مۇرتتاي ۇشىرىپ،
جاس جىلاندى قۇلاتتى.
مەرگەندىگى باتىردىڭ،
جىگىتتەردى تاڭعالتتى.
قارت ايداھار قۋانىپ،
تاسقىن سۋعا جۋىنىپ،
ۇستەگى قانىن تازارتىپ،
تۇلەتە تۇگىن جايناتتى.
قوناقتارىن كۇتۋگە،
قۇرمەت ەتپەي قالماپتى.
ءبəرىن جيناپ، جار تاسقا،
سىي كورسەتىپ سىرلاسقا،
وتەگەنگە، بيشارا –
كورسەتىپ سىيلىق يشارا،
اسقان باتىر ەكەن دەپ،
كۇشىنە ونىڭ تاڭعاپتى.
ونان دا اسىپ وتەگەن،
تاۋدان، تاستان، توبەدەن،
ىركىلمەي جورتىپ وتارىپ،
جەتتى قالىڭ ورمانعا.
دەگەن كەزدە كۇن باتتى،
ەسىن جيىپ ابجىلان،
ىزىنشە تاۋعا قايتادان،
جىلماڭ قاعىپ جورعالاپ،
جىگىتتەرگە قاراۋعا
قورقىپ، بۇعىپ، قورعالاپ،
مەكەنىنە جول تارتتى.
ورماندا، جەردە كۇز كۇنى،
جەردە شىق بار، سىز كۇنى.
قاراعايدىڭ تۇبىندە،
تۇرعان جاقسى اق ءۇيدى،
كەلە جاتىپ شالادى،
وتەگەننىڭ كوزدەرى.
اتىمەنەن وتەگەن،
جەتىپ كەلدى ۇيگە ناق.
جەتكەندە ۇيدەن ءۇن شىقتى،
كۇركىرەگەن كۇندەي-اق:
«وتەگەن دەگەن سەنبىسىڭ،
قامالدى بۇزعان ەرمىسىڭ؟!
مىڭ كۇن جورتىپ جول-جولاي،
تاۋدا بەزگەن قۇلجاداي،
جيھاندى كەزىپ ءجۇرمىسىڭ؟!
نەگە تىنىش تاپپايسىڭ.
ۇيىڭە نەگە قايتپايسىڭ؟
شارلاماعان جەرىڭ جوق،
سۋدان وزگە قۇرلىقتى،
جول عىپ جورتىپ تاپتايسىڭ.
مىقتى بولسا بىلەگىڭ،
تۇكتى بولسا جۇرەگىڭ،
اتىڭنان ءتۇس تە، ۇيگە كىر.
قاراعايدىڭ تۇبىنە،
جىگىتتەرىڭ توقتاسىن!»
اتتان ءتۇسىپ باتىرىڭ،
ۇيگە كىردى اقىرىن.
كىرىپ ەد ۇيگە جايمەنەن.
قارسى الىپ عايىپ-ەرەن.
دەگەن كəرى كورىندى،
اپپاق قۋداي ساقالدى،
جارقىراتىپ اق باسىن،
ءۇيدىڭ جارى جاقپارداي،
قىراۋ شالعان اق قارداي،
سəلەم بەرىپ وتەگەن،
ءجون سۇراۋعا توتەدەن
سويلەدى، ءتىل قاتقانداي:
«اق ساقالدى، اق شاشتى،
قاريا، اتا، كوپ جاستى.
جورتار جولىم مىڭ تاراۋ،
شارشادىم راس، ءوڭ قاشتى.
ماعان قاجەت ەل تابۋ،
كەرى قايتۋ، ءۇي تابۋ،
جۇرەتىن جولىم تۇيىقتاۋ،
قيىنىراق جول تابۋ.
جيھاندا جول كوپ، يا ءولۋ
كەرەك يا ماعان جەر تابۋ.
جەتىسۋ، ەلىم، ايماعىم،
قىستاۋىم دا جايلاۋىم،
سوعان الىپ باراتقان،
بار جاڭالىق حابارىم.
ەلىم جاڭا قونىسقا،
قونسا ۇشىراپ ىرىسقا.
كۇتكەن ءومىر جايناۋىن.
قۇمىرسقا دا يلەۋىن.
شەگىرتكە دە جىراسىن،
ىزدەمەي مە جايلى ورىن،
بوزتورعاي دا ۇياسىن.
Əركىم جايدى كوزدەگەن.
بالىق تا سۋ ىزدەگەن،
حالقىم ءۇشىن مەن قالاي،
سۇلۋ جەردى ىزدەمەن؟!
كوردىم، تالاي كورەمىن،
جيھان كەزىپ كەلەمىن.
حالقىم ءۇشىن باس قيىپ،
نە بولسا دا كونەمىن!»
دەدى وعان عايىپ-ەرەن:
«جولىڭ بولسىن وتەگەن!
سەن مۇزبالاق قىرانسىڭ
تۇيىلەتىن توتەدەن،
التايى جۇيرىك مارالداي،
قاشساڭ قۇتىلىپ، قۋعانعا
قاس قاققانشا جەتەگەن.
الدىندا سەنىڭ مايدان بار،
وعان ايتار، ايلام بار;
تۇندە بارما ۇيىڭە،
كۇندىز بارساڭ جايدان بار.
جۇمىستا دا سوعىستا،
اقىلىڭدى اشۋ قىسپاسىن،
اشۋشاڭ بولساڭ، سول قولىن،
وڭ قولىڭدى ۇستاسىن!»
وتەگەن ءيىلىپ، بۇگىلە،
ۇساپ تۋعان ۇلىنا،
راقمەت ايتىپ كəرىگە،
اتتاندى جورتىپ جولىنا.
تاعى دا جازىق، تاۋ، دالا،
جاقپارلانىپ، جالدانا،
مۇنارلانىپ كورىندى،
شاپقان جولى شاڭدانا.
جىلاعان داۋسى ەستىلدى،
جەلىنەن جازىق دالانىڭ،
سەكىلدى ەمەس ول داۋىس،
ياكي، اڭنىڭ، ادامنىڭ.
بۇل داۋىستى وتەگەن،
جىگىتتەرگە ايتتى دا،
«بىلەيىن» – دەپ جونەلدى،
قۇيىنداتىپ شاپتى دا:
«جاۋ بولسا، تاباندا ولتىرەم،
دوس بولسا، بىرگە كەلتىرەم;
ايعايعا قارسى شاپپاسام،
باتىر بوپ نە بىتىرەم؟»
وقتاپ مىلتىق، قىلىشتى،
بىلۋگە شىققان دىبىستى،
بارسا وتەگەن ايداھار،
تالىقسىعان تىنىستى.
ايداھاردىڭ جۇرەگىن،
شاققان ەكەن ابجىلان.
شاشقان ەكەن ۋ-ءزəرىن،
سۋسىلداعان ابجىلان.
شاققان ءزəرى جۇرەككە،
دارىسا دەم الماس ەد،
ول ايداھار ول كەزدە،
جەردە ءتىرى قالماس ەد.
وتەگەن سونداي ويلاپ كەپ:
«تيمەسە ەگەر اتقان وق،
ابجىلان وقتاي زىمىراپ،
سەكىرەدى-اۋ، ماعان دەپ;
وق ءتيىپ ەگەر ابجىلان،
سەسپەي قاتسا قىلجيا،
بولار ەدى-اۋ، دەدى شىن،
ايداھار ماعان ريزا».
الىپ كەلىپ جىبەردى،
تەك كۇرس ەتتى وق كۇشتى.
بىت-شىت بوپ باسى ابجىلان،
ورەم قاۋىپ وققا ۇشتى.
سونان كەيىن وتەگەن،
جىگىتتەرگە ورالدى.
– نە بولدى؟ – دەپ، انتالاپ،
جاۋدىردى ولار سۇراۋدى.
«تۇندە تەككە كەتەم بە،
ابجىلانعا وقتالدىم،
سەسپەي قاتتى ابجىلان،
ايداھاردى قۇتقاردىم.
ال، ۇيىقتاڭدار، جىلاننان
پəلە كەلسە كورەرمىن.
ايداھاردىڭ، ءتىرى اڭنىڭ،
سازاسىن ءوزىم بەرەرمىن!
ايداھار ءيسىن سەزسەڭدەر،
ويلانباڭىز قورقۋعا.
ول كەلسە تەك كەلەدى،
بىزگە سىيلىق تارتۋعا.
ەندى بىزگە قاۋىپتى،
جىلاندار دا جولىقپايد،
اڭ دا اڭعارعان شىعار-اۋ،
اڭنان جۇرەك قورىقپايد،
اعاشتى قويىپ ەسەلەي،
ۇيىقتاپ جاتقان كىسىدەي،
ەتىپ، باسىنا ەر جاستاپ،
ۇستىنە شاپان جابامىز.
كىسى ەكەن دەپ اڭ كەلسە،
باعىپ ءتۇرىپ الامىز».
ءسۇيتتى سوعان توقتادى،
جەل دە سامال سوقپادى.
باعىپ قانا كۇتكەندەي،
ءتۇن بويى وت جاقپادى.
ءتۇننىڭ تولعان ورتاسى ەد
ءشوپتى دە سىبىرلاتپادى،
سۋسىپ جىلان جورعالاپ،
كوك جۇلدىزسىز قورعالاپ،
ايدى بۇلت قاپتادى.
ىسىلداعان ايداھار،
كورىندى جالىن اتقانى.
اجال وعى كەلە مە،
دەپ بىرەۋى بىرىنە –
جىگىتتەر تاعات تاپپادى.
تال بويى تالداي بۇرالىپ،
وتەگەن تۇردى سۇرلانىپ.
قورىقپادى – باسىنان،
تالاي مايداندى اقتاعان.
قۇس ويانىپ تاڭ الدى،
شىرىلداپ، شىرلاپ əن سالدى.
ۇيىقتاعان بوپ قاتتى اعاش، –
كيىممەن جاۋىپ تاستاعان،
كىسى ورنىنا جاتتى اعاش.
ايداھارعا باسىنا،
جىگىتتەر جەتتى قاسىنا،
ايداھاردىڭ ۇستىنە،
قاراسا باسىن ىشىنە،
جيىرىپ الىپ، شىقپاعان،
جىلاننىڭ باسى تالپىنعان،
قاپتالعان تولىپ التىننان.
ادام ويلاپ تاپپاعان،
سارى قۇمانداي التىندى،
وتەگەن الىپ جالقىندى،
دەدى وتەگەن: «بۇل ەكەن،
ايداھاردىڭ سىيى ەكەن،
بەرۋگە بىزگە ساقتاعان،
ىزگىلىك، دوستىق ىستەسەك،
التىن، كۇمىس بەرەدى.
ەگەر قاستىق ىستەسەك،
زۇلىمدىق ۋىن توگەدى.
ىزگى بولساق، ءبىز ەگەر،
Əدىلدىكتىڭ جولىندا، –
ەش ۋاقىتتا بولمايمىز،
زۇلىمدىقتىڭ تورىندا.
حالىق ءۇشىن قاسىق قانىمىز،
اياۋسىز بولسىن جانىمىز.
بولىسالىق əردايىم،
جەتىم-جەسىر مومىنعا.
ەڭبەك ەتكەن ەمەدى،
ەڭبەكسىز جان ولەدى.
جالقاۋ بولساڭ جابىلىپ،
جۇرت وزىڭە كۇلەدى».
وتەگەن باتىر اتاقتى،
نوكەرگە وسى ءسوزدى ايتتى.
ءسۇيتتى دە تاۋدان، تاستاردان
اسىپ اسۋ اسقاردان،
كەنت ارالعا جول تارتتى.
كەنت ارال دەگەن بوس ارال،
بولىپ شىقتى تاس ارال،
قۇمدى، سۋلى ارالدان،
سۋسىز، ءشولدى دالادان
جىگىتتەرىن ەرتىپ،
وتەگەن كەتتى جورىتىپ،
اش بورىدەي جالانعان.
تۇزەپ الىپ جورىقتى،
ءبىر كەڭ اشىق الاڭدا،
قاراعايلى، قايىڭدى،
قارا ورمانعا جولىقتى.
قاباعىن جاپقان قارا ورمان،
كەلە جاتقان بۇرىننان،
ەرتەگى ءəنىن سوعىپتى.
قىزىل ءىڭىر تۇنەرىپ،
شىق ءتۇسىپ جەر مۇنارتىپ،
وتەگەن باتىر نوكەرى،
سول ورمانعا قونىپتى.
قارا ورمان قالعىپ جاينادى،
وت جاعىلىپ پارلادى.
قارا قازان اسىلىپ،
وتتان جالىن شاشىلىپ،
ىشىندە قويدىڭ سورپاسى،
بۇرق-بۇرق ەتىپ قاينادى.
قاراڭعى تۇندە قىلميىپ،
جاعىلعان وتقا جىلميىپ،
كەلەدى ەكى سۇلۋ قىز،
شولپانداي تۋعان تاڭداعى.
بەتى قىزىل الماداي،
قارا شاشى قۇندىزداي،
كوزدەرى جانعان جۇلدىزداي.
كيىمىنەن قۇلپىرعان،
ءىنجۋ-مارجان وينادى.
وزدەرى اپپاق قۋداي-اق،
كۇلكىسى سىلدىر سۋداي-اق.
سۇيدىرگەندەي əدەپپەن،
Əزىلدەپ، كۇلىپ وينادى.
وت باسىندا وتىردى،
جۇرتقا كوزىن سالمادى.
قادالا قاراپ جىگىتتەر،
سۇلۋدان كوزىن المادى.
قوش كەلدىڭىز دەگەندەي،
«اسقا ورلەڭىز» دەگەندەي.
يبا قىپ باتىر قارادى،
«پالاۋىڭىز مايلى» – دەپ،
سىيلىعىنا سۇلۋلار،
وتىرمادى، بارمادى.
ەتتىڭ مايىن اعىزىپ،
جىگىتتەر قۇمار قانعىزىپ،
ەت جەسكەندە، سۇلۋلار،
سىڭقىلداپ، كۇلىپ، مازاقتاپ،
كوز استىمەن بارلادى.
ءبىر جىگىتتەر كورىكتى،
كەمىرگەندە سۇيەكتى،
سۇلۋلار، تاعى كۇلىسىپ،
ءƏزىل سوزبەن ءتيىسىپ:–
«ءتىرى سۇيەك تىربيعان،
ولگەن مالدىڭ سۇيەگىن،
و نەسى ەكەن، سىندىرعان؟» –
دەپ سوزبەنەن قارمادى.
سىلق-سىلق ەتىپ، كۇلىپ بوپ،
سۇلۋلار كەتتى عايىپ بوپ.
قيمىلىمەن سۇقتانا،
تاڭعالدىرعان تەك قانا،
جىگىتتەردىڭ ەسىندە،
كورگەن تۇستەي قالعانى.
قاس قارايىپ، ءتۇن تىنىپ،
ءشوپ قيمىلسىز، جەل تىنىپ،
وتەگەن ويلاپ: «ول مۇندار
ماناعى كەلگەن سۇلۋلار،
سيقىر ەكەن دەدى شىن.
ول جەزتىرناق بولعانى،
سۇلۋ بوپ تۇندە جۇرگەنى،
سيقىرلانا كەلگەنى،
جاندى بۇرەد بولاتتاي،
تىرناعىمەن بۇرگەنى.
ءبىز سويلەسىپ تۇرعاندا،
كوزدەرى جاندى جارقىراپ،
ولار – ناعىز جەزتىرناق.
كەلگەنى ءبىزدى شولعانى،
جىلماڭداعان جەزتىرناق.
جاۋىزىراق اڭداردان،
تۇسىرە الماس بىزدەردى،
سۇمدىعىن ونىڭ اڭعارعام.
اعاشتى قويىپ ەسەلەي،
ۇيىقتاپ جاتقان كىسىدەي،
ەتىپ باسىنا ەر جاستاپ،
ۇستىنە شاپان جابامىز،
كىسى ەكەن دەپ ول كەلەر،
باعىپ سوندا الارمىز»، –
دەپ جاسىرىنىپ كەتىستى،
Əر بۇتاقتان سىعالاپ،
جەزتىرناقتى كۇتىستى.
ءتۇن تۇنەرىپ تومسارىپ،
تۇننەن تۇنەك توگىلدى،
جۇگىرگەندەي سۇر قاسقىر
كوزگە ەلەستەپ كورىندى.
جۇلدىز دا جوق، اي كۇڭگىرت،
قارا بۇلتقا كومىلدى.
وتەگەن كۇشتى تۇرىندە،
قاراعايدىڭ تۇبىندە،
مىلتىعىن وقتاپ كەزەنىپ،
كۇش قۇرىستاپ كەرىلدى.
Əلدەنەلەر قاراڭداپ،
قاراڭعى تۇندە جارقىراپ،
ءشوپتىڭ باسى قالتىراپ،
كورىندى ءبىر زات قىلت ەتتى.
سول ارادا تارس ەتتى،
وتەگەننىڭ مىلتىعى.
مۇرتتاي ۇشىپ جەزتىرناق،
اجالى جەتىپ بۇرقىراپ،
قانى سۋداي توگىلدى.
تاڭەرتەڭگى سامالمەن،
تاڭ قۇستارى سايرادى.
جاستانعان ەر دە، شاپان دا،
قارايىپ جەردە قالمادى.
ۇيگە اعاش قاتاردا،
جامىلدىرعان شاپان دا،
جەزتىرناقپەن بىت-شىت بوپ،
قالدى تەك جەر شاڭداعى.
ونان دا اسىپ قۇتىلدى،
جىگىتتەر دە جۇتىندى.
جورىققا تاعى اتتاندى،
جەزتىرناق تا ۇمتىلدى،
وزەن، دالا، تاۋلار دا،
ورمان-توعاي، باۋلار دا،
كورىندى كوزگە بۇلدىراپ،
ارتتا قالعان سىقىلدى.
جەلەڭدەپ تەك جەل ويناپ،
دوڭگەلەنىپ كوك ويناپ،
كوبىكتى تەڭىز تولقىنى،
جارىنا سوعىپ بۇلقىندى.
قىرىق كۇن جەل جەلەڭدەپ،
بۇلقىنىپ تولقىن ەلەڭدەپ،
جاتقان قاراپ تەڭىزگە،
ءتىل قاتپاستان وتەگەن،
ۇدەتە بەردى جورتۋدى.
تەڭىز تۇماندانعاندا،
كورىنىپ تاۋداي قۇمدار دا،
اسپان جەرگە تۇسكەندەي،
كۇن ورتەنىپ جانعاندا.
تۇڭعيىق قۇم شولىركەپ،
جاپاندا جۇرت تالعاندا،
كوز ۇشىندا نارداي بوپ،
كۇنگە كۇيگەن جارداي بوپ،
كورىندى كوزگە ءبىر شاھار،
ولۋگە ەندى قالعاندا.
وندا، سۋسىپ قۇم كوشىپ،
تەك قانا ىستىق جەل ەسىپ،
ولگەن تۇيە سۇيەگى،
قادام باسساڭ كەزدەسىپ،
كورىنەد كوزىڭ سالعاندا.
قۇدىق پەن قۇدىق اراسى،
ايشىلىق دەسەم جالعان با.
جەتۋ ءۇشىن قۇدىققا،
ۇيرەتكەن جاڭا قۇرىققا،
ون جورعانى ۇتىلاپ،
مىنسەڭ-داعى جەتپەيسىڭ،
ايىرىلىپ ەستەن تانعاندا.
ايشىلىق جۇرسەڭ ول جەردەن،
كەزدەسپەيدى جالعىز كول،
ءشول دالادا قالعاندا.
وتەگەن باتىر جورىتىپ،
ورتەكەدەي ورعىتىپ،
قىرىق كۇنشىلىك جول ءجۇردى،
كورمەگەندى ول كوردى،
جاپان تۇزدە جالعاندا.
قۇمايتتى، قۇمدى، قۇمىقتى،
تورلاعان قارا بۇلتتى،
اسۋ اسپان شىڭداردى،
شۋلاعان قارا ورماندى،
كوردى وتەگەن ساربازى.
تاۋدان، تاستان تايمادى،
شىڭنان شىققان شىنارداي،
قورشاپ الدىن تۇرعاندا،
وتەگەن باتىر ءتۇن قاتىپ،
قىرىق كۇنشىلىك جول قاتىپ،
كوكتەي ءوتىپ ورماندى،
تاۋدى، تاستى جارعاندا.
اقىرى، جازدىڭ كوكتەمى،
قارا ورماننىڭ كوكتەۋى،
تۇلەپ توعاي، شالقار كول،
سەزىلدى جازدىڭ جەتكەنى.
بۇلاق اعىپ تاۋلاردان،
گۇلدەر جارىپ باۋلاردان،
تۇرعان شاقتا وتەگەن،
جولدى تاۋىپ توتەدەن،
جيدەلىبايسىن ەلىنە،
كورىندى كوزگە وتكەنى...
– وتەگەن سەنىڭ ىزدەۋىڭ...
جەر-جيھاندى كەزگەنىڭ.
ىزدەگەندە وسىنداي
جەر ەدى عوي كوزدەۋىڭ.
جەر جانناتى كەز بولدى.
كورە مە سەنىڭ كوزدەرىڭ؟
قاراشى، قىزىل ارايعا،
كورەسىڭ بە، ۇناي ما،
داقسىز اشىق اسپاندا،
بالىقشا بۇلتتىڭ جۇزگەنىن؟
كوردىڭ بە تاڭ شاپاعىن،
جەردەگى گۇلدىڭ تىزبەگىن.
مالىنعان باۋ-باقشادا،
جەمىستىڭ جەر سۇزگەنىن.
اۋىزعا تۇسكەن جالعاندا،
جەمىسى ءتəتتى بالدان دا،
جەردى جىرتىپ ەگىلگەن،
ءدəمى ءتəتتى دəننەن دە.
اق ماقتاسى – كۇمىستەي،
جەرى كىلەم – پۇلىشتەي.
وتەگەن! انىق كوردىڭ بە،
مۇنان باسقا تاعى دا،
بار ما ارتىق ىزدەرىڭ؟
تۋ تۋشاداي قويانى،
قىرانداي ءىرى تورعايى،
كورەسىڭ بە əنەكي،
جايباراقات مالدارى،
جايلاۋدا جۋساپ جاندارى
راقاتتانىپ جۇرگەنىن.
ەشكىلەرى جىلقىداي،
ىلاعى باعلان توقتىداي،
ەرتەگى بولعان دومباي دا،
وسى جەردى ءسۇيىپ ىڭعايعا،
قونىستاۋعا مەڭزەگەن.
مەرۋەرتتەي سۋىندا،
قاز بەن قۋ جوق جۇزبەگەن.
تۋعان شاقتا جازدارى،
قوڭىر الا قازدارى،
كوزدەگەن جەردەن كەز كەلگەن...
قازاق حالقى بەلگىلى،
وسى جەردەن باقىت ىلگەلى،
تۇرعانداي-اق سەزدىرگەن:
«وسى جەردە وتەگەن،
دەمىڭدى ال، كوزىڭ سال،
كەزە بەرمەي قيانى،
وسى جەردە دەمىڭدى ال!»
ارپالىسقان اتىنان
وتەگەن ءتۇسىپ ەرىم تال،
جاناتتانىپ قۇلپىرا،
ءشوبىن يىسكەپ قارادى،
جايلى ما دەپ جىلقىعا.
جىلقىعا جايلى ەمەس دەپ،
قايتىپ كەلدى جۇلقىنا.
جىلقىعا ءشوبى جاقپاسا،
جىلقىعا جايلىم تاپپاسا،
شوعى سونگەن وتىنداي،
كەلمەيدى دەپ قالپىنا.
وتىرا قالىپ سول جەردە،
قونىس تاپپاي بۇل ەلدەن،
وتەگەن باتىر جىلادى،
بالاپانداي تالپىنا.
ويىن كۇڭگىرت باسقانداي،
تىلەگى ونىڭ ۇشقانداي،
التىن ويىن مىس قىلىپ،
سالى سۋعا كەتكەندەي،
استىندا تۇلپار اتى ءولىپ
اقىرعى دەمى بىتكەندەي،
ساستى باتىر سارقىلا... –
Əي، وتەگەن، وتەگەن!
ەر ەدىڭ سەن ەرتەدەن.
جەتىسۋدان – دالادان،
الاتاۋدان، قيادان،
جامبىل جاڭا حاباردى
جەتكىزەدى جانارلى،
شار تاراپقا شارق ۇرا،
قالپىڭدى بۇزىپ جىلانعان،
قايتا تۇرساڭ مولاڭنان،
مولاڭنان شىعىپ، ويانعان،
جەتىسۋعا، قاراساڭ، –
كورەر ەدىڭ كوز سالساڭ
باقىتىنان نۇر جاۋعان.
كورەر ەدىڭ باقىتتى،
قازاقستان حالقىنان.
باستاپ تيان-شان تاۋىنان،
الاتاۋدىڭ باۋىرىنان،
ورالعا دەيىن سوزىلىپ،
شالقىپ جاتقان اۋلىنان.
كورەر ەدىڭ ەل بولىپ،
باعىڭنىڭ نۇرىن ارتىلعان،
قازاقستان ايماعى،
تۋىن تىگىپ جاينادى،
قازاق حالقى قۇلپىرىپ
بۇلبۇل بولىپ سايرادى.

وتەگەن باتىر (1699–1773) – XVIII عاسىردىڭ ءى جارتىسىندا جوڭعار باسقىنشىلىعىنا قارسى كۇرەسكەن قازاق باتىرى. ونىڭ اتا-بابالارىدا باتىرلار بولعان. وتەگەن باتىر تۋرالى اڭىزعا بەرگىسىز əڭگىمەلەر كوپ ساقتالعان. سول اڭىزدار ءسۇيىنباي مەن جامبىل سىندى جىر الىپتارىنىڭ داستاندارىنا ارقاۋ بولعان. جامبىل جاباەۆتىڭ: «قاسارا بىتكەن ماڭدايدان، جان ەدى قوس ءمۇيىزدى» – دەپ جىرلاپ، ونى باتىرلىقتىڭ بەلگىسى رەتىندە تانۋى دا سودان. وتەگەندى العاش جىرلاعان ءسۇيىمبايدىڭ باباسى كۇسەن اقىن. سونداي-اق تىلەمىس، مايكوت اقىنداردىڭ دا باتىر تۋرالى داستاندارى بولعان. بۇلاردىڭ ىشىندە بىزگە جەتكەنى – جامبىلدىڭ «وتەگەن باتىر» داستانى.

جامبىل جاباەۆ (1846-1945)

Abai.kz